MAI THÚC LOAN

Giữa thế kỷ thứ VIII, khi đế chế nhà Đường ở phương Bắc đang ở vào thời kỳ cường thịnh bậc nhất, cuộc khởi nghĩa Hoan Châu do người anh hùng áo vải Mai Thúc Loan (Mai Hắc Đế) lãnh đạo đã bùng nổ như một cơn bão táp làm sụp đổ toàn bộ hệ thống cai trị của thực dân phương Bắc tại An Nam. Từ thân phận một người dân nghèo đi phu gánh vải cống nạp, ông đã quy tụ nhân dân 32 châu cùng các nước láng giềng làm nên một trang sử chống ngoại xâm vô cùng oanh liệt.

Theo ghi chép trong bộ chính sử Đại Việt sử ký toàn thư (Ngoại kỷ, Quyển V – Kỷ thuộc Tùy – Đường) và tư liệu tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Mai Thúc Loan (670–723) nguyên quán tại làng Mai Phụ, huyện Thiên Lộc (nay thuộc huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh). Mồ côi cha từ trong bụng mẹ, ông theo mẹ dời về sinh sống dưới chân núi Ngọc Trừng, huyện Nam Đàn (tỉnh Nghệ An). Từ nhỏ ông đã phải làm nghề kiếm củi, chăn trâu thuê, nổi tiếng có nước da đen sạm, sức vóc vạm vỡ phi thường và chí khí hơn người.

Dưới ách cai trị hà khắc của chính quyền đô hộ nhà Đường tại An Nam Đô hộ phủ, ngoài sưu cao thuế nặng, hằng năm hàng vạn dân đinh nước ta còn bị bắt đi phu gánh quả vải tươi (lệ chi) vượt hàng ngàn dặm đường rừng núi sang cống nạp cho triều đình nhà Đường khiến biết bao người bỏ mạng dọc đường. Trong một lần bị bắt đi trong đoàn phu gánh vải, không cam chịu kiếp sống nô lệ lầm than, Mai Thúc Loan đã đứng lên kêu gọi những người dân phu nổi dậy đánh đuổi quân áp giải và chiếm lấy vùng đất Hoan Châu làm căn cứ.

Năm Quý Sửu (713), Mai Thúc Loan chính thức xưng Đế tại Hoan Châu, nhân dân quen gọi ông là Mai Hắc Đế (Vua Đen họ Mai), chọn vùng núi Vệ Sơn hiểm yếu bên dòng sông Lam để đắp thành Vạn An làm kinh đô kháng chiến. Bằng tầm nhìn liên minh rộng lớn, ông không chỉ quy tụ nhân dân khắp 32 châu thuộc Giao Châu, Ái Châu, Hoan Châu mà còn liên kết chặt chẽ với các nước Lâm Ấp, Chân Lạp tạo thành đạo đại quân lên tới hơn 30 vạn người.

Đoàn quân của Mai Hắc Đế tiến thẳng ra Bắc vây đánh và giải phóng thành Tống Bình (Hà Nội), khiến viên Đô hộ nhà Đường là Quang Sở Khách hoảng sợ phải bỏ thành trốn chạy về nước, giành lại quyền độc lập tự chủ cho đất nước suốt gần mười năm. Đến năm Nhâm Tuất (722), vua Đường Huyền Tông phải cử đại tướng Dương Tư Húc cùng Quang Sở Khách đem 10 vạn quân tinh nhuệ sang đàn áp; Mai Hắc Đế cùng các con là Mai Thúc Huy (Mai Thiếu Đế) đã lãnh đạo quân dân chiến đấu vô cùng ngoan cường từ sông Hồng về tận thành Vạn An trước khi ông lâm bệnh qua đời trong rừng núi Hoan Châu năm 723.

Câu chuyện về Mai Hắc Đế trong lịch sử anh hùng dân tộc là biểu tượng sáng ngời của sức mạnh đoàn kết nhân dân lao động chống lại ách áp bức bóc lột. Từ ngọn cờ khởi nghĩa đất Hoan Châu và di tích thành Vạn An bên dòng sông Lam, thế hệ hôm nay càng thêm trân trọng ý chí tự lực tự cường và bản lĩnh không khuất phục trước bất kỳ thế lực cường quyền nào.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Đại Việt sử ký toàn thư, Ngoại kỷ, Quyển V – Kỷ thuộc Tùy – Đường. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chuyên mục “Nhân vật lịch sử”. https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/2003/nhan-vat-lich-su

• Chuyên trang Lịch sử Việt Nam – Dòng Lịch Sử, mục “Nhân vật lịch sử”. https://donglichsu.com/#section=people