MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI

MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI

Câu chuyện về liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc

Mùa thu năm 1971, Hà Nội bước vào những ngày tháng chiến tranh. Giữa thành phố vẫn còn những giảng đường, những hàng cây và những chàng sinh viên đang ôm trong tay những ước mơ của tuổi trẻ, có một người con trai tên Nguyễn Văn Thạc. Anh sinh ngày 14 tháng 10 năm 1952, là sinh viên Khoa Toán – Cơ, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Thạc học rất giỏi, từng đạt giải Nhất học sinh giỏi Văn lớp 10 toàn miền Bắc. Ở tuổi mười chín, trước mắt anh đáng lẽ là những năm tháng tiếp tục học tập, trưởng thành và xây dựng tương lai. Thế nhưng lịch sử đã đặt tuổi trẻ của anh trước một lựa chọn lớn hơn. Ngày 6 tháng 9 năm 1971, Nguyễn Văn Thạc rời giảng đường, lên đường nhập ngũ.

Những ngày đầu trong quân ngũ không hề dễ dàng. Chàng sinh viên quen với sách vở phải làm quen với thao trường, hành quân và cuộc sống của người lính. Thạc bắt đầu viết nhật ký từ ngày 2 tháng 10 năm 1971, chỉ chưa đầy một tháng sau khi nhập ngũ. Cuốn sổ nhỏ ấy có tên ban đầu là Chuyện đời, ghi lại những suy nghĩ của một chàng trai đang bước từ cuộc sống sinh viên vào một thế giới hoàn toàn khác. Anh viết về những ngày huấn luyện, về đồng đội, về gia đình, về những điều mình đã trải qua và cả những rung động rất riêng của tuổi trẻ. Chính vì thế, những trang nhật ký của Nguyễn Văn Thạc không chỉ kể về chiến tranh mà còn giúp người đọc hôm nay nhìn thấy một con người bằng xương bằng thịt: một chàng trai thông minh, giàu tình cảm, có những ước mơ bình dị nhưng ý thức rất rõ về trách nhiệm của thế hệ mình.

Tháng 4 năm 1972, sau thời gian huấn luyện, đơn vị của Thạc hành quân vào chiến trường. Con đường từ miền Bắc vào Quảng Trị đi qua nhiều vùng đất mà trước đó có thể anh chỉ biết qua sách vở. Một trong những nơi anh đi qua là Ngã ba Đồng Lộc. Tại đây, trước khi tiếp tục vào chiến trường, Thạc gửi cuốn nhật ký cùng những lá thư về cho người anh trai ở Hà Nội. Anh hiểu rằng từ thời điểm ấy, cuộc sống phía trước có thể sẽ không còn giống những ngày đã qua. Cuốn nhật ký được gửi lại như một lời hẹn: nếu trở về, anh sẽ viết tiếp những gì mình đã trải qua. Nếu không trở về, những trang giấy ấy có lẽ sẽ thay anh nói lại câu chuyện của một tuổi trẻ đã đi qua chiến tranh. Theo các tư liệu về cuốn nhật ký, những dòng cuối cùng được viết ngày 3 tháng 6 năm 1972, khi anh chuẩn bị bước vào chiến trường Quảng Trị.

Quảng Trị mùa hè năm 1972 là một trong những chiến trường ác liệt nhất của cuộc chiến. Nguyễn Văn Thạc lúc này là chiến sĩ thông tin, làm nhiệm vụ bảo đảm liên lạc cho đơn vị. Công việc của người lính thông tin trong chiến đấu không ồn ào như hình ảnh của những trận đánh trực diện, nhưng lại vô cùng quan trọng. Giữa một trận pháo kích, một đường dây liên lạc bị đứt có thể khiến mệnh lệnh không đến được nơi cần đến; một bức điện không truyền đi kịp thời có thể ảnh hưởng đến cả một đơn vị. Những người lính thông tin phải bám sát trận địa, duy trì liên lạc trong điều kiện bom pháo có thể trút xuống bất cứ lúc nào. Nguyễn Văn Thạc đã sống những ngày cuối cùng của mình trong chính hoàn cảnh khắc nghiệt ấy.

Sáng ngày 30 tháng 7 năm 1972, tại khu vực Hà My, Quảng Trị, Thạc cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ bảo đảm liên lạc. Theo lời kể của đồng đội sau này, tổ máy của anh đã mã hóa và truyền về trung đoàn một bức điện báo cáo tình hình đơn vị. Sau đó, các chiến sĩ chia thành những tốp nhỏ để di chuyển đến vị trí gần chỉ huy hơn. Khi một tốp vừa rời khỏi hầm không lâu, pháo địch bắt đầu dội xuống dữ dội. Những người còn lại nhanh chóng quay về hầm trú ẩn. Nhưng trận pháo đã đánh trúng khu vực nơi Thạc và đồng đội đang ở.

