Mạch nguồn thuốc Nam
Tác giả: Nhữ Vũ Khánh Linh
Từ những cây cỏ quen thuộc của quê hương, người Việt từ xa xưa đã biết tìm cách chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe. Trong dòng chảy ấy, có một danh y đã dành cả cuộc đời nghiên cứu cây thuốc, chữa bệnh cứu người và đặt nền móng quan trọng cho nền y học cổ truyền dân tộc. Đó là Tuệ Tĩnh, tên thật Nguyễn Bá Tĩnh, quê ở làng Nghĩa Phú, tổng Văn Thái, huyện Cẩm Giàng, phủ Thượng Hồng, nay thuộc khu vực Hải Dương.
Thuở nhỏ, Nguyễn Bá Tĩnh mồ côi mẹ từ năm 6 tuổi và được các nhà sư ở chùa Hải Triều và chùa Giao Thủy nuôi dưỡng, cho ăn học. Năm 1351, khi 22 tuổi, ông đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ, tức Hoàng giáp, dưới triều Trần Dụ Tông. Tuy đỗ đạt cao, ông không đi theo con đường làm quan mà đi tu, lấy pháp danh là Tuệ Tĩnh.
Trong những năm tu hành, Tuệ Tĩnh dành nhiều tâm sức nghiên cứu y học. Ông tìm hiểu các loại cây thuốc, sưu tầm kinh nghiệm chữa bệnh trong dân gian và truyền lại kiến thức y dược cho những người xung quanh. Từ những thứ gần gũi với đời sống, ông tìm cách sử dụng cây cỏ nước Nam để chữa bệnh cho người Việt. Quan niệm ấy về sau được khái quát qua câu “Nam dược trị Nam nhân” – thuốc Nam chữa bệnh cho người Nam.
Đến năm 1385, khi đã là một danh y nổi tiếng, Tuệ Tĩnh bị đưa sang nhà Minh để chữa bệnh cho vua và hoàng hậu. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, ông đã chữa khỏi bệnh cho Hoàng hậu nhà Minh và được phong là “Đại y Thiền sư”. Tuy vậy, từ đó ông không còn cơ hội trở về quê hương. Ông qua đời tại Giang Nam, Trung Quốc, nhưng thời điểm chính xác hiện chưa được xác định thống nhất.
Dẫu phải sống nơi đất khách, những đóng góp của Tuệ Tĩnh đối với y học Việt Nam vẫn được lưu truyền. Ông được hậu thế tôn vinh là một trong những người đặt nền móng cho nền y học cổ truyền Việt Nam, gắn với tư tưởng sử dụng thuốc Nam để chữa bệnh cho người Việt. Ngày nay, quê hương ông vẫn lưu giữ những di tích gắn với cuộc đời và sự nghiệp của vị danh y, trong đó có đền Bia và cụm di tích đền Xưa – chùa Giám – đền Bia.
Từ một cậu bé mồ côi ở vùng quê xứ Đông đến một danh y được người đời kính trọng, Tuệ Tĩnh đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử y học dân tộc. Những cây thuốc bình dị của quê hương, qua bàn tay và trí tuệ của ông, đã trở thành một phần của di sản y học Việt Nam.
