Tháng 5/2006, chúng tôi có dịp về công tác tại huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Được tiếp xúc với những nhân chứng đã từng chiến đấu, công tác cùng bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm, những chiến sĩ năm xưa trong Đại đội nữ bộ đội địa phương mang tên người anh hùng Lê Thị Hồng Gấm...điều để lại trong tôi ấn tượng sâu sắc nhất là mảnh đạn pháo và câu chuyện về người phụ nữ phải trải qua 7 lần phẫu thuật.
Chị là Bùi Thị Hồng Đẹp sinh năm 1956 ở thôn Thập An Nam, xã Phổ Văn, huyện Đức Phổ, Quảng Ngãi. Năm 1972, nghe tin Đại đội Lê Thị Hồng Gấm được thành lập, Hồng Đẹp đã xin bố mẹ gia nhập khi chị vừa tròn 16. Chị kể: Lúc đó mình bé lắm, nhỏ người, nhanh nhẹn, hoạt bát, nói to, sức khoẻ tốt. Chắc có lẽ vì thế mà các anh lãnh đạo huyện đội phân công cho mình nhiệm vụ làm giao liên. Do tính chất đánh phối hợp với du kích xã (1 tổ gồm 3 người, trong đó có 2 chiến sĩ Hồng Gấm và 1 du kích xã) nên khi có giao tranh xảy ra, người chiến sĩ giao liên phải chạy đến các tổ để báo cáo tình hình địch và ta cho các tổ biết để đối phó. Chính vì vậy mà nhiệm vụ giao liên rất nguy hiểm. Cuối năm 1973, một trận chiến chống càn ác liệt đã xảy ra với sự tham gia chiến đấu tích cực của các nữ chiến sĩ Đại đội Hồng Gấm. Khi cuộc chiến đấu đang diễn ra hết sức ác liệt, Bùi Thị Hồng Đẹp được Ban chỉ huy phân công từ thôn Bình Mỹ, xã Phổ Thuận xuống xã Phổ Vinh báo “Địch đang phản kích, các đồng chí chuẩn bị chiến đấu”. Chưa chạy đến nơi thì chị bị thương do pháo Mỹ đánh dập. Được du kích xã Phổ Vinh báo giao liên Đẹp bị thương, y tá của Đại đội (lúc đó là chị Huỳnh Thị Triết) vội đến băng bó rồi chuyển đến viện B25 (khi đó đóng ở huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi). Rất nhiều mảnh đạn pháo nhỏ đã được bệnh viện mổ lấy ra trongvòng 3-4 tháng, chỉ còn lại một mảnh duy nhất nằm ngang ngực, dưới tim thì các bác sĩ đành bó tay vì trình độ lúc đó còn hạn chế, trang thiết vị không đủ do điều kiện chiến tranh… Những năm sau đó, trải qua nhiều công việc khác nhau, vất vả và khó khăn, những khi lao động nặng, mảnh đạn trong người cọ sát, sưng, mưng mủ dẫn đến nhiễm trùng, tái phát nhiều lần, sức khoẻ chị giảm sút nhanh chóng. Trải qua 6 lần mổ vào các năm tại Bệnh viện tỉnh Quảng Ngãi song kết quả đều không thành công. Cuối năm 2002, sau một thời gian điều trị tại Bệnh viện Quân đội 175, TP. Hồ Chí Minh, các bác sĩ đành phải quyết định “trả về” gia đình vì e chị không qua khỏi thì một phép mầu xảy ra: được sự ủng hộ về tài chính của đồng đội, huyện đội Đức Phổ…bà được các bác sĩ tại Bệnh viện Chợ Rẫy thành phố Hồ Chí Minh tiếp nhận. Lần phẫu thuật thứ bảy được tiến hành. Với sự quyết tâm và tận tình của ê kíp mổ mà trực tiếp là bác sĩ Kim Hoàng, mảnh đạn đã được lấy ra. Vậy là trải qua 7 lần mổ, mảnh đạn nằm trong người bà ngót 30 năm gây nhiều đau đớn mỗi khi “trái gió trở trời” đã được lấy ra an toàn. Sau ca mổ, chị đề đạt nguyện vọng muốn giữ lại mảnh đạn làm kỷ niệm và bác sĩ Kim Hoàng – người trực tiếp mổ cho chị đồng ý. Chị Bùi Thị Hồng Đẹp đã giữ lại mảnh đạn từ đó cho đến khi gặp các cán bộ Bảo tàng phụ nữ Việt Nam. Chị đồng ý trao lại cho Bảo tàng lưu giữ để minh chứng cho tội ác của giặc Mỹ đối với nhân dân Việt Nam cũng như nói lên sự hy sinh của bao thế hệ phụ nữ Việt Nam nói chung và Đại đội Hồng gấm nói riêng.
