MẠCH NGUỒN CHẢY MÃI

Một gia đình ba thế hệ gửi mình cho Tổ quốc Sinh ra tại thôn Bình Vinh, xã Cẩm Bình, tỉnh Hà Tĩnh, Nguyễn Đình Thường lớn lên trong một gia đình mà lịch sử không chỉ được kể bằng lời, mà được ghi bằng sự hy sinh. Trước anh, người bác đã ngã xuống trong kháng chiến chống Pháp. Sau đó, người chú tiếp tục hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Và rồi đến lượt anh - người con trai trưởng duy nhất trong gia đình - tiếp nối con đường ấy. Trong mỗi gia đình Việt Nam thời chiến, sự hy sinh luôn là nỗi đau. Nhưng với gia đình anh, nỗi đau ấy lặp lại, nối tiếp nhau qua từng thế hệ. Mỗi lần tiễn một người ra đi là một lần thắp thêm nén hương trên bàn thờ Tổ quốc. Người mẹ - bà Nguyễn Thị Ly - đã chứng kiến quá nhiều mất mát. Đến khi con trai trưởng nhận lệnh nhập ngũ năm 1977, bà hiểu đó không chỉ là một quyết định cá nhân, mà là sự tiếp nối của truyền thống gia đình. Giữ nước - với họ - không phải khẩu hiệu. Đó là bổn phận được truyền từ cha ông sang con cháu, lặng lẽ mà bền bỉ. Chính trong bầu không khí ấy, Nguyễn Đình Thường trưởng thành. Lòng yêu nước của anh không hình thành từ những điều lớn lao, mà từ câu chuyện của người thân, từ những tấm bằng Tổ quốc ghi công treo trong gian nhà, từ những khoảng trống không bao giờ lấp đầy trong mỗi bữa cơm gia đình. Khi anh gác lại kỳ thi tốt nghiệp năm 1978 để lên đường nhập ngũ, đó không phải sự bốc đồng của tuổi trẻ. Đó là sự lựa chọn có ý thức của một người hiểu rõ mình đang đứng ở đâu trong dòng chảy gia đình và lịch sử.

Gác lại giấc mơ giảng đường Anh từng là học sinh khoá 1977 - 1978 của Trường THPT Cẩm Bình, do thầy Châu chủ nhiệm. Những năm tháng ấy, trường lớp còn đơn sơ, bàn ghế thô sơ, sách vở thiếu thốn. Nhưng giữa điều kiện ngặt nghèo ấy, anh vẫn nổi bật bởi tinh thần trách nhiệm và sự điềm đạm. Bạn học của anh - ông Chương ở xã Thạch Điền vẫn nhớ hình ảnh cậu lớp trưởng lao động luôn đi đầu trong mọi công việc: từ chăm bồn hoa, dọn vệ sinh đến những buổi tăng gia sản xuất. Không ồn ào, không khoa trương, anh chọn cách làm nhiều hơn nói. Trong nắng gắt hay gió lạnh, anh luôn nhận phần nặng về mình. Anh hiểu rằng học tập là con đường dựng xây tương lai. Nhưng khi đất nước cần, anh sẵn sàng đổi con đường ấy lấy màu áo lính. Tư liệu gia đình cung cấp Chiếc bàn học còn dang dở. Trang vở còn chưa khép lại. Kỳ thi phía trước vẫn chờ. Nhưng anh đã chọn đứng về phía tuyến đầu - để giữ cho những lớp học được bình yên.

Sau này, với quân hàm Thượng uý, thuộc Quân đoàn 9, anh tiếp tục thực hiện nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia. Trong những năm tháng gian khổ ấy, người thanh niên từng cặm cụi bên trang sách nay kiên cường giữa khói lửa, mang theo trong tim ký ức mái trường và quê nhà. Ngày 11/10/1985, tại tỉnh Bát-ton-bom (Campuchia), Nguyễn Đình Thường đã anh dũng hy sinh. Một đời người khép lại khi tuổi còn trẻ. Nhưng con đường anh chọn chưa bao giờ dang dở. Những huân, huy chương ghi nhận thành tích xuất sắc của Liệt sĩ Nguyễn Đình Thường (Ảnh tư liệu do gia đình cung cấp) Hạnh phúc chưa kịp gọi tên Năm 1981, anh lập gia đình với chị Nguyễn Thị Thích. Đám cưới giản dị, giữa thời bao cấp khó khăn, không sính lễ đủ đầy, không tiệc tùng lớn, chỉ có niềm tin và lời hẹn ước sống trọn đời bên nhau. Năm 1983, con gái đầu lòng chào đời - Nguyễn Thị Hương. Trong căn nhà nhỏ, tiếng trẻ thơ trở thành âm thanh ấm áp nhất. Những lần về phép, anh bế con trên tay, ánh mắt sáng lên niềm vui của một người cha. Nhưng hạnh phúc ấy ngắn ngủi.

