Mái lá che che giấu cả lịch sử

Ở Nhơn Hòa Lập, giữa vùng Đồng Tháp Mười mênh mông sông nước, có những mái nhà không chỉ để che mưa nắng, mà còn che chở cả một thời lịch sử thầm lặng của cuộc kháng chiến, gắn với vùng căn cứ quan trọng của Khu Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính Kháng chiến Nam Bộ. Nhìn từ bên ngoài, đó chỉ là những căn nhà lá đơn sơ, vách tre, mái dừa nước đã sậm màu vì nắng gió và thời gian, nằm xen giữa ruộng nước và rừng tràm. Nhưng bên trong sự giản dị ấy lại ẩn chứa những bí mật mà chỉ người trong cuộc mới hiểu. Có những mái nhà từng che giấu cán bộ cách mạng trong những ngày chiến tranh căng thẳng, có những mái nhà trở thành điểm trung chuyển tài liệu, lương thực, và cũng có những mái nhà che giấu cả những cuộc họp quan trọng của phong trào. Một gia đình nông dân nghèo đã âm thầm đào một căn hầm bí mật ngay dưới nền nhà của mình. Ban ngày, họ vẫn cày ruộng, ra đồng, chèo xuồng trên các tuyến kinh như Kinh Năm Ngàn hay Kinh Dương Văn Dương như bao người dân khác, không để lộ bất kỳ dấu hiệu nào. Đến đêm, khi rừng tràm chìm trong bóng tối và tiếng côn trùng bắt đầu vang lên, họ lại lặng lẽ tiếp tế lương thực, nước uống và những vật dụng cần thiết cho những người đang ẩn nấp bên dưới lòng đất. Trong căn hầm ấy, có lúc là cán bộ đang nghỉ ngơi sau những chuyến đi dài, có lúc là những cuộc họp bàn kế hoạch kháng chiến diễn ra trong điều kiện thiếu thốn nhưng đầy quyết tâm. Trên mặt đất, người mẹ vẫn bình thản ngồi dệt chiếu bên hiên nhà, đôi tay thoăn thoắt như bao ngày bình thường. Nhưng ngay dưới chân bà, sâu trong lòng đất, là những con người đang bàn bạc những việc hệ trọng của phong trào, quyết định những hướng đi liên quan đến sự sống còn của cả một vùng căn cứ. Khi có dấu hiệu địch đi qua, mọi thứ lại càng trở nên tự nhiên hơn. Không ai tỏ ra bất thường, không một ánh mắt nào để lộ điều gì khác lạ. Chính sự bình tĩnh ấy trở thành lớp ngụy trang an toàn nhất. Địch có thể kiểm tra, có thể đi ngang qua, nhưng không bao giờ phát hiện được điều gì bên dưới mái nhà tưởng chừng như bình thường ấy. Không ai nói ra, nhưng ai cũng hiểu rất rõ: giữ được mái nhà là giữ được cách mạng, giữ được sự im lặng là giữ được cả một vùng đất đang chiến đấu. Những mái nhà ấy, theo thời gian, không chỉ là nơi trú ngụ của một gia đình, mà đã trở thành một phần của mạng lưới kháng chiến, nơi mà từng tấm lá, từng cây cột, từng nền đất đều mang trong mình dấu ấn của một thời kỳ lịch sử không thể nào quên ở Nhơn Hòa Lập./.