Mảnh pháo sáng trên đại lộ và lời thề của người tự vệ phố cổ

"Mảnh pháo sáng trên đại lộ và lời thề của người tự vệ phố cổ"

Nhân chứng khai thác: Bác Nguyễn Văn Hùng (sinh năm 1930) – Nguyên Tự vệ thành Hoàng Diệu, Cựu chiến binh Trung đoàn 102 (Trung đoàn Thủ Đô).

1. Bối cảnh và Nhân vật

Trong những ngày thu Hà Nội tràn ngập sắc đỏ cờ hoa, chúng tôi có duyên tìm đến ngôi nhà cổ nằm sâu trong ngõ Hàng Bạc (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội). Nhân chứng lịch sử mà chúng tôi trò chuyện là bác Nguyễn Văn Hùng, năm nay đã bước sang tuổi 96.

Dù mái tóc đã bạc trắng và gương mặt hằn sâu vệt thời gian, nhưng khi gợi nhắc về mùa đông năm 1946 – thời điểm Hà Nội gồng mình suốt 60 ngày đêm "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" – ánh mắt bác vẫn rực lên lửa sống. Giọng nói đanh thép, hào sảng của người tự vệ tuổi mười sáu năm nào như đưa chúng tôi ngược dòng thời gian trở về những ngày tháng khói lửa rực trời.

2. Câu chuyện lịch sử: "Gói xôi gấc và mảnh giấy viết bằng than"

Mùa đông năm 1946, hưởng ứng Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bác Hùng khi đó mới vừa tròn 16 tuổi. Dù không đủ tuổi vào bộ đội chính quy, bác xung phong gia nhập Đội Tự vệ thành Hoàng Diệu, đảm nhận công tác liên lạc, luồn lách qua các ô cửa "dục xuyên tường" (nhà nọ đục tường thông sang nhà kia) để truyền tin tức và tiếp tế đạn dược cho các chiến sĩ tại khu vực chợ Đồng Xuân và phố Hàng Bạc.

Bác Hùng bồi hồi nhớ lại:

"Đêm 17 tháng 2 năm 1947, Trung đoàn Thủ Đô nhận lệnh bí mật rút quân qua sông Hồng để bảo toàn lực lượng cho cuộc kháng chiến trường kỳ. Đêm đó trời rét cắt da cắt thịt, sương mù giăng kín mặt sông. Phía sau lưng chúng tôi, Hà Nội chìm trong khói đạn, trước mặt là dòng nước sông Hồng cuồn cuộn lạnh ngắt."

Chi tiết xúc động nhất trong câu chuyện không phải là tiếng đạn pháo rền trời, mà là hình ảnh một người mẹ Hà Nội giấu trong bọc áo bông cũ một gói xôi gấc còn ấm nóng trao cho tổ liên lạc trước giờ xuống bến gầm cầu Long Biên. Trong gói xôi ấy là một mảnh giấy bản nhỏ, được viết vội bằng mẩu than đun dở: "Các con đi rồi nhớ về giải phóng Hà Nội!".

Gói xôi ấy được chia nhỏ cho 6 anh em trong tổ liên lạc đêm đó. Mảnh giấy viết bằng than cùng chiếc ca nhôm sứt quai do pháo sáng rơi trúng đã trở thành kỷ vật vô giá, theo bác Hùng suốt những năm tháng đánh Pháp, lên chiến dịch Điện Biên Phủ và sau này hành quân xẻ dọc Trường Sơn.

3. Chi tiết nổi bật & Tư liệu xác minh

Kỷ vật lưu giữ: Chiếc ca nhôm sứt quai có vết xước do mảnh pháo sáng bắn trúng đêm 17/2/1947 (hiện được gia đình trang trọng lưu giữ tại tủ tư liệu truyền thống).

Thời gian – Địa điểm: Đêm 17/2/1947 đến rạng sáng 18/2/1947 tại bến Bãi Giữa sông Hồng, khu vực gầm cầu Long Biên, Hà Nội.

Xác minh nguồn tin: Sự kiện cuộc rút quân thần kỳ của Trung đoàn Thủ Đô trùng khớp với các tư liệu lịch sử trong cuốn Lịch sử Đảng bộ Thành phố Hà Nội và Lịch sử Trung đoàn 102 – Trung đoàn Thủ Đô.

4. Giá trị lịch sử và Bài học cho thế hệ trẻ

Câu chuyện về gói xôi gấc ấm nóng và mảnh giấy viết bằng than dưới gầm cầu Long Biên không chỉ phản ánh sự khốc liệt của chiến tranh, mà còn thể hiện tình quân dân thắm thiết — thế trận lòng dân vững chắc giúp Quân đội ta vượt qua những thời khắc hiểm nghèo nhất.

Đó là minh chứng sống động cho tinh thần "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh", cho lời thề son sắt của thế hệ thanh niên Hà Nội năm xưa: Thà chết không chịu làm nô lệ, đi là để hẹn ngày trở về giải phóng Thủ đô.

5. Cảm nhận của người thực hiện

Được trực tiếp lắng nghe cựu chiến binh Nguyễn Văn Hùng tái hiện lại từng ký ức thời hoa lửa, chúng tôi – những đoàn viên trẻ sinh ra trong thời bình – mới cảm nhận sâu sắc giá trị của hai chữ "Độc lập" và khoảng trời bình yên hôm nay.

Ký ức của thế hệ cha anh không chỉ là những dòng chữ khô khổ trên trang sách cũ, mà đang đập liên hồi trong trái tim tuổi trẻ. Chúng tôi tự hứa sẽ nỗ lực học tập, rèn luyện bản lĩnh và trách nhiệm, góp phần dựng xây đất nước để xứng đáng với máu xương và nước mắt của các thế hệ đi trước.