Mặt trận Trà Vinh (1930 - 1935) - Những Năm Tháng Đấu Tranh Đầu Tiên
1. Giai đoạn Khởi đầu và Xây dựng Lực lượng (1930)
Năm 1930 là năm bản lề, đánh dấu sự ra đời của các tổ chức Đảng Cộng sản đầu tiên tại Trà Vinh, đặt nền móng vững chắc cho phong trào cách mạng của tỉnh.
• Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930): Đảng ra đời với Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, xác định rõ đường lối cách mạng. Phương hướng chỉ đạo của Đảng đã nhấn mạnh vai trò của giai cấp nông dân:
• Thành lập các chi bộ Đảng đầu tiên: Ngay sau khi Đảng ra đời, Xứ ủy Nam Kỳ đã cử đồng chí Ung Văn Khiêm về Trà Vinh để xây dựng các cơ sở Đảng. Mùa xuân năm 1930, chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh được thành lập tại An Trường (nay thuộc huyện Càng Long).
• Thành lập Tỉnh ủy Trà Vinh (Cuối năm 1930): Tỉnh ủy lâm thời được thành lập, đặt trụ sở tại một nhà dân ở xóm Rùm Teo, Cầu Kè. Ban Chấp hành Tỉnh ủy đầu tiên gồm các đồng chí:
o Bí thư: Đồng chí Huỳnh Ngọc Trảng (Viễn)
o Phó Bí thư: Đồng chí Nanh
o Ủy viên Thường vụ (phụ trách Càng Long): Đồng chí Nguyễn Văn Lẹ
o Ủy viên Thường vụ (phụ trách Cầu Ngang): Đồng chí Dương Quang Đông
o Tỉnh ủy viên: Đồng chí Dương Háo Học
• Kết quả: Với sự phát triển nhanh chóng, đến cuối năm 1930, toàn tỉnh Trà Vinh đã xây dựng được 9 chi bộ Đảng. Sự lớn mạnh này cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của lý tưởng cách mạng, vốn đã nhanh chóng bén rễ vào quần chúng nhân dân đang có những bất bình sâu sắc với chính sách bóc lột của thực dân.
--------------------------------------------------------------------------------
Việc xây dựng thành công hệ thống tổ chức Đảng từ tỉnh đến cơ sở đã tạo ra một bộ chỉ huy thống nhất, tạo tiền đề vững chắc để lãnh đạo các cuộc đấu tranh sôi nổi của quần chúng trong giai đoạn tiếp theo.
--------------------------------------------------------------------------------
2. Cao trào Đấu tranh và Thử thách (Cuối 1930 - 1932)
Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy và các chi bộ, phong trào đấu tranh của nhân dân Trà Vinh bùng nổ mạnh mẽ, kết hợp các mục tiêu kinh tế với chính trị. Thành công của các cuộc đấu tranh ban đầu, như cuộc đình công của giới lao động xe kéo, đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần quần chúng, dẫn đến các cuộc biểu tình quy mô lớn hơn, trực diện hơn với chính quyền thực dân.
Thời gian Sự kiện Nổi bật Địa điểm Ý nghĩa và Kết quả
30/04/1930 Mít tinh và tuần hành của đông đảo nông dân. An Trường (Càng Long), Long Hậu (Cầu Ngang) Cuộc biểu dương lực lượng quần chúng đầu tiên dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh.
01/05/1930 Hơn một ngàn người dân biểu tình kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động. Cầu Ngang - Bến Đáy Thể hiện tinh thần đoàn kết quốc tế, lan truyền các khẩu hiệu cách mạng vang dội:<br><ul><li>"Tinh thần ngày 1/5 muôn năm"</li><li>"Đả đảo đế quốc Pháp và quan lại tay sai"</li><li>"Giảm thuế cho dân nghèo"</li><li>"Đảng Cộng sản muôn năm"</li></ul>
Tháng 6/1930 Cuộc đình công của giới lao động xe kéo kéo dài 5 ngày. Tỉnh lỵ Trà Vinh Cuộc đấu tranh thành công, buộc giới chủ phải chấp nhận các yêu sách của công nhân, thể hiện sức mạnh của giai cấp lao động.
