Mái tóc con gái gội bằng nước lá rừng và tiếng hát nơi "chảo lửa" Cua Đập (Đường 20 Quyết Thắng)

Trọng điểm Cua Đập trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng (đoạn qua vùng núi Quảng Bình) được coi là một trong những "tọa độ chết" khủng tống nhất trong chiến tranh chống Mỹ. Đây là khúc cua ngặt nghèo nằm giữa hai vách đá dựng đứng, nơi không quân Mỹ rải bom tọa độ, bom napan và bom từ trường dày đặc nhằm chặt đứt con đường tiếp tế cho chiến trường miền Nam. Chốt giữ trọng điểm này là C235 (Đội 25 TNXP), nơi có hàng chục cô gái trẻ tuổi đời chỉ mới 17 đến 20, đến từ các vùng quê lúa Nam Định, Thái Bình, Hà Tĩnh.

Cựu nữ TNXP Nguyễn Thị Kim Băng (nguyên chiến sĩ C235) bồi hồi nhớ lại: Cuộc sống dưới lòng hầm đá Cua Đập gian khổ và khắc nghiệt ngoài sức tưởng tượng. Do bom đạn đánh phá liên tục khiến các dòng suối quanh vùng bị ô nhiễm nặng bởi khói thuốc nổ, phốt-pho và chất độc hóa học, nguồn nước sạch sinh hoạt trở thành thứ vô cùng xa xỉ. Mỗi tuần, chị em chỉ được chia nhau nửa ca nước suối đục để vệ sinh cá nhân. Mái tóc đen dài, mượt mà – niềm tự hào của người con gái tuổi trăng tròn – bị khói bom phốt-pho làm xơ xác, bết dính bùn đất và rụng từng mảng lớn vì dị ứng nguồn nước phèn chua.

Để giữ gìn mái tóc và động viên nhau giữa không gian u tối của lòng hang đá, vào những ngày lặng tiếng bom, chị em rủ nhau lội sâu vào rừng tìm kiếm các loại lá sả rừng, lá bưởi bung và quả bồ kết dại mang về nấu nước gội đầu. Giữa tiếng suối chảy rì rào và mùi thơm dịu nhẹ của lá rừng, những cô gái TNXP lại quây quần chải tóc cho nhau, tết tóc thành hai bím nhỏ rồi soi mình xuống làn nước suối trong vắt.

Thế nhưng, bình yên ấy vô cùng ngắn ngủi. Đêm 18/6/1971, một đợt B-52 bất ngờ oanh tạc dữ dội vào Cua Đập. Hàng ngàn khối đất đá đổ ập xuống vùi lấp toàn bộ khúc cua, cùng lúc một đoàn xe tải chở đạn cối đang tiến vào trọng điểm. Không ngần ngại, tiểu đội nữ TNXP của chị Băng vội vã thắt chặt hai bím tóc, vác cuốc xẻng lao ngay ra mặt đường giữa làn khói bom còn mù mịt.

Trong lúc đang hối hả san lấp hố bom, một quả bom nổ chậm bất ngờ phát nổ gần đó. Mảnh bom hất văng nữ TNXP trẻ tên Hà xuống vực sâu, khiến chị bị thương nặng ở đầu và chân. Máu chảy đầm đìa nhuộm đỏ cả vạt áo xô và mái tóc dài vừa gội chiều nay. Giữa ranh giới sinh tử, các đồng đội đã dùng chiếc kéo nhỏ cắt đi một đoạn tóc dài của mình, tết lại rồi ép chặt vào vết thương trên đầu Hà để cầm máu tạm thời trước khi khiêng chị về hầm phẫu dã chiến.

Bà Băng nghẹn ngào kể lại: "Lúc Hà tỉnh lại trong hầm dã chiến, tay sờ lên đầu thấy mái tóc bị cắt dở dang, em ấy không khóc vì đau mà khóc vì tiếc mái tóc. Nhưng rồi Hà lại cười bảo: 'Cắt tóc cứu được mạng em là tốt rồi các chị ơi, mai mòn đường em lại trồng cây cho tóc mau dài!'. Sự kiên cường, hồn nhiên của những cô gái tuổi mươi mốt nơi Cua Đập năm ấy đã truyền sức mạnh cho hàng hàng lớp lớp chuyến xe vượt qua trọng điểm an toàn."