"MẮT THẦN" TRÊN BẢNG TIÊU ĐỒ VÀ BẢN LĨNH CỦA NGƯỜI CHỈ HUY DẪN ĐƯỜNG HUYỀN THOẠI KHÔNG QUÂN VIỆT NAM
Trong những chiến công xuất thần của Không quân nhân dân Việt Nam thời kỳ đánh Mỹ, bên cạnh lòng quả cảm vô song của các phi công tiêm kích trong buồng lái MiG, có một mặt trận thầm lặng nhưng giữ vai trò quyết định thắng bại: mặt trận của lực lượng dẫn đường và chỉ huy sở mặt đất. Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Chuyên (sinh năm 1932) – nguyên Phó Ban Dẫn đường (Bộ Tham mưu Không quân), nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Phòng không – Không quân – là "cây đại thụ", chuyên gia đầu ngành dẫn đường quân sự kiệt xuất của quân đội ta. Bằng nhãn quan chiến thuật sắc sảo, tài tính toán cự ly, góc bay chuẩn xác đến từng giây trên bảng tiêu đồ mica và khả năng phán đoán hướng cơ động của tiêm kích Mỹ, ông đã trực tiếp dẫn đường cho hàng trăm trận không chiến thắng lợi, trong đó có trận bắn rơi "pháo đài bay" B-52 huyền thoại đêm 27 tháng 12 năm 1972.
Giai đoạn 1965 – 1972, cuộc đối đầu trên không giữa Không quân nhân dân Việt Nam non trẻ và Không lực Hoa Kỳ diễn ra trong thế trận không cân sức:
Không quân Mỹ áp đảo tuyệt đối về số lượng máy bay, trang bị kỹ thuật hiện đại, tên lửa tầm xa và đặc biệt là hệ thống tác chiến điện tử dày đặc gây nhiễu trắng màn hình radar của ta.
Chiến thuật tiêm kích đánh chặn của ta phụ thuộc mang tính sống còn vào sĩ quan dẫn đường mặt đất: Nếu dẫn đường sai lệch chỉ vài độ hoặc chậm vài giây, phi công ta sẽ bị đối phương phát hiện trước, rơi vào thế bị bao vây tiêu diệt hoặc cạn kiệt nhiên liệu trên không.
Người chỉ huy dẫn đường phải tổng hợp tức thời luồng dữ liệu từ radar cảnh giới, radar đo độ cao, nghe trộm thông tin đối phương, loại bỏ tín hiệu nhiễu giả để dựng lên bức tranh không chiến sống động trong đầu, từ đó đưa ra khẩu lệnh dẫn dắt phi công tiếp cận mục tiêu từ góc mù của địch.
Đồng chí Nguyễn Văn Chuyên chính là khối óc mưu lược, "mắt thần" dẫn lối cho những cánh én bạc lập nên kỳ tích.
Người con đất dừa Tam Quan bước vào binh chủng kỹ thuật
Nguyễn Văn Chuyên sinh năm 1932 tại Tam Quan, huyện Hoài Nhơn (nay là thị xã Hoài Nhơn), tỉnh Bình Định – miền đất giàu truyền thống thượng võ và cách mạng kiên cường:
Sớm giác ngộ lý tưởng độc lập dân tộc, trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tham gia tự vệ và bộ đội địa phương tại Liên khu 5.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc, được tổ chức lựa chọn cử đi đào tạo chuyên ngành Dẫn đường sở chỉ huy không quân tại các học viện quân sự Liên Xô và Trung Quốc.
Với tư duy toán học nhạy bén, khả năng không gian vượt trội và tính kỷ luật nghiêm cẩn, ông nhanh chóng nắm vững lý thuyết dẫn đường bay, radar dẫn bắn và nguyên lý tác chiến không quân hiện đại, trở thành một trong những sĩ quan dẫn đường thế hệ đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam.
