Mặt trận Vị Xuyên

Có nơi nào như đất nước chúng ta

Viết bằng máu cả ngàn chương sử đỏ

Khi giặc đến, vạn người con quyết tử

Cho một lần Tổ quốc được sinh ra”

Chúng ta sinh ra trong hòa bình, độc lập. Thế hệ của chúng ta không có những ngày khoác áo rơm đi học hay trú bom dưới hầm, chúng ta lớn lên khi đất nước không còn chia hai miền Bắc – Nam. Chúng ta biết đến chiến tranh qua câu chuyện của ông, qua cái chân giả của chú, chúng ta biết đến hòa bình qua những tấm bia mộ khắc dòng “Chưa biết tên anh nhưng chiến công anh là bất diệt” hay qua nghĩa trang Trường Sơn nằm tựa mình bên núi. Chỉ vậy thôi cũng đủ để mỗi khi đứng dưới bóng cờ là con tim ngân lên tiếng ca “Đoàn quân Việt Nam đi…”

Việt Nam – một quốc gia trải qua biết bao đau thương mất mát, những giọt máu, giọt nước mắt, từng thân xác của các bậc tiền nhân đã trải dài từ Bắc đến Nam. Và có những mảnh đất trên dải đất hình chữ S này, chỉ cần đặt chân đến và lắng nghe tiếng gió lùa qua khe đá, lòng người đã run lên một nhịp đập thiêng liêng. Vị Xuyên – dải đất biên cương Hà Giang – là một nơi như thế.

Những năm tháng 1984 – 1989, Vị Xuyên không chỉ là một tọa độ địa lý. Đó là một khoảng trời cuồn cuộn khói pháo, là vùng đất của những vách đá vôi bị cày đi xới lại đến nát vụn, và hơn hết, đó là nơi ghi dấu chân của anh hùng Nguyễn Viết Ninh cùng một thế hệ mười tám, đôi mươi đã sống, chiến đấu và ngã xuống lặng thầm như những huyền thoại.

Năm 1984, chiến sự ở biên giới phía Bắc bùng nổ khốc liệt. Trước những biến động nghìn cân treo sợi tóc của lịch sử, tinh thần quật cường từ lời kêu gọi kháng chiến của Chủ tịch Tôn Đức Thắng năm xưa — "Toàn thể đồng bào các dân tộc anh em trong cả nước, các tôn giáo, các đảng phái, già, trẻ, gái trai, hãy phát huy truyền thống tiên hồng, triệu người như một nhất tề đứng lên bảo vệ Tổ quốc" — lại một lần nữa vang vọng trong tim mỗi người lính trẻ.

Lên đường theo tiếng gọi thiêng liêng ấy, người thanh niên miền núi Phú Thọ — Nguyễn Viết Ninh — cùng hàng ngàn chiến sĩ Sư đoàn 356 đã có mặt tại Vị Xuyên.

Ngày ấy, trên chuyến xe ngược lên Vị Xuyên, các bà mế vẫy tay chào đoàn quân dọc hai bên đường, dặn dò: “Đi nhé! Nhớ về mạnh khỏe”. Nhưng rồi các lớp thanh niên ấy người vĩnh viễn hòa thân xác vào lòng đất mẹ, người đã gửi lại nửa thân mình nơi khói lửa để nâng bước Tổ quốc đứng lên. Có một bức ảnh tôi từng được thấy bởi phóng viên chiến trường Alex Bowie chụp vào tháng 4/1984 tại một bản làng gần Đồng Đăng, Lạng Sơn. Các anh, có những người được điều trực tiếp tham gia vào trận chiến Vị Xuyên, có người dùng máu để viết thư xin nhập ngũ. Không một ai có câu trả lời chắc chắn cho câu hỏi “Bao lâu thì chúng ta trở về?”

Vị Xuyên năm 1984 là hồi ức đau thương của lịch sử, cũng là mốc son chói lọi của trang sử Việt Nam và cũng là một ngày mà rất nhiều người không hẹn ngày về, ngày mà người ta vẫn hay gọi là “ngày giỗ trận lính Vị Xuyên”. Tại đó, các cao điểm 1509, 772, 685... chìm trong mưa bom, đạn pháo. Trung bình mỗi ngày, hàng ngàn quả pháo rơi xuống, đốt cháy từng mảng rừng, nung chảy những dãy núi đá xanh thẫm thành những đống vôi trắng bệch, tơi tả. Nơi đây, người ta gọi bằng cái tên xót xa: "Lò vôi thế kỷ".

