Mặt Trời Dưới Trái Đất

Mặt Trời Dưới Trái Đất

Năm 1967, vùng đất lửa Vĩnh Linh (Quảng Bình) bị bom đạn cày xới đến mức không còn một bóng cây nào nhô lên khỏi mặt đất. Tất cả sự sống đều phải chui rúc xuống những căn hầm địa đạo tối tăm, ẩm thấp, sâu hàng chục mét dưới lòng đất đỏ bazan.

Vũ là một phóng viên ảnh chiến trường hai mươi hai tuổi, mang theo chiếc máy ảnh cơ Zorki của Liên Xô cùng ba cuộn phim đen trắng quý giá. Vũ khao khát chụp được một bức ảnh "để đời" — một bức ảnh đặc tả sự khốc liệt của chiến tranh, những người lính cầm súng lao lên trong lửa đạn, hay những khoảnh khắc bi tráng nhất của người anh hùng.

Nhưng khi đến Vĩnh Linh, Vũ chỉ thấy một sự im lìm xám xịt.

Lớp Học Không Ánh Sáng

Được phân công ở cùng nhân dân dưới địa đạo, Vũ cảm thấy bức bối. Trong bóng tối đặc quánh, mùi đất ẩm mốc quyện với mùi mồ hôi, anh không thể chụp được gì. Máy ảnh của anh cần ánh sáng, mà nơi này thì lại quá thiếu thốn thứ đó.

Một buổi sáng (hoặc có lẽ là buổi chiều, vì dưới hầm không ai phân biệt được ngày đêm), Vũ đi lạc vào một nhánh hầm nhỏ. Từ trong góc tối, anh nghe thấy tiếng trẻ con ê a đánh vần.

Đó là lớp học của cô giáo Thương. Lớp học chỉ có mười đứa trẻ, gầy gò, lấm lem bùn đất, ngồi trên những chiếc đòn gỗ kê tạm. Nguồn sáng duy nhất là một chiếc đèn hoa kỳ le lói, tỏa ra thứ ánh sáng vàng vọt, yếu ớt, chỉ đủ soi rõ mặt trang giấy nham nhở làm từ bao xi măng mộc.

"Đồng chí phóng viên đừng chụp," Thương khẽ lấy tay che ống kính của Vũ khi thấy anh đưa máy lên. "Dưới này tối lắm, lên ảnh các em trông sẽ buồn. Đợi hôm nào ngớt tiếng máy bay, cô trò lên mặt đất tắm nắng, anh hãy chụp nhé."

Vũ hạ máy ảnh xuống. Anh nhận ra Thương che ống kính không phải vì sợ tối, mà vì cô không muốn ghi lại hình ảnh những đứa trẻ của mình phải sống kiếp chuột chũi đọa đày.

Rung Chấn Dưới Lòng Đất

Ngày hôm sau, một trận càn quét bằng B-52 trút xuống Vĩnh Linh.

Dù ở độ sâu mười lăm mét, Vũ vẫn cảm nhận được mặt đất rung lên bần bật như muốn nứt toác. Đất cát từ trần hầm rào rào rơi xuống. Chiếc đèn hoa kỳ bị gió lùa tắt ngấm. Bóng tối ập đến nuốt chửng tất cả.

Những đứa trẻ bắt đầu la khóc. Nỗi sợ hãi tột cùng lây lan trong không gian chật hẹp, ngột ngạt. Vũ luống cuống ôm chặt chiếc máy ảnh trước ngực, tim đập loạn nhịp, cảm thấy mình hoàn toàn bất lực.

Giữa bóng tối và tiếng bom rền rĩ trên đầu, giọng của Thương vang lên, dõng dạc nhưng vô cùng ấm áp: – "Các em! Lấy phấn ra. Hôm nay chúng ta học vẽ!"

– "Nhưng tối lắm cô ơi, không thấy gì cả..." Một cậu bé nức nở.

– "Không cần nhìn bằng mắt. Quệt mồ hôi đi, nhắm mắt lại và tưởng tượng," Thương mò mẫm trong bóng tối, nắm lấy tay từng đứa trẻ. "Các em nhớ mặt trời trông như thế nào không? Nó to, nó tròn, và nó rất ấm. Vẽ mặt trời lên tường đất cho cô!"

Vũ nghe thấy tiếng lạch cạch của những mẩu phấn trắng cọ xát vào vách hầm đất sét. Trong đầu những đứa trẻ sinh ra và lớn lên dưới lòng đất, mặt trời là một khái niệm xa xỉ, là thứ ánh sáng rực rỡ mà chúng chỉ được thấy vài lần vào những ngày đình chiến hiếm hoi.

Cú Bấm Máy Cuối Cùng

Bất chợt, một quả bom nổ rất gần cửa hầm. Sóng xung kích lùa vào khiến một mảng trần hầm sụp xuống. Từ vết nứt nhỏ nhoi vừa được tạo ra trên trần, một tia sáng mặt trời thực sự, chói lóa và rực rỡ, lách qua lớp bụi đất mù mịt, rọi thẳng xuống vách hầm.

Tia sáng ấy vô tình chiếu đúng vào chỗ vách đất nơi mười đứa trẻ vừa vẽ những vòng tròn ngoằn ngoèo bằng phấn trắng.

Dưới luồng sáng rực rỡ và những hạt bụi bay lơ lửng như những tinh thể vàng, khuôn mặt của lũ trẻ hiện lên. Nước mắt vẫn còn đọng trên má, lấm lem bùn đất, nhưng ánh mắt chúng đang mở to, ngước nhìn tia sáng chói lọi ấy với một sự say mê và kiên cường đến kỳ lạ.

Không suy nghĩ, Vũ đưa chiếc Zorki lên. Anh nín thở, chỉnh khẩu độ, và bấm máy.

Tách.

Tiếng màn trập vang lên sắc lẹm, ghi lại vĩnh viễn khoảnh khắc ấy. Không có súng, không có máu, không có những tư thế xung phong oai hùng. Chỉ có những nét vẽ mặt trời non nớt trên vách đất tăm tối, và những đôi mắt trẻ thơ sáng rực niềm tin.

Phần Kết: Bức Ảnh Không Tên

Cuộn phim đó sau này được tráng rửa và gửi về Hà Nội. Bức ảnh của Vũ không bao giờ được đặt tên là "Sự tàn khốc của chiến tranh". Nó được tổng biên tập đặt tên là "Mầm Sống".

Nhiều thập kỷ trôi qua, Vũ trở thành một nhiếp ảnh gia lão thành. Bức ảnh nổi tiếng nhất sự nghiệp của ông được treo trang trọng trong bảo tàng. Khách tham quan thường trầm trồ trước kỹ thuật bố cục và ánh sáng của bức ảnh đen trắng.

Nhưng mỗi lần đứng trước tác phẩm của mình, ông chỉ nhớ về bóng tối đặc quánh của căn hầm Vĩnh Linh năm ấy, và lời dạy của một cô giáo vô danh: Ngay cả khi bị chôn vùi dưới mười lăm mét đất, con người ta vẫn có thể tự vẽ ra một mặt trời.