Màn đấu trí nghẹt thở bên 3 quả đạn cuối cùng và kỷ lục 10 phút hạ gục hai "siêu pháo đài bay"

Trong căn nhà tĩnh lặng của một ngày đầu hạ, Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Phiệt đón chúng tôi bằng một nụ cười đôn hậu. Ở tuổi 90, dấu vết của thời gian và những vết thương cũ cứ mỗi khi trái gió trở trời lại đau âm ỉ, nhưng đôi mắt vị tướng già vẫn ngời lên vẻ tinh anh của một người từng nhìn thấu dải nhiễu giặc trên bầu trời Hà Nội đêm đông năm ấy.

Hành trình từ một cậu bé giao liên đến một huyền thoại của Bộ đội Tên lửa Việt Nam là một khúc tráng ca được viết bằng lòng yêu nước nồng nàn và một trí tuệ quân sự bộc phát giữa lằn ranh sinh tử.

Từ cậu liên lạc bị loại sức khỏe đến duyên nợ với "Rồng lửa"

Duyên nợ với binh nghiệp của Nguyễn Văn Phiệt bắt đầu từ rất sớm. Năm 1953, khi mới 14 tuổi, cậu thiếu niên quê Hưng Yên đã hăng hái làm giao liên cho bộ đội địa phương, tham gia những trận đánh du kích kiên cường chống thực dân Pháp. Khát khao ra trận cháy bỏng là thế, nhưng đến năm 1960, trong lần tuyển quân đầu tiên, ông bị loại ngay từ "vòng gửi xe" chỉ vì lý do sức khỏe. Không nản chí, ông rèn luyện bản thân và cuối cùng cũng chính thức bước chân vào hàng ngũ Quân chủng Phòng không - Không quân.

Cuối năm 1965, giữa lúc cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ chuẩn bị leo thang ra miền Bắc, chiến sĩ Nguyễn Văn Phiệt thuộc Trung đoàn 278 được cử sang Liên Xô học tập chuyên ngành vũ khí tên lửa. Sau gần một năm miệt mài học tập nơi xứ người, ông cùng đồng đội lên tàu trở về nước, trực tiếp bước vào buồng điều khiển của những bệ phóng Sam-2.

Chiến công đầu đến với người sĩ quan trẻ vào ngày 22-10-1966 tại trận địa Mãn Đức (Cao Phong, Hòa Bình). Dưới sự điều khiển chuẩn xác của ông, hai quả đạn có điều khiển đã lao vút lên không trung, bắn rơi tại chỗ một chiếc F-105 “Thần sấm”.

Từ cột mốc ấy đến tháng 5-1968, đơn vị ông hành quân thần tốc qua khắp các tỉnh thành, đánh 46 trận, bắn hạ 8 máy bay Mỹ và bắt sống nhiều giặc lái. Những trận đối đầu với những phi công nhà nghề của Không quân Mỹ đã mài giũa nên một Nguyễn Văn Phiệt bản lĩnh, mưu lược và can trường.

Tâm thế "có thế nào đánh thế ấy" và mệnh lệnh từ Quân ủy Trung ương

Tháng 6-1972, Thượng úy Nguyễn Văn Phiệt được điều động về làm Quyền Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 57 (Trung đoàn 261, Sư đoàn 361). Chưa đầy nửa năm sau, ông và các chiến sĩ của mình đã phải bước vào một thử thách khốc liệt nhất lịch sử: Chiến dịch 12 ngày đêm bảo vệ bầu trời Hà Nội, Hải Phòng cuối tháng 12-1972.

Sau những ngày đầu chiến đấu liên tục, việc vận chuyển đạn tên lửa từ hậu phương lên các trận địa bị ùn tắc nghiêm trọng do địch bom đánh phá các cung đường. Nhiều tiểu đoàn lâm vào tình trạng cạn kiệt khí tài, số đạn còn lại tụt sâu dưới mức quy định tối thiểu. Nhưng giữa làn mưa bom bão đạn, tinh thần của kíp chiến đấu Tiểu đoàn 57 chưa bao giờ lay chuyển. Vị Tiểu đoàn trưởng truyền ý chí cho đồng đội bằng một câu nói ngắn gọn, đanh thép: “Có thế nào ta đánh thế ấy, đã đánh là phải thắng địch”.

Đêm 20-12-1972, Mỹ điên cuồng huy động 90 lượt chiếc B-52 và gần 200 lượt máy bay chiến thuật dập nát Hà Nội. Sáng ngày 21-12, qua đường dây điện thoại hỏa tốc, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp gọi xuống sư đoàn, biểu dương bộ đội và truyền đạt mệnh lệnh tối cao của Bộ Chính trị:

“Cả nước đang hướng về Hà Nội. Toàn thế giới đang hướng về Hà Nội. Từng giờ, từng phút, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương theo dõi cuộc chiến đấu của Hà Nội. Vận mệnh của Tổ quốc đang nằm trong tay các chiến sĩ phòng không bảo vệ Hà Nội”.

