MẠC THỊ BƯỞI – NGƯỜI CON GÁI BÁM ĐẤT, BÁM DÂN GIỮA VÙNG ĐỊCH
Năm 1927, tại thôn Long Động, xã Nam Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương, Mạc Thị Bưởi ra đời trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Tuổi thơ và những năm tháng trưởng thành của chị diễn ra khi đất nước còn dưới ách thống trị của thực dân Pháp. Từ năm 1946, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bắt đầu, Mạc Thị Bưởi sớm tham gia hoạt động cách mạng ở địa phương, làm công tác phụ nữ, xây dựng cơ sở và đảm nhiệm công việc giao thông, liên lạc, giúp đỡ cán bộ kháng chiến. Qua quá trình hoạt động, chị được kết nạp vào Đảng và ngày càng trưởng thành trong phong trào cách mạng.
Năm 1949, tình hình quê hương Mạc Thị Bưởi trở nên đặc biệt khó khăn khi quân Pháp đóng bốt Trung Hà gần địa phương, lập hàng rào, xây tháp canh và thường xuyên tổ chức càn quét, truy bắt cán bộ. Nhiều cán bộ xã Nam Tân phải tạm thời rút sang các địa bàn lân cận, nhưng Mạc Thị Bưởi vẫn quyết tâm ở lại bám đất, bám dân. Chị tìm cách giữ liên lạc với cơ sở, tuyên truyền, giác ngộ quần chúng, xây dựng các cơ sở kháng chiến và đào hầm bí mật để đón cán bộ về hoạt động. Trong điều kiện địch kiểm soát gắt gao, chị từng bước gây dựng được một mạng lưới cơ sở ở địa phương, tổ chức được ba tổ nữ du kích và xây dựng 35 cơ sở tại ba thôn. Chị còn vận động nhân dân chống nộp thuế, chống đi phu cho địch, qua đó giữ vững phong trào ngay giữa vùng địch tạm chiếm. Chính sự kiên trì ấy khiến Mạc Thị Bưởi trở thành một cán bộ cơ sở quan trọng và bị quân địch đặc biệt truy lùng.
Không chỉ xây dựng cơ sở, Mạc Thị Bưởi còn nhiều lần trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ nguy hiểm. Cuối năm 1950, trong một trận đánh vào vị trí của địch, chị làm nhiệm vụ liên lạc và nắm tình hình. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chị đã nhiều lần bò qua hàng rào dây thép gai, tiến sát vị trí địch để quan sát, thu thập tình hình rồi trở về báo cáo cho bộ đội. Có tài liệu ghi cụ thể trong nhiệm vụ phục vụ trận đánh bốt Thanh Dung, chị đã bốn lần bò qua lớp rào dây thép gai để ra vào vị trí địch, góp phần cung cấp thông tin cho lực lượng ta. Những công việc ấy đòi hỏi sự bình tĩnh và gan dạ, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến người liên lạc rơi vào tay địch. Nhưng với Mạc Thị Bưởi, nguy hiểm không làm chị rời bỏ địa bàn. Chị tiếp tục hoạt động giữa nơi địch kiểm soát, dựa vào nhân dân và mạng lưới cơ sở để duy trì phong trào.
Bước sang năm 1951, cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn ngày càng quyết liệt. Mạc Thị Bưởi được giao nhiệm vụ vận động nhân dân trong vùng địch tạm chiếm chuẩn bị lương thực, thực phẩm và các nhu yếu phẩm để chuyển ra vùng tự do phục vụ chiến đấu, trong đó có nhiệm vụ phục vụ Chiến dịch Trần Hưng Đạo trên hướng Đường số 18. Đây là công việc tưởng như thầm lặng nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với cuộc kháng chiến. Trong vùng địch kiểm soát, mỗi chuyến đi của cán bộ giao liên đều có thể gặp nguy hiểm, bởi quân Pháp và lực lượng tay sai thường xuyên tổ chức phục kích, kiểm tra và truy bắt những người bị tình nghi có liên hệ với cách mạng. Mạc Thị Bưởi vẫn tiếp tục đi lại, vận động nhân dân và duy trì liên lạc giữa các cơ sở. Địch đã nhiều lần tìm cách bắt chị và thậm chí treo thưởng lớn cho người cung cấp thông tin hoặc bắt được chị, nhưng trong một thời gian dài chúng vẫn không thể xác định được nơi chị hoạt động.
