Mai Thúc Loan (khoảng cuối thế kỷ VII – 722/723)

Mai Thúc Loan sinh ra trong một gia đình nghèo khổ tại vùng đất Sa Nam (nay thuộc huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An). Từ thủa nhỏ, ông đã phải trải qua một cuộc sống vô cùng gian đắng, sớm mồ côi cha mẹ và phải làm đủ nghề từ cày ruộng, đốn củi đến chăn trâu để mưu sinh. Tuy chịu cảnh nghèo khó, song Mai Thúc Loan lại được trời phú cho một vóc dáng cao lớn, nước da đen bóng khỏe mạnh, cùng sức khỏe phi thường và đặc biệt là tinh thần nghĩa hiệp, giỏi võ nghệ. Chính cuộc sống lao động lam lũ cùng nhân dân đã giúp ông thấu hiểu sâu sắc nỗi thống khổ, oán hận của người dân nước Nam trước những chính sách vơ vét, sưu cao thuế nặng và chế độ cống nạp sản vật vô cùng tàn nhẫn của chính quyền đô hộ nhà Đường. Bước ngoặt của cuộc đời ông, cũng là cột mốc lịch sử của dân tộc, diễn ra vào khoảng năm 713. Khi đó, Mai Thúc Loan cùng hàng ngàn phu dịch phải chịu cảnh áp giải, gánh sản vật (tương truyền là quả vải) lặn lội hàng ngàn dặm sang tận kinh đô Trường An để cống nạp cho vua Đường. Chứng kiến cảnh đồng bào mình bị roi vọt tàn nhẫn, nhiều người kiệt sức ngã xuống nơi đèo cao suối thẳm, ngọn lửa căm thù trong lòng ông đã bùng cháy. Mai Thúc Loan đã đứng lên kêu gọi, tập hợp các phu dịch đồng lòng nổi dậy diệt đường quan, phá tan ách xiềng xích. Cuộc nổi dậy nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng nhiệt liệt của nhân dân khắp vùng Hoan Châu và Ái Châu. Ông chọn vùng đất Sa Nam quê hương làm căn cứ, xây dựng thành lũy vững chắc tại Vạn An (nay thuộc thị trấn Nam Đàn). Nhờ uy tín và tài năng lãnh đạo, ông đã liên kết với các nước láng giềbe như Lâm Ấp, Chân Lạp để tạo nên một liên minh quân sự mạnh mẽ lên tới hàng chục vạn quân, nhanh chóng tiến quân đánh chiếm phủ thành Tống Bình (Hà Nội ngày nay), quét sạch chính quyền đô hộ của giặc Đường ra khỏi bờ cõi. Sau khi giải phóng đất nước, để khẳng định nền độc lập tự chủ độc lập hoàn toàn và bẻ gãy uy quyền của hoàng đế phương Bắc, Mai Thúc Loan đã lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu là Mai Hắc Đế. Ông trị vì đất nước trong hòa bình suốt gần 10 năm, chăm lo cho đời sống của trăm họ. Tuy nhiên, vào năm 722, vua Đường Huyền Tông đã phái tướng Dương Tư Húc cùng quan đô hộ Nguyên Sở Khách đem bạt mạng 10 vạn đại quân sang hung hãn đàn áp. Trước sức mạnh áp đảo và sự tàn bạo của kẻ thù, Mai Hắc Đế cùng quân sĩ đã chiến đấu vô cùng quả cảm để bảo vệ kinh thành Vạn An. Sau những trận đánh ác liệt, để bảo toàn lực lượng, ông phải rút quân vào vùng núi rừng Hương Sơn và vương triều sụp đổ sau đó không lâu khi ông lâm bệnh nặng rồi viên tịch. Dù cuộc khởi nghĩa cuối cùng bị đàn áp, song chương sử vàng mà Mai Thúc Loan viết nên vẫn chói lọi muôn đời. Ông là vị hoàng đế đầu tiên đứng lên xây dựng một quốc gia độc lập, tự chủ hoàn toàn kể từ sau thời Lý Nam Đế. Hơn 13 thế kỷ đã trôi qua, lăng mộ và đền thờ Ngài bên dòng sông Lam hiền hòa vẫn luôn nghi ngút khói hương, và Lễ hội đền Vua Mai hằng năm chính là minh chứng cho lòng biết ơn vô hạn của hậu thế đối với vị vua áo vải anh hùng – người đã thổi bùng lên ngọn đuốc hy vọng, mở đường cho những đại thắng giành độc lập trọn vẹn của dân tộc sau này.