31/07/1930 Mít tinh và biểu tình lớn của nông dân 3 xã. Càng Long (tập trung tại xã An Trường) Đây là một trong những cuộc biểu tình lớn nhất, nhưng đã bị thực dân Pháp đàn áp dã man. Nhiều chiến sĩ cách mạng và quần chúng bị bắt, bị giết hại, gây tổn thất lớn cho phong trào.
Sự Đàn áp của Thực dân Pháp
Trước sức mạnh của phong trào quần chúng, thực dân Pháp đã tiến hành một cuộc khủng bố trắng dữ dội. Chúng thẳng tay đàn áp, bắt bớ và sát hại nhiều đảng viên và người dân yêu nước. Cuộc đàn áp sau sự kiện 31/7/1930 đã khiến các tổ chức Đảng ở Trà Vinh bị tổn thất nghiêm trọng, hầu hết các đường dây liên lạc giữa các tổ chức Đảng và giữa các cơ sở với các tỉnh bạn đều bị cắt đứt.
--------------------------------------------------------------------------------
Dù phong trào cách mạng tạm thời lắng xuống do bị đàn áp khốc liệt, nhưng ý chí và tinh thần đấu tranh của các đảng viên và quần chúng trung kiên vẫn không bị dập tắt, tạo tiền đề cho giai đoạn phục hồi và củng cố lực lượng sau này.
--------------------------------------------------------------------------------
3. Giai đoạn Phục hồi và Củng cố (1933 - 1935)
Sau những tổn thất nặng nề trong cuộc khủng bố của kẻ thù, từ năm 1933, với sự chỉ đạo của Xứ ủy Nam Kỳ, các nỗ lực nhằm khôi phục và củng cố lại phong trào cách mạng ở Trà Vinh đã được bắt đầu một cách thận trọng nhưng kiên quyết.
1. Cử cán bộ về địa phương (Từ tháng 5/1933): Xứ ủy Nam Kỳ và Đặc khu Hậu Giang đã cử cán bộ về Trà Vinh để tìm hiểu tình hình, bắt liên lạc với các đảng viên còn lại. Các cán bộ này đã phối hợp với lực lượng đảng viên và thanh niên tại địa phương như Nguyễn Kim Tiến, Huỳnh Văn Vi, Lê Văn Muối, Nguyễn Thanh Thi... để từng bước tổ chức lại phong trào.
2. Tập trung vào cộng đồng người Khmer: Các cán bộ đã khéo léo tổ chức các hoạt động trong vùng có đông đồng bào Khmer ở Càng Long, Tiểu Cần. Việc tập trung vào vùng đồng bào Khmer không chỉ là một nỗ lực xây dựng lại cơ sở mà còn là một bước đi chiến lược nhằm củng cố khối đại đoàn kết dân tộc Kinh - Khmer, một nền tảng vững chắc cho cuộc kháng chiến lâu dài.
3. Tái lập hệ thống Đảng (Năm 1934): Đây là một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực tái thiết, khi Ban chấp hành Liên Tỉnh ủy Vĩnh Long - Trà Vinh - Bến Tre được thành lập, tạo ra một cơ quan chỉ đạo thống nhất và có quy mô lớn hơn để điều phối phong trào trên địa bàn rộng lớn. Trụ sở chính của cơ quan Liên Tỉnh ủy được đặt tại chùa Giác Linh (chùa Đại) ở Cầu Kè và chùa Phước Thanh ở Cầu Ngang.
4. Củng cố lực lượng: Cùng với việc phục hồi các chi bộ, nhiều tổ chức quần chúng như Hội Phan đề đồng minh cũng được phát triển, thu hút đông đảo nông dân và các tầng lớp khác tham gia. Lực lượng cách mạng từng bước được củng cố và mở rộng.
--------------------------------------------------------------------------------
Đến cuối năm 1935, nhờ những nỗ lực không ngừng nghỉ, phong trào cách mạng ở Trà Vinh không chỉ được phục hồi mà còn được củng cố vững chắc, tạo đà cho những bước phát triển mới trong giai đoạn đấu tranh dân chủ sau này.
