"Mắt thần" trinh sát trên chiến trường Liên khu 5
Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (LLVTND), Liệt sĩ Nguyễn Đô Lương (1929 – 1953) là tấm gương tiêu biểu cho tinh thần mưu trí, quả cảm và ý chí chiến đấu kiên cường của lực lượng trinh sát Quân đội Nhân dân Việt Nam. Sinh ra tại xã Đức Quang, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh – vùng đất giàu truyền thống yêu nước, ông nhập ngũ tháng 9/1945 khi mới 16 tuổi. Trưởng thành từ một chiến sĩ trinh sát theo đoàn quân Nam tiến, ông phát triển thành Trung đội trưởng Trinh sát thuộc Trung đoàn 108, Đại đoàn 305. Tên tuổi của ông gắn liền với nhiều chiến công thầm lặng nhưng có ý nghĩa quyết định trên chiến trường Liên khu 5.
Mưu trí trong nhiệm vụ trinh sát và bám trụ mặt trận (1945 – 1947)
Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, hưởng ứng Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến, Nguyễn Đô Lương hăng hái cùng đoàn quân Nam tiến vào chiến đấu tại chiến trường Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Trận phòng ngự Tuy Hòa - Túy Loan (Cuối tháng 12/1946): Nhận nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo đồn trú của Pháp, Nguyễn Đô Lương dũng cảm giả làm người đi buôn, lọt sâu vào lòng thành phố bị địch chiếm đóng. Ông kiên trì điều trị và nghiên cứu sơ đồ phòng thủ của đối phương suốt 3 ngày đêm liên tục. Đến đêm thứ tư, ông dẫn đường cho đơn vị bất ngờ đột kích. Nhờ thông tin trinh sát chính xác của ông, bộ đội ta đã nắm chắc quy luật sinh hoạt của địch, giữ vững phòng tuyến Tuy Loan suốt nhiều tháng liền và tiêu hao nhiều sinh lực đối phương.
Trận Đại An - Quảng Nam (Tháng 3/1947): Dù vết thương ở tay chưa kịp lành, Nguyễn Đô Lương vẫn xung phong nhận nhiệm vụ trinh sát nắm tình hình địch. Qua một đêm bám sát tiền duyên, ông dũng cảm bắt sống 1 tù binh Pháp, khai thác thành công các tài liệu quan trọng phục vụ trực tiếp cho kế hoạch tác chiến của đơn vị.
Dũng sĩ diệt cơ giới và đảm bảo mạch máu thông tin (1950)
Không chỉ nổi tiếng bởi tư duy trinh sát sắc bén, Nguyễn Đô Lương còn trực tiếp thể hiện bản lĩnh của một dũng sĩ trong tác chiến vận động và phục kích.
Trận phục kích đường Thanh Quýt - Quảng Nam (Tháng 2/1950): Sau khi hoàn thành xuất sắc việc điều tra địa hình và lực lượng đối phương, ông chủ động xin ở lại trực tiếp tham gia chiến đấu. Khi đội hình ta phát lệnh xung phong, Nguyễn Đô Lương đã nhảy lên xe cơ giới của quân Pháp, vật lộn và tiêu diệt tại chỗ 1 tên lính Pháp, thu 6 súng các loại.
Trận Diên Hòa - Quảng Nam (Tháng 11/1950): Quân Pháp huy động hỏa lực pháo binh và không quân dội bom ác liệt nhằm bao vây lực lượng chủ lực của ta. Trên cương vị liên lạc trinh sát, Nguyễn Đô Lương không quản mưa bom đạn giội, liên tục băng qua các vùng trọng điểm đánh phá để truyền lệnh chỉ huy chính xác, kịp thời. Nhờ đó, đơn vị đã bẻ gãy đợt bao vây lớn của đối phương.
Trực tiếp tác chiến tại Tây Nguyên và sự hy sinh lẫm liệt (1950 – 1953)
Cuối năm 1950, Nguyễn Đô Lương cùng Trung đoàn 108 chuyển hướng hoạt động lên khu vực miền Tây Quảng Ngãi và Gia Lai, phụ trách trinh sát các đồn bốt kiên cố của Pháp dọc tuyến đường 19 và khu vực đèo Măng Giang.
Trong suốt giai đoạn 1951 – 1953, ông liên tục dẫn dắt các tổ trinh sát luồn sâu vào vùng đồn bốt địch, xây dựng sơ đồ công sự tỉ mỉ, giúp lực lượng chủ lực Liên khu 5 thực hiện nhiều trận công đồn diệt viện hiệu quả.
Sự hy sinh anh dũng (1953): Trong một nhiệm vụ trinh sát đặc biệt khốc liệt tại chiến trường Thượng Bãi / Tây Nguyên vào năm 1953, Nguyễn Đô Lương đã anh dũng hy sinh khi đang bám sát trận địa để bảo vệ an toàn cho đồng đội và tài liệu trinh sát. Ông trút hơi thở cuối cùng khi tuổi đời mới 24, cống hiến trọn vẹn 8 năm thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước
Tám năm liên tục làm công tác trinh sát nơi gian khổ, ác liệt nhất, Anh hùng Nguyễn Đô Lương đã tham gia hàng chục trận đánh lớn nhỏ, luôn thể hiện tinh thần dũng cảm, mưu trí, sáng tạo và khí tiết người chiến sĩ cách mạng.
Ngày 07/05/1956, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã truy tặng liệt sĩ Nguyễn Đô Lương danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và Huân chương Quân công.
Tấm gương xả thân thầm lặng của Anh hùng Nguyễn Đô Lương là niềm tự hào lớn lao của quê hương Đức Thọ - Hà Tĩnh, góp phần tô thắm truyền thống vẻ vang của Binh chủng Trinh sát và Quân đội Nhân dân Việt Nam.
