Mai Thị Du – người giao liên giấu tài liệu dưới thúng bánh cuốn

ai Thị Du (1927–1948) là người con của làng Thanh Trì, vùng cửa ngõ phía đông nam Hà Nội. Trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến, khi mới 19 tuổi, bà tham gia Thanh niên cứu quốc và đội hậu cần, tiếp tế cho các chiến sĩ đang chiến đấu bảo vệ Thủ đô.

Sau khi quân Pháp đánh chiếm vành đai phía nam Hà Nội đầu năm 1947, Thanh Trì trở thành địa bàn bị kiểm soát chặt chẽ. Tuy vậy, phong trào kháng chiến vẫn âm thầm phát triển. Gia đình ông Mai Văn Thông và bà Trần Thị Câu ở xóm Đình là một cơ sở an toàn, nuôi giấu cán bộ hoạt động bí mật. Các con trong gia đình đều tham gia kháng chiến: người anh cả Mai Văn Hợp là du kích xã, người anh thứ hai Mai Văn Hồng làm việc tại công binh xưởng của Thành đội, còn Mai Thị Du đảm nhiệm giao thông liên lạc cho Công an quận 6.

Công việc của người giao liên giữa nội thành và căn cứ phải diễn ra giữa những trạm gác, đồn bốt và các cuộc lùng sục liên tiếp. Mai Thị Du cùng đồng đội chọn một cách ngụy trang rất gần gũi với quê hương: đóng vai những phụ nữ đi bán bánh cuốn.

Từ ba giờ sáng, họ xếp bánh vào thúng, mặc áo nâu, quần đen, chít khăn mỏ quạ rồi đi theo các tuyến từ Lò Bát đến bốt Vĩnh Tuy, phố Bạch Mai, phố Huế và Lò Đúc. Dưới những lớp bánh mỏng là tài liệu được giấu kín. Khi đến đúng ngôi nhà cơ sở, việc trao một đĩa bánh cho chủ nhà cũng đồng thời là giao tài liệu vào hộp thư bí mật. Bằng cách ấy, Mai Thị Du đã nhiều lần chuyển tài liệu từ hậu phương vào thành phố và đưa tin tức từ nội thành ra căn cứ an toàn.

Năm 1948, trong một chuyến từ căn cứ trở về Thanh Trì, bà bị một người trong xã phản bội và chỉ điểm. Mai Thị Du bị bắt ngay khi vừa đến bốt Vĩnh Tuy. Đối phương dùng nhiều hình thức tra tấn khắc nghiệt nhằm buộc bà khai ra đường dây liên lạc và cơ sở kháng chiến. Dù cơ thể bị tổn thương nặng, người nữ giao liên 21 tuổi vẫn không cung cấp thông tin.

Khi biết bà khó qua khỏi, phía bắt giữ mới cho gia đình đưa về. Trong căn nhà lá ven đê của cha mẹ, người chị dâu Phạm Thị Sâm chăm sóc Mai Thị Du những ngày cuối cùng. Trước đó, bà còn dặn đồng đội không nên đến thăm vì lo họ cũng sẽ bị theo dõi và bắt giữ. Bà hy sinh năm 1948 khi mới 21 tuổi.

Để giữ an toàn cho du kích và cán bộ quận đang hoạt động bí mật tại xã, đám tang Mai Thị Du chỉ có một số người thân, được tổ chức lặng lẽ tại nghĩa trang làng. Ít ngày sau, người anh cả Mai Văn Hợp cũng bị bắt và tra tấn; hơn một năm sau ông mới tìm cách trốn khỏi nơi giam giữ và trở về với tổ chức.

Tên tuổi Mai Thị Du được ghi tại nơi lưu giữ truyền thống của Công an Hà Nội và trong lịch sử Công an huyện Thanh Trì. Ngày 1/3/2010, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng bà danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Lễ đón nhận danh hiệu được tổ chức tại Công an thành phố Hà Nội ngày 18/5/2010.

Hình ảnh cô gái làng bánh cuốn đội thúng đi qua các đồn bốt cho thấy một mặt trận thầm lặng của cuộc kháng chiến. Không cầm súng trên chiến hào, Mai Thị Du dùng sự bình tĩnh, trí thông minh và lòng trung thành để giữ mạch liên lạc giữa nội thành với căn cứ. Sự hy sinh của bà góp phần bảo vệ đồng đội và những cơ sở cách mạng giữa lòng vùng địch kiểm soát.