MÂM CƠM CHỜ CON

NHÂN CHỨNG LỊCH SỬ

MÂM CƠM CHỜ CON

Câu chuyện về Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ

Tranh minh họa câu chuyện “Mâm cơm chờ con”

Có một bức ảnh chụp năm 2001 khiến nhiều người phải dừng lại thật lâu khi nhìn thấy. Trong ảnh, một người mẹ tóc bạc ngồi lặng lẽ bên mâm cơm. Trước mặt mẹ là chín bộ bát đũa được xếp ngay ngắn. Không có tiếng cười nói, không có bóng dáng những người con. Chín bộ bát đũa ấy dành cho chín người con trai đã ra đi và không bao giờ trở lại. Người mẹ trong bức ảnh là Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ, quê ở Điện Bàn, Quảng Nam.

Mẹ Thứ sinh năm 1904, tại vùng Thanh Quýt. Cuộc đời mẹ gắn với ruộng vườn và mái nhà quê giản dị. Mẹ có mười hai người con, gồm mười một con trai và một con gái. Giữa những năm tháng chiến tranh, các con của mẹ lần lượt tham gia kháng chiến. Chín người con trai hy sinh; một người con rể và hai cháu ngoại của mẹ cũng nằm lại. Từng giấy báo tử đi qua ngưỡng cửa, để lại trong căn nhà ấy những khoảng trống không gì bù đắp được.

Nhưng mẹ không chỉ là người tiễn con ra trận. Trong khu vườn nhà mẹ từng có năm căn hầm bí mật. Mẹ cùng người con gái đầu là bà Lê Thị Trị đào hầm, nuôi giấu cán bộ, bộ đội và du kích. Giữa những cuộc lùng sục và bom đạn, mảnh vườn nhỏ ấy đã che chở cho nhiều người hoạt động cách mạng. Khi các con chiến đấu ngoài mặt trận, mẹ ở lại quê nhà, âm thầm góp sức theo cách của mình.

Riêng năm 1948, ba người con trai của mẹ lần lượt hy sinh. Chiến tranh còn kéo dài, những mất mát lại tiếp nối. Đến ngày đất nước thống nhất, nỗi mong ngóng của mẹ vẫn không thể có một cuộc đoàn tụ trọn vẹn. Mẹ được sống trong hòa bình, nhưng không còn cơ hội nghe chín người con trai trở về gọi một tiếng “Mẹ ơi!”.

Theo hồi tưởng của bà Lê Thị Trị, những dịp giỗ chạp, ngày Tết hay ngày thương binh, liệt sĩ, mẹ lại thắp chín ngọn nến, chín nén hương và bày chín bộ bát đũa để tưởng nhớ các con. Đó không chỉ là một nghi lễ. Với mẹ, những người con đã khuất vẫn có chỗ trong mỗi lần gia đình sum họp.

Năm 2001, nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hồng đến thăm mẹ. Ông bắt gặp mẹ ngồi bên mâm cơm có chín bộ bát đũa và ghi lại khoảnh khắc ấy. Ông kể rằng mẹ nói: “Tôi vẫn đợi chúng nó về, 9 thằng chắc chắn có 1 thằng nó về với tôi…”. Bức ảnh mang tên “Đợi con về” sau này khiến biết bao người xúc động. Đôi mắt mẹ nhìn về phía trước, còn những chiếc bát lặng im như đang đợi chủ nhân của chúng.

Mẹ Thứ được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng năm 1994. Mẹ qua đời năm 2010. Căn nhà, khu vườn và câu chuyện về mẹ vẫn được gìn giữ, kể lại cho những thế hệ sau. Tượng đài Bà mẹ Việt Nam anh hùng tại Quảng Nam cũng lấy hình tượng mẹ làm nguyên mẫu, để ghi nhớ sự hy sinh của những người mẹ Việt Nam trong chiến tranh.

Ngày nay, trong nhiều gia đình, một bữa cơm đủ mặt là điều quen thuộc. Nhìn lại mâm cơm của mẹ Thứ, người ta mới thấy bình yên đôi khi bắt đầu từ một điều giản dị đến thế: những người thân được trở về nhà, ngồi bên nhau sau một ngày dài. Chín bộ bát đũa ấy nhắc chúng ta nhớ đến cái giá của hòa bình và biết quý trọng từng ngày đang có.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Báo Dân trí, 30.8.2026

• VTV, 27.7.2024

• Báo Tin tức, 20.10.2020

• Báo VnExpress, 11.12.2010

Ảnh “Đợi con về” (2001): tác giả Trần Hồng; tranh minh họa trong bài không phải ảnh tư liệu.