MÁI TÓC THỀ CẮT NGẮN VÀ BÃO LỬA TRUY KÍCH QUÂN NHẬT CUỐI NĂM 1945 DƯỚI GÓC NHÌN ĐỒNG CHÍ TRẦN THI
Những tháng cuối năm 1945, phong trào bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ tại Ninh Phước diễn ra sôi nổi: Phong trào cắt tóc ngắn của thanh nữ: Chị em phụ nữ khắp các làng xã hăng hái gia nhập tự vệ, tự nguyện cắt tóc ngắn để thuận tiện mang vũ khí, tập luyện quân sự, sẵn sàng chiến đấu.
Sau ngày Tổng khởi nghĩa 22/8/1945 thắng lợi rực rỡ, chính quyền nhân dân vừa thành lập tại phủ Ninh Phước phải bước ngay vào cuộc đấu tranh bảo vệ nền độc lập non trẻ trong thế "ngàn cân treo sợi tóc". Quân phát xít Nhật dù đã đầu hàng Đồng minh nhưng một bộ phận lớn binh lính còn vũ trang đầy đủ, ngoan cố gây rối và tìm đường tháo chạy; phía Nam, thực dân Pháp rục rịch nổ súng tái chiếm Nam Bộ.
Đối với người cộng sản tiền bối Trần Thi, những tháng cuối năm 1945 không chỉ là thời điểm chạy đua với thời gian để xây dựng bộ máy tự vệ vũ trang, mà còn là lúc đồng chí chứng kiến sức sống cách mạng diệu kỳ làm thay đổi tận gốc rễ tâm thức của từng người dân quê hương.
1. Mái tóc ngắn của người thiếu nữ và luồng gió mới cách mạng
Trước năm 1945, người phụ nữ nơi thôn quê Ninh Phước chịu sự ràng buộc khắt khe của lề thói phong kiến: mái tóc dài buông lơi hoặc quấn khăn, quẩn quanh bên gian bếp và đồng áng. Nhưng khi lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên các mái đình Vạn Phước, Phú Quý, ánh sáng giải phóng phụ nữ của Đảng đã thổi bùng ngọn lửa yêu nước trong trái tim các tầng lớp nhân dân:
Làn sóng tòng quân của giới nữ: Hưởng ứng lời kêu gọi xây dựng lực lượng dân quân tự vệ của chính quyền cách mạng, chị em thanh nữ khắp các làng xóm nô nức ghi tên tham gia đội tự vệ nhiều chưa từng thấy.
Hành động cắt tóc ngắn mang tính biểu tượng: Để thuận tiện cho việc mang vác súng trường, lựu đạn, bò toài, lăn lê trên bãi tập và hành quân cơ động, hàng trăm chị em thanh nữ đã tự nguyện cầm kéo cắt phăng mái tóc dài truyền thống thành mái tóc ngắn khỏe khoắn.
Hình ảnh những cô gái áo bà ba nâu, đầu cắt tóc ngắn, thắt lưng mang bao đạn, vai vác súng trường hoặc gậy tầm vông vạc nhọn miệt mài luyện tập võ thuật, bắn súng giữa sân đình làng đã trở thành một biểu tượng hào hùng, đẹp đẽ của một thời hoa lửa – xóa bỏ hoàn toàn thân phận yếu đuối, sẵn sàng cùng đấng mày râu xả thân giữ vững nền độc lập.
2. Tiếng súng Cà Ná: Phục kích đoàn xe quân Nhật (17/10/1945)
Khi lực lượng tự vệ các địa phương vừa định hình, các trận thử lửa đầu tiên đã diễn ra quyết liệt trên các cung đường giao thông huyết mạch:
Địa thế mai phục hiểm yếu: Eo biển Cà Ná – nơi dãy Trường Sơn đâm sát ra biển Đông, một bên là vách núi dựng đứng, một bên là sóng biển gầm gào – được chọn làm điểm đón lõng các toán lính Nhật di chuyển từ Nam Trung Bộ vào phía Nam.
Trận đánh ngày 17/10/1945: Nhận được nguồn tin tình báo có 2 xe quân sự của phát xít Nhật chở 1 tiểu đội cùng sĩ quan chỉ huy hành quân từ Phan Thiết ra hướng Phan Rang, một kế hoạch tác chiến chớp nhoáng được triển khai:
Lực lượng tham chiến gồm 1 tiểu đội dân quân tự vệ Cà Ná do anh Nguyễn Kỳ Sinh chỉ huy, phối hợp chặt chẽ cùng đơn vị vũ trang của tỉnh do anh Trương Văn Ly trực tiếp chỉ huy.
Các chiến sĩ bí mật mai phục trên các mỏm đá cao sát mép đường. Khi hai chiếc xe lọt thỏm vào trận địa hẹp, lệnh nổ súng bất ngờ phát ra. Lựu đạn và đạn súng trường dồn dập dội xuống đội hình địch.
