MÂM CƠM CHÍN BỘ BÁT ĐŨA VÀ TƯỢNG ĐÀI THẦM LẶNG CỦA MẸ

Buổi trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, loa phóng thanh đầu xóm Rừng (thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam) dồn dập phát đi bản tin toàn thắng. Cả làng quê ven dòng sông Thu Bồn vỡ òa trong tiếng reo hò, tiếng pháo đón mừng đất nước non sông thu về một mối.

Trong gian nhà tranh quen thuộc, người phụ nữ ngoài 70 tuổi với mái tóc bạc phơ đứng tựa cửa nhìn ra ngõ. Đó là Mẹ Nguyễn Thị Thứ. Hai cuộc kháng chiến đi qua mảnh đất miền Trung lửa đạn này, Mẹ đã lần lượt tiễn chồng, các con và các cháu bước ra chiến trường. Mẹ chôn giấu nỗi đau sau từng chiếc khăn rằn, lặng lẽ đào 5 căn hầm bí mật ngay trong vườn nhà để nuôi giấu cán bộ, bộ đội và du kích. Mỗi lần nhận một tờ giấy báo tử gửi về, Mẹ cắn chặt môi, nuốt ngược nước mắt vào trong để các đồng chí dưới hầm yên tâm bám trụ.

Giờ đây, tiếng reo hò hòa bình đã rộn rã khắp ngõ xóm. Mẹ Thứ ngóng trông từng bước chân trở về. Nhưng dòng người rộn rã ấy không có bóng dáng người con trai út Lê Tự Chuyển. Sáng sớm ngày 30/4/1975, khi cửa ngõ Sài Gòn chỉ còn cách thời khắc toàn thắng vài giờ đồng hồ, anh Chuyển – chiến sĩ biệt động – đã ngã xuống trong trận đánh ác liệt tại cầu Rạch Chiếc.

Chiến tranh khép lại, người mẹ miền Trung ấy đã hiến dâng cho Tổ quốc 9 người con trai ruột, 1 người con rể và 2 người cháu ngoại. Người con gái đầu của Mẹ – bà Lê Thị Trị – cũng gánh chịu nỗi đau tột cùng khi chồng và 2 người con gái đều hy sinh vì nền độc lập.

Nhiều năm sau ngày hòa bình, mỗi dịp giỗ tết hay ngày kỷ niệm thương binh – liệt sĩ, Mẹ Thứ lại chậm rãi chống gậy đến trước ban thờ. Mẹ thắp những nén hương trầm, rồi trên chiếc mâm đồng cũ, Mẹ cẩn thận xếp đủ 9 chiếc bát, đặt ngay ngắn 9 đôi đũa.

Năm 2001, Đại tá, nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hồng (Báo Quân đội nhân dân) tìm về xóm Rừng. Bắt gặp khoảnh khắc Mẹ ngồi cô quạnh bên mâm cơm đầy đủ 9 chỗ ngồi đợi các anh, ống kính của ông đã bấm lại khoảnh khắc lay động tâm can. Khi được hỏi, Mẹ Thứ khẽ thì thào câu nói khiến ai nghe cũng nghẹn ngào:

“Chín thằng, chắc chắn có một thằng về với tôi, chắc chắn thế…”

Mẹ Thứ sống cùng ký ức và tình thương vô bờ bến dành cho các con cho đến khi tạ thế vào năm 2010, thọ 106 tuổi. Mâm cơm với 9 bộ bát đũa không người ngồi ấy đã trở thành một chứng tích lịch sử không lời, nhắc nhở bao thế hệ về cái giá thiêng liêng của hòa bình và sự hy sinh vô hạn của những người Mẹ Việt Nam.

Tư liệu và dấu ấn lịch sử

• Nhân vật lịch sử: Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ (1904 – 2010), quê tại thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam.

• Bức ảnh lịch sử “Đợi con về”: Tác phẩm nhiếp ảnh ghi lại hình ảnh Mẹ Thứ bên mâm cơm 9 bộ bát đũa do Đại tá, nhà báo Trần Hồng thực hiện, được lưu giữ và trưng bày tại nhiều triển lãm ảnh chiến tranh, bảo tàng và được thuật lại chi tiết trên Báo Dân trí: 9 bộ bát đũa và 9 người con của Mẹ cùng Báo Nhân Dân: Những người Mẹ của Đại tá Trần Hồng.

Đoàn viên: Võ Hồng Thắng.

Chi đoàn Tiểu học Bành Văn Trân.