Mai Hồng Quế – Người thầu khoán biệt động giữa lòng Sài Gòn trong kháng chiến

Mai Hồng Quế (tên thật Trần Văn Lai, bí danh Năm Lai) sinh ngày 10 tháng 10 năm 1920 tại xã Vũ Đông, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Ông xuất thân trong một gia đình lao động nghèo, sớm phải bươn chải và rời quê vào Nam làm thuê từ khi còn rất trẻ. Chính những năm tháng cơ cực ấy đã hun đúc ở ông ý chí kiên cường và lòng yêu nước sâu sắc. Trong giai đoạn trước và sau Cách mạng Tháng Tám, ông sớm tham gia các hoạt động cách mạng, từ đội tự vệ đến các lực lượng quyết tử bảo vệ chính quyền non trẻ. Đến năm 1948, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và tiếp tục hoạt động trong lực lượng vũ trang tại khu vực Sài Gòn – Chợ Lớn, đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng trong điều kiện bí mật. Sau Hiệp định Genève năm 1954, Mai Hồng Quế được tổ chức phân công ở lại miền Nam hoạt động lâu dài. Để xây dựng vỏ bọc an toàn, ông trở thành một nhà thầu khoán trang trí nội thất có tiếng tại Sài Gòn. Từ vị trí này, ông từng bước thâm nhập vào nhiều cơ quan quan trọng của chính quyền Việt Nam Cộng hòa và cả các cơ sở có yếu tố nước ngoài. Vỏ bọc “tư sản thành đạt” giúp ông di chuyển, quan sát và thu thập thông tin một cách thuận lợi ngay giữa trung tâm đô thị. Không chỉ dừng lại ở hoạt động tình báo, ông còn tham gia xây dựng hệ thống cơ sở ngầm trong lòng thành phố. Nhiều căn hầm bí mật, kho chứa vũ khí và đường dây liên lạc phục vụ lực lượng biệt động đã được ông tổ chức xây dựng và che giấu tinh vi, góp phần quan trọng vào các kế hoạch tác chiến, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Sau khi các hoạt động bị phát hiện, ông buộc phải lẩn trốn và nhiều lần bị bắt giữ, tra tấn. Tuy vậy, ông vẫn giữ vững tinh thần, tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng cho đến khi đất nước thống nhất năm 1975. Trong giai đoạn sau chiến tranh, ông tiếp tục công tác trong một số đơn vị và cơ quan tại Thành phố Hồ Chí Minh trước khi nghỉ hưu vào năm 1981. Mai Hồng Quế qua đời tháng 6 năm 2002, để lại nhiều dấu ấn trong lịch sử lực lượng biệt động Sài Gòn. Ông được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp thầm lặng nhưng đặc biệt quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Cuộc đời ông là hình ảnh tiêu biểu của những chiến sĩ biệt động hoạt động trong lòng đô thị: âm thầm, mưu trí, kiên cường và giàu lòng quả cảm, góp phần làm nên những trang sử đặc biệt của chiến tranh nhân dân Việt Nam.