Mạc Đĩnh Chi – Từ cậu bé nghèo đến vị Trạng nguyên khiến sứ thần phương Bắc phải nể phục

Ngày ấy, tại làng Lũng Động, huyện Chí Linh, Hải Dương, có một cậu bé sinh ra trong một gia đình không giàu có. Cậu bé ấy tên là Mạc Đĩnh Chi.

Cha mất sớm, gia cảnh khó khăn, Mạc Đĩnh Chi không có điều kiện đến trường như nhiều người khác.

Nhưng nghèo không có nghĩa là không có ước mơ.

Cậu bé thường tìm cách đứng ngoài lớp học để nghe thầy giảng bài. Không có sách thì tìm cách học từ những gì mình nghe được. Không có điều kiện như người khác thì càng phải cố gắng hơn.

Chính sự ham học ấy đã khiến Mạc Đĩnh Chi sớm nổi tiếng là người thông minh.

Nhưng con đường học hành của ông không hề dễ dàng.

Ông phải vượt qua hoàn cảnh gia đình, vượt qua những thiếu thốn của cuộc sống và quan trọng nhất là phải tự chứng minh năng lực của mình.

Năm 1304, dưới triều vua Trần Anh Tông, triều đình tổ chức khoa thi.

Mạc Đĩnh Chi tham dự.

Và ông đỗ Trạng nguyên.

Từ một cậu bé nghèo từng phải đứng ngoài lớp học nghe giảng, ông bước vào hàng ngũ những người có học vấn cao nhất của đất nước.

Nhưng câu chuyện về ông chưa dừng lại ở đó.

Mạc Đĩnh Chi được trọng dụng và lần lượt làm quan dưới các triều vua nhà Trần. Ông nổi tiếng không chỉ bởi tài học mà còn bởi sự thanh liêm.

Có một câu chuyện thường được nhắc lại về ông.

Một lần, vua Trần Minh Tông muốn thử lòng vị quan thanh liêm nên sai người bí mật đem tiền đặt trước cửa nhà Mạc Đĩnh Chi.

Sáng hôm sau, ông phát hiện số tiền ấy.

Thay vì giữ lại, ông lập tức đem việc tâu lên nhà vua.

Vua biết ông thực sự là người thanh liêm nên càng kính trọng.

Nhưng điều khiến tên tuổi Mạc Đĩnh Chi vang xa hơn nữa chính là những lần đi sứ nhà Nguyên.

Trong thời kỳ ấy, quan hệ giữa Đại Việt và phương Bắc rất phức tạp.

Đi sứ không đơn giản là một chuyến đi ngoại giao.

Đó còn là nhiệm vụ bảo vệ thể diện và lợi ích của quốc gia.

Người đi sứ phải có kiến thức.

Phải hiểu lễ nghi.

Phải giỏi văn chương.

Và đặc biệt phải có khả năng ứng đối nhanh nhạy.

Mạc Đĩnh Chi đáp ứng tất cả những yêu cầu ấy.

Trong một lần sang nhà Nguyên, tài ứng đối của ông khiến vua quan nhà Nguyên phải khâm phục.

Có những câu hỏi tưởng như nhằm làm khó vị sứ thần Đại Việt.

Nhưng Mạc Đĩnh Chi đều bình tĩnh trả lời bằng kiến thức và sự sắc bén.

Chính tài năng ấy khiến ông được vua Nguyên đánh giá rất cao và hậu thế gọi ông là “Lưỡng quốc Trạng nguyên”.

Điều đáng quý là dù được trọng vọng, Mạc Đĩnh Chi vẫn giữ sự tự trọng của một người Việt Nam.

Ông đi sứ không phải để khoe tài.

Ông đi để làm tròn trách nhiệm với đất nước.

Mỗi lời nói, mỗi lần ứng đối đều phải giữ được thể diện của Đại Việt.

Đó chính là điều khiến câu chuyện về ông trở thành một bài học về ngoại giao và lòng tự trọng dân tộc.

Sau nhiều năm làm quan, khoảng năm 1339, Mạc Đĩnh Chi xin về nghỉ.

Nhà vua không muốn ông rời triều vì rất coi trọng tài năng và đạo đức của ông.

Nhưng cuối cùng, nhà vua vẫn chấp thuận.

Ông trở về quê.

Năm 1342, Mạc Đĩnh Chi dựng am dưới núi Phượng Hoàng, sống cuộc đời thanh đạm, đọc sách, làm thơ và suy ngẫm về cuộc đời.

Ông qua đời năm 1346.

Gần bảy thế kỷ sau, năm 2026, Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức lễ kỷ niệm 680 năm ngày mất Mạc Đĩnh Chi, tiếp tục tôn vinh ông như một danh nhân văn hóa tiêu biểu và biểu tượng của truyền thống hiếu học Việt Nam.

Nhìn lại cuộc đời Mạc Đĩnh Chi, điều khiến người ta khâm phục không chỉ là việc ông đỗ Trạng nguyên.

Mà là cách ông đi từ một hoàn cảnh rất khó khăn đến vị trí được cả trong nước và nước ngoài kính trọng.

Ông không có một tuổi thơ đầy đủ.

Không có điều kiện học tập thuận lợi.

Nhưng ông không lấy hoàn cảnh làm lý do để bỏ cuộc.

Ông học từ những gì mình có thể học.

Tự rèn luyện.

Tự vươn lên.

Và cuối cùng dùng tri thức của mình để phụng sự đất nước.

Đối với người trẻ hôm nay, câu chuyện ấy vẫn còn nguyên giá trị.

Không phải ai cũng bắt đầu từ cùng một vạch xuất phát.

Có người có điều kiện tốt hơn.

Có người gặp nhiều khó khăn hơn.

Nhưng điều quyết định tương lai không chỉ là hoàn cảnh ban đầu.

Đó còn là thái độ học tập, nghị lực và cách mình sử dụng tri thức.

Mạc Đĩnh Chi đã chứng minh rằng một cậu bé nghèo vẫn có thể trở thành người đứng đầu khoa thi.

Một người con của Lũng Động vẫn có thể trở thành vị sứ thần khiến triều đình phương Bắc phải nể phục.

Và một người làm quan vẫn có thể giữ được sự thanh liêm khi đứng trước danh lợi.

Đó là câu chuyện của một Trạng nguyên, nhưng sâu xa hơn, đó là câu chuyện về một con người không để hoàn cảnh quyết định giá trị của mình.