Cùng thời điểm đó, giữa trận địa Đại Đồng mù mịt khói súng, tiếng loa phóng thanh vang lên bản tuyên bố đanh thép của Chính phủ và bức thư rực lửa từ đồng bào Sài Gòn gửi ra: "Lửa miền Bắc khêu lửa miền Nam, lửa Hà Nội giục lửa Sài Gòn... Đánh!". Lời hịch ấy như một luồng điện xốc tới tận tâm can những người lính tên lửa đang bám trụ bên bệ phóng.

Màn đấu trí đỉnh cao và kỷ lục tiết kiệm đạn vĩ đại

Khoảng 4 giờ sáng ngày 21-12-1972, Sở chỉ huy thông báo các tốp B-52 đang cơ động về hướng của Tiểu đoàn 57. Lúc này, trên bệ phóng của đơn vị chỉ còn trơ trọi đúng 3 quả đạn hỏa lực.

Trận đánh bắt đầu trong sự căng thẳng tột độ. Tiểu đoàn trưởng hạ lệnh phóng quả đạn thứ nhất. Nhưng một sự cố kỹ thuật xảy ra: đạn không đi! Trên bệ phóng lúc này chỉ còn vỏn vẹn 2 quả đạn cuối cùng cho cả một vùng trời nhiệm vụ. Không một chút nao núng, Nguyễn Văn Phiệt nhìn khắp kíp chiến đấu, quyết định đưa ra khẩu hiệu quyết tâm: "Một quả đạn, một B-52!"

Đến 5 giờ sáng, các tốp máy bay địch lù lù tiến vào. Trên màn hình ra-đa, các dải nhiễu tích hợp dày đặc trắng xóa. Bằng kinh nghiệm dày dạn, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Văn Phiệt chỉ huy kíp chiến đấu tiến hành so sánh phần tử của 3 đài, bám sát chính xác dải nhiễu bọc lót, bóc tách lớp màn ngụy trang điện tử để xác định chính xác tọa độ thực của "siêu pháo đài bay".

Đúng 5 giờ 9 phút, mục tiêu bị khóa chặt. Nguyễn Văn Phiệt hạ lệnh phóng quả đạn thứ nhất vào tốp máy bay từ hướng 3 giờ.

Chỉ hai phút sau, lúc 5 giờ 11 phút, quả đạn cuối cùng trên bệ phóng tiếp tục lao vút lên trời xanh.

Từ đài quan sát, một quầng lửa khổng lồ bùng lên sáng rực cả một góc trời đêm Hà Nội. Chiếc B-52 trúng đạn trực diện, bốc cháy ngùn ngụt rồi đâm đầu xuống khu vực núi Đôi. Sở chỉ huy chính thức thông báo công nhận: Chỉ trong một trận đánh chưa đầy 10 phút, với vỏn vẹn 2 quả đạn còn lại, Tiểu đoàn 57 của Nguyễn Văn Phiệt đã bắn rơi 2 chiếc B-52 (trong đó có 1 chiếc rơi tại chỗ).

Tính chung cả chiến dịch 12 ngày đêm, tiểu đoàn của ông đã đánh 19 trận, tiêu diệt 4 máy bay B-52 (2 chiếc rơi tại chỗ). Trận đánh với hai quả đạn cuối cùng đã trở thành một biểu tượng kinh điển về hiệu suất chiến đấu cao nhất, tiết kiệm đạn nhất, được ghi danh vào trang sử vàng chói lọi của Bộ đội Tên lửa Việt Nam. Với chiến công đặc biệt này, năm 1973, ông vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Vị tướng già và hành trình thiện nguyện lặng lẽ

Chiến tranh đi qua, người sĩ quan điều khiển tên lửa năm xưa bước lên những cương vị cấp cao, cống hiến trọn vẹn cuộc đời cho đến khi nghỉ hưu với quân hàm Trung tướng, nguyên Phó tư lệnh về Chính trị Quân chủng Phòng không - Không quân.

Rời bộ quân phục đại tướng, trở về với cuộc sống đời thường, vị tướng già Nguyễn Văn Phiệt vẫn chưa một ngày ngơi nghỉ. Ông đảm nhiệm vai trò trưởng ban liên lạc truyền thống của nhiều đơn vị, gom góp ký ức của những người đồng đội năm xưa. Đặc biệt, dù ở tuổi xưa nay hiếm, ông vẫn miệt mài với các hoạt động thiện nguyện, rong ruổi khắp nơi để giúp đỡ những mảnh đời bất hạnh, xoa dịu nỗi đau do di chứng chiến tranh để lại.

Ngồi trong căn nhà giữa lòng Hà Nội thanh bình của năm 2026, lắng nghe tiếng còi xe rộn rã ngoài phố, chúng tôi hiểu rằng, bầu trời bình yên ngày hôm nay được giữ vững bằng chính những cái đầu lạnh, những trái tim nóng và những quyết định cân não bên bệ phóng của những người anh hùng như Trung tướng Nguyễn Văn Phiệt.