Mặt trận Vị Xuyên (1984–1989): Mười năm khói lửa và tinh thần kiên cường của những người "đi trước về sau"
Bất chấp hòa bình đã trở lại trên phần lớn lãnh thổ, dải đất biên giới Vị Xuyên (Hà Tuyên) trong suốt 10 năm (1979–1989) chưa bao giờ ngớt tiếng pháo. Nhằm thực hiện âm mưu lấn sâu vào đất Việt Nam khoảng 5km, đối phương đã trút xuống đây hàng triệu quả đại bác, biến những dãy núi đá vôi hùng vĩ thành "Lò vôi thế kỷ". Bằng tinh thần quyết死 cho Tổ quốc quyết sinh, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ và nhân dân ta đã kiên cường bám trụ, đánh bại mọi cuộc tấn công xâm lược để giữ vững từng tấc đất thiêng liêng.
Mặt trận Vị Xuyên: “Lò vôi Thế kỷ” và khúc ca giữ đất biên cương
Biên giới Việt Nam – Trung Quốc sau sự kiện tháng 2 năm 1979 vẫn luôn căng thẳng. Phía bên kia thường xuyên dùng pháo, cối bắn phá và đưa lực lượng tấn công lấn chiếm các đồn biên phòng, trận địa phòng ngự. Tình hình đó đòi hỏi quân và dân ta phải luôn cảnh giác, sẵn sàng đánh trả mọi hành động gây hấn để bảo vệ vững chắc từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
Âm mưu lấn chiếm và lý do Vị Xuyên trở thành điểm nóng
Sau nhiều ngày bắn phá ác liệt, ngày 28/4/1984, phía Trung Quốc mở cuộc tấn công xâm lược lấn chiếm biên giới lần thứ hai. Họ đã huy động tổng cộng khoảng 50 vạn quân từ 8 trong 10 đại quân khu với hơn 20 sư đoàn bộ binh, 171 trung đoàn, tiểu đoàn bộ binh, 3 sư đoàn pháo binh cùng các đơn vị phối thuộc (hơn 400 khẩu pháo lớn, trên 1.000 xe cơ giới) tiến công toàn diện vào Vị Xuyên giai đoạn 1984–1989.
Chính diện tiến công rộng khoảng 20km, sâu khoảng 10km; mục tiêu là tiến tới bắc suối Thanh Thủy nhằm vẽ lại đường biên giới sâu vào đất Việt Nam khoảng 5km. Vị Xuyên (tỉnh Hà Tuyên, nay thuộc Hà Giang và Tuyên Quang) bị chọn làm điểm đột phá bởi những nguyên nhân chiến lược:
Địa hình hiểm trở và cách xa trung tâm: Vị Xuyên cách Hà Nội hơn 300km, chỉ có Quốc lộ 2 độc đạo. Địa hình phía bạn là vùng núi cao nguyên rộng thuận lợi triển khai lực lượng lớn; trong khi phía ta là núi đá, rất khó triển khai đội hình phòng thủ cũng như vận chuyển chi viện.
Ý đồ làm suy yếu Việt Nam: Mục đích của địch là thu hút tối đa binh lực của ta trên tuyến biên giới, gây tác động tiêu cực đến công cuộc tái thiết kinh tế, làm Việt Nam suy yếu.
Giới hạn quy mô chiến tranh: Đánh vào Vị Xuyên giúp đối phương chủ động về thời gian, không gian, quy mô và cường độ mà không sợ chiến tranh lan rộng làm ảnh hưởng đến chương trình "bốn hiện đại hóa" của họ.
Che đậy dư luận: Khác với Lạng Sơn, Hà Giang là tỉnh hẻo lánh, ít giao lưu quốc tế nên dễ giấu giếm dư luận trong nước và quốc tế.
"Lò vôi thế kỷ" và cuộc chiến đấu oanh liệt của quân dân ta
Chiến sự xảy ra ác liệt nhất tại các xã Thanh Thủy, Minh Tân, Thanh Đức (huyện Vị Xuyên) và xã Bạch Đích, Phú Lũng (huyện Yên Minh). Trong 5 năm (1984–1989), Việt Nam đã huy động hàng chục sư đoàn chủ lực, các trung đoàn bộ binh địa phương, đặc công, pháo binh, công binh, hóa học cùng hàng vạn dân quân du kích, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến tham gia chiến đấu.
Mặt trận Vị Xuyên được ví như “Lò vôi thế kỷ”:
Cường độ bom đạn khủng khiếp: Suốt gần 10 năm, Vị Xuyên không ngớt tiếng pháo. Ác liệt nhất, chỉ trong 3 ngày, đối phương đã bắn hơn 100.000 quả đạn pháo xuống khu vực Vị Xuyên kéo về thị xã Hà Giang. Trong 5 năm, họ trút xuống đây hơn 1,8 triệu viên đại bác.
Sự biến dạng của địa hình: Sau chiến tranh đo lại, có những ngọn núi đá bị đánh bạt đi hơn 3m, đá vôi bị pháo bắn nát vụn thành bột trắng như những lò vôi khổng lồ.
Những cao điểm đi vào lịch sử: Các trận đánh giành giật từng chiến hào, từng cao điểm diễn ra cực kỳ ác liệt trên các điểm cao: 1509, 1100, 772, 685, Đồi Đài, Cô Ích... Ta đã tiêu diệt và làm bị thương hàng vạn quân địch, buộc họ phải dừng bước.
Thắng lợi rất oanh liệt nhưng tổn thất của chúng ta cực kỳ to lớn: Hơn 4.000 cán bộ, chiến sĩ và đồng bào ta đã anh dũng hy sinh (phần lớn mới trên dưới 20 tuổi); hàng ngàn người bị thương; hàng trăm thôn bản bị xóa sạch; hàng ngàn héc-ta ruộng vườn đầy bom mìn. Đến nay, vẫn còn hàng ngàn liệt sĩ nằm rải rác trên khắp chiến trường Vị Xuyên chưa tìm được hài cốt.
Khúc khải hoàn của những người "đi trước về sau"
Quân và dân Vị Xuyên là những người "đi trước về sau" trong cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc. Bằng sự kiên cường bám trụ từ những ngày đầu, các lực lượng vũ trang và nhân dân địa phương đã bẻ gãy hàng chục đợt tiến công, giữ vững tuyến phòng ngự.
Ngày 15/5/1989: Từ 7 giờ sáng, quân Trung Quốc cho nổ mìn phá bỏ hơn 20 căn hầm kiên cố ở cao điểm 233 và một số điểm cao lấn chiếm, bắt đầu rút quân. Hai bên ngừng bắn trên toàn tuyến biên giới phía Bắc.
Tháng 10/1989: Trung Quốc rút hết quân khỏi lãnh thổ Việt Nam, kết thúc 5 năm lấn chiếm Vị Xuyên và 10 năm xâm lược biên giới (2/1979 – 10/1989).
Năm 1990 - 1991: Cuộc chiến thực sự kết thúc vào năm 1990 và hai nước chính thức bình thường hóa quan hệ vào năm 1991.
Mặt trận Vị Xuyên mãi mãi là biểu tượng ngời sáng của chí khí quật cường, lòng yêu nước tha thiết và sự hy sinh vô bờ bến vì chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.
