MANG KỶ VẬT RA KHỎI VÒNG VÂY

Ngày 17 tháng 6 năm 1968.

Sài Gòn đang ở giữa một mùa hè khốc liệt.

Ở một khu vực thuộc nội đô, một đơn vị nhỏ của lực lượng cách mạng bị bao vây. Địch siết chặt nhiều hướng, có cả xe tăng yểm trợ. Những con đường vốn đông đúc của thành phố trở thành những tuyến chiến đấu.

Trong số những người còn lại có Võ Thị Tâm, nữ chiến sĩ từng bắt đầu công việc giao liên từ năm 16 tuổi ở Bến Tre.

Nhưng ngày hôm ấy, nhiệm vụ của bà không phải là tiếp tục ở lại chiến đấu.

Bà phải tìm cách ra khỏi vòng vây.

Không phải để chạy trốn.

Mà để mang theo một thứ mà những người ở lại không thể tự mình mang đi nữa.

Đó là kỷ vật của đồng đội.

Võ Thị Tâm sinh ra ở Phước Hiệp, Mỏ Cày, Bến Tre.

Năm 16 tuổi, bà tham gia cách mạng với công việc giao liên.

Hai năm sau, bà được kết nạp Đảng, được đào tạo và đưa vào hoạt động nội thành.

Sau phong trào Đồng khởi, sự kiểm soát của đối phương ngày càng gắt gao. Bà từng nhiều lần bị theo dõi, bị bắt nhưng do không có chứng cứ nên phải được thả.

Tháng 10 năm 1964, bà được điều về đơn vị T4, lực lượng biệt động Sài Gòn.

Từ một cô gái làm giao liên ở vùng quê, Võ Thị Tâm bước vào một thế giới hoàn toàn khác.

Thành phố.

Những trạm kiểm soát.

Những con đường đầy mật vụ.

Những khu chợ đông người.

Những vỉa hè có thể vừa là nơi bán hàng, vừa là nơi quan sát, vừa là điểm liên lạc.

Để hoạt động, bà phải hóa thân thành nhiều dạng người khác nhau.

Có khi là người bán rau.

Có khi là người bán cá.

Có khi là một phụ nữ bình thường giữa đám đông.

Một người giao liên nội thành không thể mang theo dấu hiệu của một chiến sĩ.

Vũ khí quan trọng nhất đôi khi chính là khả năng khiến mình trở nên bình thường.

Đầu năm 1968, Võ Thị Tâm được điều động làm trinh sát chiến đấu thuộc Trung đoàn 31, Phân khu 2, Quân khu 8.

Sau đó, bà giữ cương vị Đại đội phó Đại đội trinh sát.

Trong Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân, bà cùng đơn vị nhiều lần chiến đấu trên đường phố Sài Gòn.

Có những nhiệm vụ bắt đầu bằng công việc rất âm thầm.

Trinh sát.

Liên lạc.

Dẫn đường.

Nắm tình hình.

Rải truyền đơn.

Đưa cán bộ, chiến sĩ vào những khu vực cần tiếp cận.

Nhưng khi trận đánh bắt đầu, những người làm công việc ấy cũng phải cầm súng.

Võ Thị Tâm từng cùng đơn vị treo cờ giải phóng, rải hàng nghìn truyền đơn và tham gia đánh vào các khu vực thuộc quận 5, 6, 10 và 11.

Có thời điểm bà vừa trinh sát, vừa liên lạc, vừa trực tiếp chiến đấu.

Chính sự nhanh nhạy ấy khiến đồng đội đặt cho bà một biệt danh rất đặc biệt:

“Trực thăng cá lẹp”.

Một cái tên nghe có vẻ vui tai, nhưng phía sau là sự đánh giá về khả năng di chuyển nhanh, linh hoạt và gan góc của một nữ chiến sĩ hoạt động giữa lòng thành phố.

Rồi đến ngày 17 tháng 6.

Trận chiến trở nên không cân sức.

Đơn vị chỉ còn 12 người.

Địch bao vây dày đặc.

Các hướng ra vào đều bị kiểm soát.

Xe tăng được đưa đến yểm trợ.

Những người còn lại hiểu rằng họ đang đứng trước một trận chiến mà khả năng sống sót rất thấp.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, một nhiệm vụ khác được đặt ra.

Võ Thị Tâm phải cải trang thành dân thường để tìm đường thoát ra ngoài.

Bà còn phải mang theo kỷ vật của những người đồng đội đã hy sinh về Bộ Tư lệnh Phân khu II và báo cáo tình hình chiến đấu.

Đó không phải là một nhiệm vụ dễ dàng.

Bởi ra khỏi vòng vây đã khó.

Mang theo một vật có thể khiến mình bị phát hiện còn khó hơn.