Trong một chuyến công tác cuối cùng vào năm 1951, Mạc Thị Bưởi không may rơi vào ổ phục kích của địch và bị bắt. Người con gái từng nhiều lần vượt qua hàng rào dây thép gai, từng hoạt động ngay giữa vùng địch kiểm soát, giờ đây bị đặt trước sự tra khảo khắc nghiệt. Quân địch tìm mọi cách buộc chị khai báo về tổ chức, cơ sở và những người đang hoạt động cách mạng. Nhưng Mạc Thị Bưởi không khuất phục. Dù bị tra tấn, chị vẫn giữ bí mật, không khai báo những điều có thể gây tổn hại cho tổ chức và đồng đội. Khi không thể khuất phục được người nữ cán bộ, quân địch đã sát hại chị một cách dã man. Mạc Thị Bưởi hy sinh khi mới 24 tuổi. Sự hy sinh ấy gây xúc động sâu sắc đối với nhân dân và đồng đội ở địa phương, đồng thời trở thành nguồn động viên để những người còn lại tiếp tục bám đất, bám dân và chiến đấu.
Câu chuyện về Mạc Thị Bưởi sau đó được lan truyền rộng rãi như một tấm gương về người nữ du kích hoạt động trong lòng vùng địch. Năm 1955, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng chị danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Quân công hạng Nhì. Ngày 3 tháng 11 năm 1956, ngành Bưu điện phát hành bộ tem “Anh hùng Mạc Thị Bưởi” gồm bốn mẫu, ghi nhận hình ảnh người nữ anh hùng trong những năm đầu của nền bưu chính cách mạng. Chị cũng là một trong những nữ anh hùng tiêu biểu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp được nhân dân cả nước biết đến.
Điều làm nên dấu ấn đặc biệt của Mạc Thị Bưởi không phải là một trận đánh lớn hay một chiến công diễn ra trên chiến trường chính diện. Chiến công của chị nằm ở chính nơi nguy hiểm và âm thầm nhất: giữa vùng địch tạm chiếm. Ở đó, một cán bộ cơ sở không có trong tay những vũ khí mạnh, nhưng lại có một nhiệm vụ vô cùng quan trọng là giữ dân, giữ cơ sở, giữ đường dây liên lạc và duy trì phong trào kháng chiến. Chị đã làm điều đó bằng sự kiên trì và lòng tin vào nhân dân. Khi địch dựng bốt, chị tìm cách xây dựng cơ sở; khi chúng càn quét, chị tìm cách bảo vệ cán bộ; khi chúng kiểm soát đường sá, chị vẫn tìm đường liên lạc; khi bị bắt và tra khảo, chị bảo vệ những bí mật của tổ chức bằng chính mạng sống của mình. Bởi vậy, hình ảnh Mạc Thị Bưởi được nhắc đến không chỉ như một nữ du kích gan dạ mà còn như một người cán bộ cơ sở tiêu biểu của cuộc kháng chiến chống Pháp.
Hơn bảy mươi năm sau ngày người con gái Long Động hy sinh, câu chuyện ấy vẫn còn nguyên giá trị khi nhìn lại cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Mạc Thị Bưởi chỉ sống 24 năm, nhưng những năm tháng cuối đời của chị gắn chặt với nhân dân và quê hương đang nằm trong vùng địch kiểm soát. Chị không rời bỏ cơ sở khi hoàn cảnh trở nên nguy hiểm, cũng không đầu hàng khi rơi vào tay kẻ thù. Từ những hầm bí mật, những chuyến liên lạc và những lần vượt qua hàng rào dây thép gai, một cuộc chiến đấu âm thầm đã được duy trì ngay trong lòng vùng địch. Chính những con người như Mạc Thị Bưởi đã góp phần tạo nên sức sống bền bỉ của chiến tranh nhân dân – nơi mỗi cơ sở được giữ vững, mỗi người dân được vận động và mỗi cán bộ dám ở lại đều trở thành một phần của cuộc kháng chiến. Vì thế, khi nhắc đến Mạc Thị Bưởi, người ta nhớ đến một người con gái bám đất, bám dân, bám cơ sở giữa vùng địch, kiên cường cho đến hơi thở cuối cùng và trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam trong kháng chiến chống thực dân Pháp.