Năm 1985, khi người vợ đang mang thai đứa con thứ hai - Nguyễn Thị Hiền - thì tin dữ ập về. Anh hy sinh. Đứa con đầu còn thơ dại chưa hiểu thế nào là mất mát. Đứa con thứ hai chưa kịp cất tiếng khóc đã vĩnh viễn không có cơ hội gọi một tiếng “Cha”. Một người vợ trẻ trở thành goá phụ. Hai đứa trẻ lớn lên trong khoảng trống, thiếu vắng hơi ấm người cha. Không có cuộc chia tay trọn vẹn. Không có lời dặn dò cuối cùng. Chỉ còn di ảnh trên bàn thờ và tấm bằng Tổ quốc ghi công. Những đêm mưa gió, người vợ lặng lẽ nuôi con một mình. Những năm tháng thiếu thốn, chị vừa làm mẹ, vừa thay phần cha dạy dỗ các con. Đứa con thứ hai lớn lên chỉ biết gương mặt cha qua tấm ảnh. Câu hỏi “Bố con đâu?” có lẽ đã từng làm người mẹ nghẹn lời. Có những nỗi đau không bật thành tiếng. Nó nằm lại trong ánh mắt người phụ nữ goá chồng khi nhìn các con khôn lớn mà không có bóng cha bên cạnh. Ngôi nhà thắp sáng tương lai Nếu sự hy sinh của anh là ánh lửa nơi chiến trường, thì phần đời ở lại của gia đình anh lại là ánh đèn trong những đêm tối quê nghèo. Sau chiến tranh, quê hương còn vô vàn thiếu thốn. Học sinh ở xa trường, nhà nghèo, bữa cơm chưa đủ no. Trong hoàn cảnh ấy, gia đình Liệt sĩ Nguyễn Đình Thường đã mở cửa đón các em học sinh Trường THPT Cẩm Bình về ăn ở. Ngôi nhà không rộng, bữa cơm không dư giả, nhưng luôn có chỗ cho những đứa trẻ ham học. Ánh đèn dầu leo lét soi từng trang sách. Góc nhà được dọn thành chỗ học. Những bữa cơm đạm bạc được chia đều. Gia đình không chỉ lo nơi ăn chốn ở, mà còn nhắc nhở việc học, rèn đạo đức, dạy các em biết sống tử tế. Nuôi thêm vài ba học trò trong thời nghèo khó không phải chuyện nhỏ. Đó là sự tiếp nối một lý tưởng: nếu không còn cầm súng, thì giữ tương lai bằng tri thức.

Từ mái nhà ấy, nhiều học sinh trưởng thành: có người làm cán bộ, giáo viên, kỹ sư; có người quay về dựng xây quê hương. Họ nhớ về gia đình anh không chỉ như nơi tá túc, mà như một phần tuổi trẻ của mình. Gia đình ấy đã mất đi người con trai trưởng. Nhưng họ không khép lại trong mất mát. Họ chọn mở rộng lòng mình với tương lai. Mạch nguồn còn mãi Liệt sĩ Nguyễn Đình Thường hy sinh năm 1985. Phần mộ anh hiện an nghỉ tại Nghĩa trang xã Cẩm Bình. Người phụng thờ anh - người vợ Nguyễn Thị Thích vẫn ở thôn Bình Vinh. Cuộc đời anh có thể đo bằng 28 năm tuổi trẻ. Nhưng giá trị của anh không nằm ở con số ấy. Một dòng họ ba thế hệ hy sinh; một người học trò gác giảng đường để giữ bình yên cho đất nước; một người chồng ra đi khi hạnh phúc chưa kịp tròn; một người cha mà đứa con thứ hai chưa từng thấy mặt; một gia đình biến mất mát thành nghĩa tình, biến hy sinh thành hành động nuôi dưỡng tương lai. Nếu phải nói về anh, có lẽ không nên chỉ gọi đó là một khúc tráng ca. Bởi tráng ca thường vang lên trong tiếng kèn trận. Còn cuộc đời anh - và gia đình anh - giống như một mạch nước ngầm: không ồn ào, nhưng bền bỉ nuôi dưỡng đất đai. Và vì thế, câu chuyện về Liệt sĩ Nguyễn Đình Thường không kết thúc ở năm 1985. Nó tiếp tục sống trong những lớp học sáng đèn, trong những bước chân học trò trưởng thành, và trong hai người con lớn lên từ ký ức về một người cha anh dũng