Chiến quả giòn giã: Ta bắn cháy, tiêu diệt gọn 1 xe cơ giới, diệt tại chỗ 5 tên lính Nhật, dũng cảm xông lên bắt sống tên sĩ quan chỉ huy và tịch thu toàn bộ vũ khí, quân trang, đạn dược. Chiếc xe thứ hai phía sau hoảng loạn bẻ lái, quay đầu tháo chạy thục mạng về lại hướng Phan Thiết. Trận đánh Cà Ná là phát súng mở màn cho tinh thần chủ động tiến công của lực lượng vũ trang non trẻ địa phương.
3. Bão nổi Mông Đức – Nhuận Đức: Dân làng vây bắt quan ba Nhật (11/11/1945)
Sang đầu tháng 11/1945, tình hình tại thị xã Phan Rang – Tháp Chàm trở nên vô cùng căng thẳng. Trong suốt 10 ngày (từ 01/11 đến 11/11/1945), các đơn vị vũ trang cách mạng của tỉnh đã anh dũng giao tranh, bao vây tiến công dồn dập các điểm đóng quân của địch tại tỉnh lỵ. Bị dồn vào chân tường, quân Nhật tan vỡ từng mảng, buộc phải tháo chạy tán loạn về các vùng nông thôn phía Nam.
Truy kích thần tốc: Sáng ngày 11/11/1945, trinh sát cấp báo có khoảng 3 trung đội quân Nhật đang vội vã tháo chạy thấu đêm về hướng làng Vĩnh Thuận. Không để quân địch kịp định thần lập chốt, đồng chí Phan Thanh Châu lập tức chỉ huy 1 tiểu đội dân quân tự vệ Phú Quý xuất kích truy đuổi ráo riết.
Chạm trán tại đình làng Mông Đức: Bám sát dấu chân địch, đội tự vệ của anh Phan Thanh Châu đã đuổi kịp và đụng độ nổ súng quyết liệt với toán quân Nhật ngay tại khu vực đình làng Mông Đức. Bị tập kích bất ngờ từ phía sau, hàng ngũ quân Nhật rơi vào cảnh hỗn loạn, binh lính giẫm đạp lên nhau chia làm nhiều ngả tìm đường thoát thân.
Thế trận lòng dân làng Nhuận Đức:
Trong cơn hoảng loạn tột cùng, một tên quan ba thầy thuốc của quân đội Nhật đã mất phương hướng, chạy lạc sâu vào khu vực đình làng Nhuận Đức.
Phát hiện kẻ thù xâm nhập, nhân dân làng Nhuận Đức – từ các cụ phụ lão, thanh niên đến chị em phụ nữ – lập tức khua chiêng gõ mõ, mang gậy gộc, đòn gánh bao vây chặt bốn phía sân đình.
Trước khí thế hừng hực và tiếng hô vang dậy đất của bà con, tên quan ba phát xít hoảng sợ run rẩy, quỳ gối giơ tay chịu trói, nộp mình cho nhân dân mà không dám phản kháng.
Ý NGHĨA LỊCH SỬ KHẮC SÂU
Chiêm nghiệm lại những ngày cuối năm 1945 rực lửa, người lính tiên phong Trần Thi càng thêm thấu hiểu sức mạnh của quần chúng khi được Đảng giác ngộ:
Sự đổi thay kỳ vĩ về mặt tư tưởng: Mái tóc cắt ngắn của các chị em thanh nữ là lời tuyên thệ đanh thép của người phụ nữ Ninh Phước trước vận mệnh non sông – sẵn sàng rũ bỏ lề thói cũ để đứng vào hàng ngũ chiến đấu bảo vệ chính quyền nhân dân.
Khẳng định hiệu quả của chiến tranh nhân dân: Dù vũ khí còn thô sơ, lực lượng mới tập hợp, nhưng bằng tinh thần mưu trí, quả cảm, các tiểu đội tự vệ non trẻ của anh Nguyễn Kỳ Sinh, Trương Văn Ly, Phan Thanh Châu đã liên tiếp đánh bại các toán quân chính quy của Nhật tại Cà Ná và Mông Đức.
Điểm tựa lòng dân vững chắc: Việc người dân làng Nhuận Đức tay không tấc sắt vây bắt gọn tên sĩ quan Nhật cho thấy thế trận an ninh nhân dân đã bén rễ sâu sắc vào từng thôn xóm.
Chính sức mạnh quật khởi và ý chí tự lực tự cường của toàn dân trong những ngày cuối năm 1945 đã trở thành hành trang vô giá, chuẩn bị trực tiếp cho cuộc Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 đưa đồng chí Trần Thi vào Quốc hội, đồng thời tích lũy bản lĩnh để quân dân Ninh Phước hiên ngang bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược.
