Mạc Kính Điển – Một đời giữa cơn bão lịch sử
Bùi Thị Phương Khánh
Mạc Kính Điển – Một đời giữa cơn bão lịch sử
Lịch sử Việt Nam thế kỷ XVI là một giai đoạn đầy biến động, khi đất nước chìm trong cuộc chiến tranh Nam – Bắc triều giữa nhà Mạc ở phía Bắc và lực lượng Lê – Trịnh ở phía Nam. Giữa những năm tháng binh đao ấy, Mạc Kính Điển nổi lên như một trong những nhân vật quan trọng của nhà Mạc, dành phần lớn cuộc đời để gánh vác việc triều chính và cầm quân.
Mạc Kính Điển là con của Mạc Thái Tông, em của Mạc Hiến Tông và là chú của Mạc Phúc Nguyên. Năm 1546, khi Mạc Hiến Tông qua đời, triều đình xảy ra biến động. Phạm Tử Nghi muốn đưa Mạc Chính Trung lên ngôi, còn Mạc Kính Điển kiên quyết bảo vệ Mạc Phúc Nguyên. Từ đây, ông bước vào những năm tháng đầy khốc liệt của cuộc chiến Nam – Bắc triều.
Trong thời kỳ nhà Mạc liên tục phải đối mặt với cả nội loạn lẫn sức ép từ quân Lê – Trịnh, Mạc Kính Điển nhiều lần trực tiếp chỉ huy quân đội, tổ chức phòng thủ và giữ vững thế lực của nhà Mạc ở phía Bắc.
Ông không phải một vị tướng chưa từng thất bại. Trong một lần đem quân tiến vào Thanh Hóa, quân Mạc bị đánh bại, bản thân Kính Điển phải tìm đường thoát thân giữa lúc nguy cấp. Nhưng những thất bại ấy không khiến ông rời bỏ chiến trường. Sau mỗi lần thất thế, ông lại trở về, tiếp tục tập hợp lực lượng và chuẩn bị cho những cuộc giao tranh mới.
Đỉnh cao trong sự nghiệp quân sự của Mạc Kính Điển đến vào năm 1570. Nhân lúc Nam triều xảy ra tranh chấp nội bộ giữa Trịnh Cối và Trịnh Tùng, ông đem đại quân tiến đánh Thanh Hóa. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, lực lượng mà ông huy động lên tới khoảng 10 vạn quân cùng hàng trăm chiến thuyền. Trịnh Cối sau đó phải đem quân đầu hàng Mạc Kính Điển.
Chiến thắng ấy cho thấy vị trí đặc biệt của Kính Điển trong quân đội nhà Mạc. Khi Mạc Mậu Hợp lên ngôi còn nhỏ tuổi, Mạc Kính Điển cùng Mạc Đôn Nhượng trở thành những người phụ chính, trong đó Kính Điển giữ vai trò rất lớn về quân sự và chính sự.
Những năm tháng ấy, ông gần như trở thành một trong những trụ cột giúp nhà Mạc duy trì thế lực trước sức ép ngày càng mạnh của Lê – Trịnh. Thế nhưng chiến tranh càng kéo dài, sự mất mát càng lớn, và không một vị tướng nào có thể một mình thay đổi hoàn toàn dòng chảy của lịch sử.
Năm 1580, Mạc Kính Điển qua đời tại Đông Kinh, khi cuộc chiến Lê – Mạc vẫn chưa kết thúc. Ông ra đi trước khi chứng kiến sự sụp đổ của nhà Mạc ở Thăng Long vào năm 1592.
Nhìn lại cuộc đời Mạc Kính Điển, chúng ta có thể đánh giá ông dưới nhiều góc nhìn khác nhau, bởi ông là một nhân vật gắn liền với một triều đại và một cuộc nội chiến kéo dài trong lịch sử dân tộc. Nhưng phía sau những trận đánh, những con số về quân đội và những biến động của triều đình vẫn là hình ảnh một con người đã dành gần trọn cuộc đời cho trách nhiệm mà mình lựa chọn.
Ông từng trải qua những lúc quyền lực lung lay, từng nếm mùi thất bại trên chiến trường, từng đứng trước những thời khắc sinh tử, nhưng rồi lại trở về tiếp tục gánh vác công việc của triều đình và quân đội.
Có thể Mạc Kính Điển không phải là người làm thay đổi được kết cục của cuộc chiến Nam – Bắc triều, nhưng ông là một trong những người đã giúp nhà Mạc chống đỡ và tồn tại trong nhiều thập niên.
Lịch sử đôi khi không chỉ được nhớ bằng những người chiến thắng. Lịch sử còn được lưu giữ qua những con người đã sống, chiến đấu và để lại dấu ấn trong những thời khắc dữ dội của dân tộc.
Mạc Kính Điển là một nhân vật như vậy – một con người bước ra từ hoàng tộc, trưởng thành giữa chiến tranh, dành cả cuộc đời giữa những cuộc binh đao và cuối cùng nằm lại khi trang sử về triều đại của mình vẫn chưa khép lại.
Câu chuyện về Mạc Kính Điển nhắc chúng ta rằng lịch sử không bao giờ chỉ có một màu. Đó là câu chuyện về những con người phải đưa ra những lựa chọn khó khăn giữa thời loạn, về những chiến thắng và thất bại, về quyền lực, trách nhiệm và cả những mất mát mà chiến tranh để lại.
Hiểu về Mạc Kính Điển cũng là hiểu thêm về một giai đoạn đầy biến động của lịch sử Việt Nam thế kỷ XVI – một thời kỳ mà phía sau mỗi trang sử là những số phận con người, những cuộc đời đã bị cuốn vào dòng chảy khắc nghiệt của thời đại.
