MAI LÃO BẠNG – NGƯỜI CHÍ SĨ CÔNG GIÁO TRỌN ĐỜI VÌ NƯỚC
Trên mảnh đất làng Vang, nay thuộc thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, có một người con theo đạo Thiên Chúa đã chọn cho mình con đường gian nan nhưng cao cả – con đường cứu nước. Người ấy là Mai Lão Bạng.
Thuở nhỏ, ông được học chữ Nho rồi được gia đình gửi vào trường Đại chủng viện Đoài với mong muốn sau này trở thành linh mục. Nhưng chính trong những năm tháng ấy, Mai Lão Bạng sớm nhận ra sự bất công và khinh miệt của các cha cố người Tây đối với dân tộc Việt Nam. Họ cấm học sinh tiếp cận Tân văn, Tân thư, cấm tìm hiểu những tư tưởng tiến bộ đang lan truyền ngoài xã hội. Trước cảnh ấy, trong lòng người thanh niên công giáo nhen lên nỗi day dứt và ý thức dân tộc sâu sắc.
Năm Mậu Thân 1908, Mai Lão Bạng bí mật liên lạc với những người phụ trách phong trào Đông Du, đưa học sinh công giáo ra nước ngoài học tập cứu nước. Từ đó, ông sang Nhật Bản, ở lại Tôkyô cùng Phan Bội Châu, góp sức cho phong trào yêu nước nơi đất khách.
Mai Lão Bạng đặc biệt đảm nhận công việc vận động đồng bào công giáo đứng lên vì độc lập dân tộc. Ông cùng Phan Bội Châu kêu gọi tinh thần đoàn kết lương – giáo, khẳng định rằng dù khác tín ngưỡng nhưng đều chung một giống nòi, chung một vận mệnh. Trong Hải ngoại huyết thư, tiếng gọi ấy vang lên tha thiết:
“Dẫu rằng là đạo bất đồng,
Nhưng cùng đất nước, cùng chung giống nòi…”
Để lay động lòng người, Mai Lão Bạng sáng tác bài ca nổi tiếng “Lão Bạng phổ khuyến”, một khúc hát yêu nước giản dị mà sâu sắc, có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng giáo dân, thắp lên ngọn lửa cứu nước nơi nhà thờ, xóm đạo.
Năm 1909, trước sức ép của thực dân Pháp, Chính phủ Nhật trục xuất Phan Bội Châu, Mai Lão Bạng và học sinh Việt Nam. Từ Trung Quốc, ông sang Xiêm La mưu về nước, nhưng bị chính quyền Xiêm bắt giam 8 tháng theo yêu cầu của Pháp. Vừa được thả, ông lại bị chính quyền Hương Cảng bắt thêm 3 tháng. Đời ông là chuỗi ngày tù đày, nhưng ý chí chưa từng khuất phục.
Năm 1912, khi Việt Nam Quang Phục Hội ra đời, Mai Lão Bạng được bầu làm ủy viên bộ chấp hành, phụ trách kinh tế, sát cánh cùng Phan Bội Châu trong công cuộc bạo động chống Pháp. Dù phong trào bị đàn áp dữ dội, nhiều đồng chí hy sinh hoặc bị đày ải, ông vẫn một lòng son sắt.
Ngày 30/6/1925, do sự phản bội, Mai Lão Bạng bị bắt cùng Phan Bội Châu tại Thượng Hải, rồi bị dẫn độ về nước. Thực dân Pháp giam ông ở nhà lao Vinh, sau đó đày ra Côn Đảo 15 năm. Mãi đến năm 1933, ông mới được trả tự do.
Trở về quê hương trong bối cảnh phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh bị đàn áp đẫm máu, Mai Lão Bạng vô cùng đau xót. Bạn bè giúp ông mở “Lão Bạng y quán” ở chợ Vinh, vừa bốc thuốc chữa bệnh cho dân, vừa sống lặng lẽ giữa lòng nhân dân. Dù tuổi cao, sức yếu, ông vẫn vài năm một lần vào Huế thăm Phan Bội Châu đang bị giam lỏng ở Bến Ngự – tình nghĩa cách mạng bền chặt đến cuối đời.
Năm 1942, Mai Lão Bạng qua đời tại Vinh. Ông ra đi trong sự thương tiếc sâu sắc của nhân dân – một người chí sĩ công giáo đã hiến trọn đời mình cho độc lập dân tộc, để lại tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết lương – giáo và ý chí bất khuất.
