MẤT RUỘNG, MẤT NGỰA – MẤT CẢ LỐI VỀ

(Hồi ký của ông Giàng Seo Tủa – người Mường Hum)

Tôi là Giàng Seo Tủa, trước kia từng có ruộng tốt và một con ngựa khỏe. Ruộng là của ông bà để lại, ngựa là tài sản lớn nhất của nhà tôi. Nhưng dưới thời thổ ty, có của cũng không giữ được.

Một năm, người của thổ ty đến bảo ruộng nhà tôi nằm trong phần “quan điền”. Họ cắm cọc, ghi sổ. Tôi cãi thì bị đánh, bị dọa bỏ tù. Từ đó, tôi phải làm thuê ngay trên mảnh ruộng từng là của mình.

Con ngựa của tôi cũng không thoát. Thổ ty bắt đưa đi thồ hàng cho Pháp. Họ hứa trả, nhưng chỉ trả bằng lời nói. Ngựa đi ba tháng, rồi không thấy về nữa. Tôi hỏi, họ bảo ngựa chết dọc đường, không đền.

Không ruộng, không ngựa, tôi thành người trắng tay. Vợ tôi phải đi làm thuê, con tôi phải nghỉ học chữ nho trong bản. Tôi đứng nhìn con đường ngựa từng đi qua, lòng trống rỗng.

Sau này, khi nghe nói có chính quyền mới, ruộng đất trả lại cho dân, tôi khóc. Tôi khóc vì cuối cùng cũng có người đứng về phía người bị cướp mất lối sống.