Nguyễn Văn Thạc bị thương nặng. Trong những giây phút cuối cùng, người lính trẻ ấy vẫn còn nghĩ đến nhiệm vụ và những điều mình chưa hoàn thành. Theo lời kể được lưu giữ, trước lúc hy sinh anh nói với đồng đội: “Chỉ tiếc không còn chiến đấu được nữa… Bao dự định còn dang dở…” Đó có lẽ là những lời khiến người ta day dứt nhất khi nhớ về anh. Bởi đằng sau câu nói ấy không chỉ là nỗi tiếc nuối của một người lính trước giờ phút cuối cùng, mà còn là nỗi tiếc nuối của một chàng trai mới bước qua tuổi mười chín, còn cả một cuộc đời dài phía trước.

Ngày 30 tháng 7 năm 1972, Nguyễn Văn Thạc hy sinh tại chiến trường Quảng Trị. Anh chưa tròn hai mươi tuổi và mới có chưa đầy mười tháng tuổi quân. Một chàng sinh viên từng ngồi trên giảng đường Hà Nội, từng đạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi, từng viết những trang nhật ký đầy suy tư về cuộc sống, đã nằm lại giữa một mùa hè đỏ lửa. Tuổi trẻ của anh dừng lại ở đó, nhưng câu chuyện của anh thì không.

Nhiều năm sau chiến tranh, cuốn nhật ký mà Nguyễn Văn Thạc gửi về cho gia đình mới có cơ hội đến với đông đảo độc giả. Năm 2005, Mãi mãi tuổi hai mươi được xuất bản và nhanh chóng gây xúc động mạnh. Điều đặc biệt là người đọc không bắt gặp trong đó một nhân vật lịch sử xa cách, chỉ toàn những lời lẽ hào hùng. Họ bắt gặp một chàng trai rất trẻ, có những lúc nhớ nhà, có những suy nghĩ về tình cảm, tình bạn, có những băn khoăn trước cuộc đời và cũng có những trăn trở về trách nhiệm của một người thanh niên trong thời chiến. Cuốn nhật ký vì thế trở thành một chứng tích đặc biệt về đời sống tinh thần của một thế hệ đã trưởng thành trong những năm tháng đất nước còn chia cắt.

Có lẽ chính vì thế mà cái tên “Mãi mãi tuổi hai mươi” trở nên ám ảnh. Nguyễn Văn Thạc không sống đến tuổi ba mươi, bốn mươi hay năm mươi để nhìn lại tuổi trẻ của mình. Anh mãi mãi ở lại với tuổi hai mươi – cái tuổi đẹp nhất nhưng cũng đau đáu nhất khi nhìn từ hôm nay. Những điều anh chưa kịp làm, những dự định còn bỏ ngỏ và những trang nhật ký chưa thể viết tiếp đã trở thành phần còn lại của cuộc đời anh.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày người lính trẻ ấy nằm lại trên chiến trường Quảng Trị. Những người cùng thế hệ với anh nay đã trở thành những ông, những bà; những giảng đường, con đường mà anh từng đi qua cũng đã đổi thay; đất nước đã bước sang một thời đại khác. Thế nhưng khi mở những trang Mãi mãi tuổi hai mươi, người đọc vẫn có thể cảm nhận được một chàng trai đang sống rất gần mình – một người trẻ biết yêu, biết mơ ước, biết suy nghĩ về tương lai và cũng biết đặt trách nhiệm với đất nước lên trên những mong muốn riêng.

Nguyễn Văn Thạc đã không trở về để tận hưởng ngày hòa bình mà thế hệ anh đã chiến đấu để giành lấy. Nhưng cuốn nhật ký của anh đã trở về. Nó đi qua chiến tranh, đi qua những năm tháng dài của thời gian và tìm đến những người trẻ của hôm nay. Có lẽ đó chính là cuộc trở về đẹp nhất của một người lính đã hy sinh ở tuổi đôi mươi: anh không trở về bằng bước chân, mà trở về bằng những trang viết; không trở về để kể về mình, mà để thế hệ sau hiểu rằng đã từng có một lớp người trẻ tuổi gửi lại những năm tháng đẹp nhất của đời mình cho đất nước.

Và mỗi khi đọc lại câu chuyện về Nguyễn Văn Thạc, ta càng hiểu rằng hòa bình không chỉ được viết bằng những ngày tháng trên lịch sử. Hòa bình còn được viết bằng tuổi trẻ của biết bao con người. Có người trở về và mang theo những vết thương suốt đời; có người nằm lại nơi chiến trường; có người để lại một lá thư, một tấm ảnh, một cuốn nhật ký chưa viết xong. Nguyễn Văn Thạc để lại những trang giấy nhỏ bé của mình, nhưng từ những trang giấy ấy, một tuổi hai mươi vẫn tiếp tục sống, tiếp tục kể chuyện và tiếp tục nhắc nhở những người đang sống trong hòa bình hôm nay hãy biết trân trọng những gì mình đang có.

Anh đã mãi mãi ở tuổi hai mươi, nhưng tuổi hai mươi của anh thì chưa bao giờ cũ.