MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI – KHI MỘT NGƯỜI TRẺ GẶP LẠI MỘT TUỔI TRẺ ĐÃ ĐI QUA CHIẾN TRANH
Có những cuốn sách ta đọc để biết thêm một câu chuyện. Nhưng cũng có những cuốn sách khiến ta phải dừng lại rất lâu sau khi khép trang cuối cùng. Mãi mãi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc đối với tôi là một cuốn sách như thế.
Tôi đã từng nghĩ về tuổi hai mươi như một quãng đời của những dự định: học tập, tình bạn, tình yêu và những ước mơ còn dang dở. Nhưng khi đọc những trang nhật ký của Nguyễn Văn Thạc, tôi nhận ra rằng đã có một thế hệ bước qua tuổi hai mươi trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Với họ, tuổi trẻ không chỉ là những ngày tháng để ước mơ, mà còn là thời điểm phải lựa chọn giữa cuộc sống riêng và trách nhiệm với đất nước.
Nguyễn Văn Thạc sinh năm 1952 tại Hà Nội. Trước khi nhập ngũ, ông là một sinh viên có năng khiếu văn chương, từng học tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1971, ông lên đường nhập ngũ. Những trang nhật ký sau đó đã ghi lại hành trình của một chàng trai trẻ đi qua chiến tranh bằng một tâm hồn giàu suy nghĩ và tình cảm. Điều khiến tôi nhớ nhất không phải là hình ảnh một người lính giữa chiến trường, mà là hình ảnh một người trẻ vẫn mang theo trong mình thế giới của riêng mình.
Trong những trang viết ấy có những suy nghĩ về quê hương, đất nước, về đồng đội, về gia đình, về tình yêu và cả những trăn trở của một con người trước tương lai. Nguyễn Văn Thạc không phải một nhân vật được sinh ra để trở thành “người hùng” trong một câu chuyện cổ tích. Ông cũng là một người trẻ biết nhớ nhà, biết xúc động, biết suy tư và có những ước mơ của riêng mình. Có lẽ chính điều đó làm câu chuyện của ông trở nên gần gũi với thế hệ chúng tôi.
Nếu chỉ nhìn chiến tranh qua những con số, những trận đánh hay những mốc thời gian, chúng ta rất dễ quên rằng chiến tranh được tạo nên bởi số phận của từng con người. Đằng sau một người lính là một gia đình. Đằng sau một cuộc hành quân là một tuổi trẻ. Và đằng sau một sự hy sinh là biết bao người ở lại với nỗi nhớ không thể gọi thành tên. Nguyễn Văn Thạc đã không trở về. Ông hy sinh năm 1972, khi mới hai mươi tuổi.
Hai mươi tuổi, đó là độ tuổi mà ngày nay nhiều người trong chúng tôi mới bắt đầu tìm hiểu mình muốn trở thành ai, muốn làm công việc gì, muốn đi đâu và muốn sống như thế nào. Còn với Nguyễn Văn Thạc, tuổi hai mươi đã gắn với những năm tháng chiến tranh và một sự lựa chọn mà cái giá phải trả là cả cuộc đời.
Tôi tự hỏi: Nếu được gặp người thanh niên ấy hôm nay, tôi sẽ hỏi gì? Có lẽ tôi sẽ không hỏi ông những câu quá lớn lao. Tôi muốn hỏi ông rằng ông đã từng nhớ nhà đến thế nào. Ông có từng sợ hãi không. Ông có từng nghĩ về một ngày được trở lại Hà Nội, được tiếp tục việc học, được sống một cuộc đời bình thường hay không. Nhưng rồi tôi nhận ra, có những câu hỏi không cần người đã khuất trả lời. Bởi câu trả lời nằm trong chính những gì ông để lại.
Cuốn nhật ký của Nguyễn Văn Thạc đã vượt qua thời gian để đến với những người trẻ chưa từng biết chiến tranh. Nó giúp chúng tôi hiểu rằng thế hệ đi trước cũng từng là những người trẻ giống mình: có ước mơ, có tình cảm, có những điều muốn làm và một tương lai mà họ chưa kịp sống trọn vẹn. Vì thế, đọc về sự hy sinh của họ không nên chỉ để xúc động trong chốc lát. Điều quan trọng hơn là phải biết trân trọng cuộc sống hiện tại.
Chúng tôi may mắn được lớn lên khi đất nước đã hòa bình. Những điều tưởng như rất bình thường hôm nay – một lớp học, một con đường đến trường, một buổi chiều bên gia đình, một lựa chọn về nghề nghiệp hay một ước mơ cho tương lai – đều là những điều mà nhiều người trẻ trong chiến tranh không có cơ hội tận hưởng trọn vẹn.
Nguyễn Văn Thạc đã sống tuổi trẻ của mình trong một thời đại đầy thử thách. Thế hệ chúng tôi sống trong một thời đại khác. Chúng tôi không cần lặp lại con đường của ông, bởi lịch sử không cần được lặp lại bằng chiến tranh. Nhưng chúng tôi cần tiếp nối tinh thần trách nhiệm mà thế hệ trước đã để lại: biết sống có lý tưởng, biết yêu quê hương, biết trân trọng hòa bình và không thờ ơ trước những điều có ý nghĩa với cộng đồng. Có lẽ đó là cách thiết thực nhất để một người trẻ hôm nay gặp lại một người trẻ của hơn nửa thế kỷ trước. Một người đã mãi mãi dừng lại ở tuổi hai mươi. Còn chúng tôi – những người đang sống tiếp tuổi hai mươi của mình – có trách nhiệm làm cho những năm tháng được sống trong hòa bình ấy trở nên xứng đáng. Bởi tuổi trẻ của Nguyễn Văn Thạc đã đi qua chiến tranh. Còn tuổi trẻ của chúng tôi phải biết gìn giữ hòa bình. Và có lẽ, đó cũng là cách để một tuổi hai mươi đã mất đi vẫn có thể tiếp tục sống trong một thế hệ khác.
