Mai Văn Linh

BÀ BA MẬN – NGƯỜI ĐÁNH KẺNG BÁO ĐỘNG THẦM LẶNG Ở TRÀ VINH

Ở vùng Cầu Kè, Trà Vinh, những năm chiến tranh, dân làng vẫn nhắc đến một người phụ nữ Khmer gầy gò, tóc búi cao, dáng chậm rãi nhưng đôi tai đặc biệt thính — bà Ba Mận. Bà là người được du kích giao nhiệm vụ quan trọng: nghe ngóng động tĩnh địch từ xa và đánh kẻng báo động cho cả làng trước khi chúng ập đến. Công việc tưởng đơn giản nhưng thực chất đòi hỏi sự quan sát tinh tế và khả năng nhận biết âm thanh mà không phải ai cũng có.

Mỗi đêm, bà ngồi trên chiếc chõng tre ngoài sân, hướng về cánh đồng rộng, nơi tiếng động truyền đi rất xa. Bà có thể phân biệt tiếng bò đi, tiếng mái chèo, tiếng gió, tiếng động cơ xe Jeep và cả tiếng giày lính giẫm lên đất khô. Nhiều lần, khi mọi người còn ngủ say, bà đã vội lao vào nhà sàn lấy chiếc kẻng đồng, đánh ba tiếng dài — tín hiệu yêu cầu dân rút vào hầm và du kích chuyển vị trí.

Trận càn tháng 4/1972 là lần bà cứu cả làng. Địch thay đổi đường tiến quân, đi rất sát rìa phum, âm thanh rất nhỏ, nhưng bà vẫn nghe được tiếng xích sắt lạo xạo. Khi tiếng kẻng vang lên, du kích kịp thời rời chòi canh chỉ vài phút trước khi địch đến. Nhiều lính sau đó lục soát phum nhưng không tìm được ai là người báo động. Bà Ba Mận vẫn thản nhiên ngồi cắn trầu như mọi ngày.

Sau hòa bình, bà sống nghèo, làm ruộng, không nhận huân chương hay chế độ gì. Chỉ đến khi xã Phong Thạnh làm hồ sơ truyền thống, câu chuyện về bà mới được ghi chép lại từ lời kể của các du kích cũ. Một phụ nữ chân đất, không biết chữ, nhưng đã góp phần cứu biết bao người dân vô tội bằng chính đôi tai của mình.