Vào ngày 12/7/1984, các đơn vị chủ lực của sư đoàn 312, 316 và 356 được lệnh dàn quân đánh với quy mô lớn nhằm giành lại Vị Xuyên từ tay quân địch. Nhưng nhiều cao điểm vẫn bị quân địch chiếm giữ, thiệt hại của chúng ta quá lớn bởi mất đi 600 lính, tổng số thương vong lên đến 1.200 người. Bộ đội tải thương cũng bị thiệt mạng quá nhiều, lên tới 30% biên chế. Trong mấy mươi năm chiến đấu, vị tướng già Hoàng Đan phải thốt lên rằng “Các anh đánh thế này, thì mẹ Việt Nam anh hùng đẻ không kịp đâu”.

Anh Nguyễn Đình Thắng, cựu binh sĩ sư đoàn 356, cho biết: Thời điểm ngày 12/7/1984 anh là y tá tăng cường cho đại đội 5 của Ninh, sau trận đó anh chuyển về trung đoàn 153 đi “lấn dũi” lên điểm cao 685.

Tiểu đoàn 2 của Nguyễn Viết Ninh giữ điểm E5 của cao điểm 685 từ tháng 12 -1984, từ hang suối cụt, anh em “lấn dũi” lên điểm cao 685. Những ngày giáp Tết, địch nã pháo ác liệt và xua quân tiến đánh hòng chiếm lại 685. Chốt giữ E2 và E5 của 685, do trung đội trưởng Nguyễn Viết Ninh chỉ huy 17 tay súng chống trả, đẩy lùi cả tiểu đoàn địch. Có ngày, anh và đồng đội bẻ gãy 8 đợt tấn công của quân xâm lược. Chốt ta giữ vững. Theo lời kể của ông Thái Khắc Ba – đại đội trưởng đại đội 5, chỉ huy trực tiếp của trung đội Nguyễn Viết Ninh kể rằng chỉ trong ba ngày khốc liệt nhất từ 17 đến 19/01/1985, đại đội của ông hi sinh 43 người, trong đó trung đội của Ninh là trung đội mũi nhọn hi sinh gần hết, chỉ hai người sống sót! Đại đội 5 phải đối đầu với lực lượng đông đến cả tiểu đoàn. Ngày 16, Ninh bị thương. Đêm đó, anh dùng lê AK khắc tâm nguyện lên báng súng “Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử”. Ngày 17, Ninh bị thương lần 2. Ngày 18, Ninh bị thương lần 3. Rạng sáng 19/01 (29 Tết) pháo địch nã cấp tập dọn đường cho bộ binh ào lên hòng đánh bật những người lính của đại đội 5 ra khỏi điểm E5 của điểm cao 685. Nguyễn Viết Ninh đã bị thương trong ngày hôm trước nhưng vẫn bám lại trận địa cùng anh em, tiếp tục chỉ huy trung đội đánh địch. Khẩu AK47 vẫn chắc trong tay Ninh.

Cả ngày hôm đó, hàng chục đợt phản kích của bộ binh địch bị bẻ gãy, nhưng anh em trong đội 5 cũng thương vong rất nhiều. Treo cánh tay trái bị thương, Ninh bò đi thu nhặt súng đạn trên trận địa gom lại động viên anh em bám trụ. Trưa ngày 19/01, Ninh bị thương vào chân, đại đội trưởng Thái Khắc Ba bảo Ninh lên cáng về tuyến sau nhưng anh vẫn ôm khẩu AK, quyết “bám đá” như lời thề trên báng súng. Cuối chiều 29 tết, Ninh bị thêm một vết thương vào đầu và hi sinh.

Anh trút hơi thở cuối cùng ngay trên mỏm đá cao điểm 685 khi mới tròn 23 tuổi. Lời thề khắc trên báng súng của người lính trẻ ấy không chỉ là ý chí của riêng anh, mà ngay lập tức bùng cháy, trở thành mệnh lệnh trái tim, thành lời thề chung của toàn bộ cán bộ, chiến sĩ trên khắp mặt trận Vị Xuyên. Những ngày sau đó, hình ảnh báng súng của Nguyễn Viết Ninh được chuyền tay nhau trong những căn hầm trú ẩn. Bám đá để giữ từng tấc đất mẹ. Và nếu phải nằm lại, họ tin rằng máu thịt mình sẽ hòa vào đá núi, trở thành lá chắn vĩnh hằng bảo vệ biên cương.

Một cựu chiến binh Sư đoàn 356 từng nghẹn ngào nói “Mỗi lần trở lại Vị Xuyên, chúng tôi hướng mặt về phía cao điểm 685. Bởi vì ở đó, Ninh và đồng đội vẫn đang gác biên cương..." Chiến tranh rồi cũng lùi xa. Hôm nay, sương mù Hà Giang lại giăng bao phủ yên bình trên những sườn núi xanh thẫm. Dưới lòng đất Vị Xuyên, dưới những hốc đá sâu thẳm của Dông Cóc, Minh Tân, Thanh Thủy... Nguyễn Viết Ninh cùng hàng ngàn đồng đội vẫn đang nằm lại. Tên tuổi họ hòa tan vào ngọn cỏ, gốc cây, vào lòng đất mẹ.