"Nhạc trưởng" chỉ huy các trận không chiến kinh điển
Trở về nước giữa lúc đế quốc Mỹ leo thang ném bom miền Bắc, đồng chí Nguyễn Văn Chuyên được biên chế về Bộ Tham mưu Không quân, trực tiếp ngồi tại Sở chỉ huy tiền phương và Binh chủng Không quân:
Hóa giải các tầng nhiễu điện tử của Mỹ: Khi máy bay Mỹ triển khai chiến thuật bay thấp men theo thung lũng để tránh radar và sử dụng máy phát nhiễu công suất lớn, ông đã cùng đồng đội nghiên cứu quy luật bay, kết hợp mạng trạm quan sát mắt với các đài radar phụ trợ, tìm ra "kẽ hở" trong đội hình địch để dẫn MiG vào tiếp cận.
Tác chiến ban đêm và đòn đánh B-52: Ông là người đặt nền móng và trực tiếp xây dựng phương án dẫn đường đánh đêm – bài toán kỹ thuật quân sự hóc búa nhất lúc bấy giờ:
Trong chiến dịch 12 ngày đêm "Điện Biên Phủ trên không" (tháng 12/1972), hệ thống gây nhiễu của B-52 và máy bay bảo vệ dày đặc đến mức làm mù mắt hầu hết các đài radar mặt đất.
Đêm 27 tháng 12 năm 1972, tại Sở chỉ huy, bằng kinh nghiệm phán đoán phi thường qua các vệt dải nhiễu B-52, ông đã trực tiếp phát khẩu lệnh dẫn đường chuẩn xác cho phi công Phạm Tuân cất cánh từ sân bay dã chiến Yên Bái, bay vòng tránh các tốp F-4 hộ tống, đón lõng và tiếp cận cự ly phóng tên lửa tối ưu, bắn rơi tại chỗ một "pháo đài bay" B-52 trên bầu trời Hà Nội.
Vị tướng tham mưu xây dựng thế trận phòng không vững chắc
Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước năm 1975:
Đồng chí Nguyễn Văn Chuyên tiếp tục cống hiến tâm sức cho công tác tham mưu tác chiến, giữ các cương vị trọng trách: Phó Ban Dẫn đường, rồi Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Phòng không – Không quân.
Ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam.
Suốt nhiều thập kỷ công tác, ông đã đào tạo hàng trăm sĩ quan dẫn đường, trắc thủ tiêu đồ thế hệ kế cận, tổng kết hàng loạt giáo trình, tài liệu chuyên sâu về nghệ thuật dẫn đường sở chỉ huy trong chiến tranh nhân dân bảo vệ vùng trời.
Mốc son vinh danh danh hiệu Anh hùng cao quý
Những cống hiến thầm lặng nhưng mang tính bước ngoặt của Đại tá Nguyễn Văn Chuyên đã góp phần viết nên những trang sử oanh liệt của Không quân nhân dân Việt Nam đánh thắng không lực hiện đại bậc nhất thế giới.
Ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đồng chí Nguyễn Văn Chuyên đã vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ông cũng được tặng thưởng nhiều huân, huy chương cao quý:
Huân chương Quân công hạng Nhì, Ba;
Huân chương Chiến công hạng Nhất;
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất;
Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng cùng nhiều kỷ niệm chương vẻ vang của Quân chủng Phòng không – Không quân.
Cuộc đời của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Chuyên là một tấm gương mẫu mực về bản lĩnh trí tuệ, sự tận tụy thầm lặng và tài năng quân sự xuất chúng. Từ người thanh niên Tam Quan tập kết ra Bắc đến người sĩ quan chỉ huy dẫn dắt từng đường bay quyết thắng đánh gục "pháo đài bay" B-52 giữa bầu trời Hà Nội, tên tuổi và tài năng của ông mãi mãi là niềm tự hào của quê hương Bình Định và trang sử vàng chói lọi của Không quân nhân dân Việt Nam anh hùng.