Nhưng nếu kỷ vật không được đưa về, những người đã nằm lại sẽ chỉ còn là những cái tên trong ký ức của những người sống sót.

Võ Thị Tâm rời khỏi trận địa.

Phía sau bà là những người tiếp tục chiến đấu.

Phía trước là vòng kiểm soát của đối phương.

Bà phải trở lại với dáng vẻ của một người dân bình thường.

Không còn hình ảnh của một nữ đại đội phó.

Không còn dấu hiệu của một chiến sĩ.

Chỉ có một người phụ nữ tìm đường đi qua thành phố đang đầy quân lính.

Và trong hành trang ấy có kỷ vật của đồng đội.

Những câu chuyện về chiến tranh thường được kể bằng những trận đánh.

Nhưng đôi khi, điều khó khăn nhất lại diễn ra sau khi trận đánh gần như đã kết thúc.

Một người được giao nhiệm vụ sống sót.

Không phải vì người ấy sợ chết.

Mà bởi người ấy còn phải mang thông tin trở về.

Võ Thị Tâm đã làm đúng nhiệm vụ đó.

Bà vượt qua vòng vây và đưa kỷ vật của đồng đội về đơn vị.

Những người ở lại không còn cơ hội trở về.

Nhưng ít nhất, một phần của họ đã được đưa ra khỏi trận địa.

Một kỷ vật nhỏ có thể không thay đổi cục diện chiến tranh.

Nó không thể thay thế một người đã mất.

Nhưng đối với những người sống sót, nó là bằng chứng rằng những người nằm lại đã từng hiện diện, từng chiến đấu và từng có một cuộc đời.

Sau đó, Võ Thị Tâm tiếp tục hoạt động.

Nhưng không lâu sau, một lần sử dụng giấy đi đường giả khiến bà bị bắt.

Bà bị đưa đi giam giữ tại Côn Đảo.

Tổng cộng, thời gian bị giam cầm kéo dài 6 năm 1 tháng.

Người nữ giao liên từng len qua những con phố Sài Gòn giờ phải bước vào một thế giới khác: nhà tù.

Không còn những con đường để chạy.

Không còn những chiếc xe để di chuyển.

Không còn những lớp hóa trang để che giấu thân phận.

Chỉ còn những bức tường và những cuộc tra tấn.

Nhưng công việc của một người giao liên không kết thúc chỉ vì bị bắt.

Trong những năm tháng ấy, bà vẫn giữ sự kiên định của một người từng hiểu rất rõ trách nhiệm của mình.

Sau này, khi nhắc về công việc giao liên, Võ Thị Tâm từng nói rằng điều khó nhất là phải luồn lách qua sự kiểm soát của đối phương để truyền từng thư mật đến cấp trên và đồng đội.

Đó là một công việc không có tiếng súng.

Nhưng một bức thư đến đúng nơi có thể thay đổi một nhiệm vụ.

Một người giao liên bị lộ có thể làm đứt cả đường dây.

Và một kỷ vật được đưa về đúng lúc có thể giữ lại ký ức về những người không còn trở về.

Sau ngày đất nước thống nhất, Võ Thị Tâm trở về cuộc sống đời thường.

Bà tiếp tục công tác tại Tòa án Nhân dân Quận 11, sau đó nghỉ hưu.

Năm 2011, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng khi nhìn lại cuộc đời mình, có lẽ điều đáng nhớ nhất không chỉ là những danh hiệu.

Mà là hình ảnh một cô gái 16 tuổi bắt đầu bằng công việc giao liên.

Một cô gái từng hóa trang thành người bán rau, bán cá để đi qua lòng thành phố.

Một nữ trinh sát từng chiến đấu giữa những con phố Sài Gòn.

Và một người phụ nữ trong ngày 17 tháng 6 năm 1968 đã phải tìm đường ra khỏi vòng vây, mang theo kỷ vật của những người đồng đội vừa nằm lại.

Có những người bước ra khỏi chiến trường với một vết thương trên cơ thể.

Có những người bước ra với một khẩu súng.

Có những người bước ra chỉ với một mẩu giấy, một món đồ nhỏ hay một kỷ vật của đồng đội.

Nhưng đôi khi, chính những thứ nhỏ bé ấy lại là phần cuối cùng còn sót lại của một con người.

Võ Thị Tâm đã mang chúng đi.

Qua vòng vây.

Qua những con đường đầy kiểm soát.

Qua những năm tháng tù đày.

Để nhiều thập niên sau, khi câu chuyện ấy được kể lại, người ta vẫn biết rằng:

Có một ngày giữa lòng Sài Gòn, một cô gái đã thoát khỏi vòng vây không phải để giữ lấy sự sống cho riêng mình, mà để đưa ký ức của những người đã hy sinh trở về.