Mâm cơm ngày 30 tháng 4 và ký ức về Đội nữ pháo binh Long An

Mỗi dịp 30 tháng 4, khi nhiều gia đình sum họp trong niềm vui ngày đất nước thống nhất, bà Lê Thị Đeo ở Long An lại chuẩn bị một mâm cơm để tưởng nhớ đồng đội. Trên mâm cơm ấy không chỉ có nén hương của người còn sống dành cho người đã khuất, mà còn có ký ức về một tổ nữ pháo binh đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng bên dòng kênh Bo Bo vào đầu năm 1968.

Bà Đeo từng là chiến sĩ Đội nữ pháo binh Long An. Đơn vị có khởi đầu rất khiêm tốn: ngày 9 tháng 2 năm 1968, tại xã Phú Ngãi Trị, huyện Châu Thành, một khẩu đội nữ pháo binh được thành lập. Từ lực lượng ban đầu ấy, đơn vị dần phát triển thành ba khẩu đội cối 60 ly với ba mươi pháo thủ đều là nữ. Nhiều người trong số họ còn ở tuổi thiếu nữ nhưng phải nhanh chóng học cách đo cự ly, lấy phần tử bắn, phối hợp khẩu đội và cơ động vũ khí qua đồng ruộng, kênh rạch.

Long An khi ấy là chiến trường ác liệt ở cửa ngõ phía tây nam Sài Gòn. Các căn cứ, đồn bốt và những cuộc hành quân liên tiếp tạo thành một vành đai dày đặc. Những nữ pháo thủ không chỉ làm nhiệm vụ ở phía sau. Họ trực tiếp đưa cối vào trận địa, bám gần mục tiêu và chi viện cho bộ binh tại Cần Đốt, Rạch Kiến, Bình Tịnh, Hiệp Thạnh, Đức Lập cùng nhiều địa bàn khác.

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, các nữ pháo thủ Long An còn đưa hỏa lực vào gần nội đô, tham gia pháo kích sân bay Tân Sơn Nhất. Đằng sau mỗi quả đạn được bắn đi là một hành trình đầy nguy hiểm. Khẩu cối cùng đạn dược phải được ngụy trang và vận chuyển bí mật; trận địa phải bố trí nhanh, bắn chính xác rồi lập tức cơ động để tránh bị phát hiện và phản kích.

Từ năm 1968 đến năm 1970, Đội nữ pháo binh Long An tham gia hàng trăm trận đánh lớn nhỏ. Con số ấy cho thấy cường độ chiến đấu rất cao, nhưng không thể nói hết những mất mát mà các thành viên phải trải qua. Ký ức khiến bà Lê Thị Đeo day dứt nhất là trận chiến bên kênh Bo Bo, thuộc huyện Đức Huệ.

Hôm ấy, một tổ nữ pháo binh phải đối mặt với máy bay đối phương trên vùng sông nước trống trải. Tương quan lực lượng quá chênh lệch: dưới mặt đất chỉ là những cô gái trẻ với vũ khí có hạn, còn trên bầu trời là những chiếc máy bay có tốc độ và hỏa lực vượt trội. Nhưng tổ pháo không rời vị trí. Các chị hướng nòng súng lên trời, vừa chiến đấu vừa bảo vệ trận địa, kiên trì bắn cho đến viên đạn cuối cùng. Tất cả nữ chiến sĩ trong tổ đã hy sinh.

Chiến tranh thường được kể bằng những chiến dịch và những con số. Nhưng trong ký ức của người ở lại, lịch sử đôi khi hiện lên từ những điều rất nhỏ: một gương mặt quen, một vị trí chiến đấu cũ, một ngày giỗ không có đủ tên người trở về. Vì thế, nhiều năm sau hòa bình, bà Đeo vẫn làm mâm cơm vào ngày 30 tháng 4. Đó là cách bà dành một chỗ trong gia đình mình cho những người đồng đội mãi mãi ở lại tuổi thanh xuân.

Cuộc đời sau chiến tranh của bà Đeo cũng tiếp nối tinh thần trách nhiệm ấy. Trở về sống tại xã Mỹ Thạnh Đông, huyện Đức Huệ, bà vẫn quan tâm, động viên lực lượng dân quân địa phương trong những mùa huấn luyện. Người nữ pháo thủ năm xưa không còn đứng bên trận địa, nhưng phẩm chất của người lính vẫn hiện diện trong cách bà gắn bó với quê hương và thế hệ trẻ.

Câu chuyện về Đội nữ pháo binh Long An không chỉ chứng minh rằng phụ nữ có thể làm chủ vũ khí và đảm nhiệm những nhiệm vụ chiến đấu nặng nề. Điều đáng quý hơn là tình đồng đội được gìn giữ qua nhiều thập niên. Những cô gái năm ấy đã cùng học, cùng hành quân, cùng chia nhau gian khổ và có người đã nằm lại để đồng đội được sống đến ngày hòa bình.

Mâm cơm của bà Lê Thị Đeo vì thế mang một ý nghĩa sâu sắc. Ngày chiến thắng không chỉ là ngày vui, mà còn là ngày nhắc người hôm nay nhớ đến cái giá của độc lập. Một đất nước biết trân trọng hòa bình cũng là một đất nước không quên những con người bình dị đã góp phần làm nên hòa bình ấy.