MÀU ÁO TRẮNG NƠI XÓM THÔN ĐẤT HẠN – XÂY DỰNG MẠNG LƯỚI Y TẾ NINH PHƯỚC VÀ CÁC PALEI CHĂM (1985 – 1990) DƯỚI GÓC NHÌN ĐỒNG CHÍ TRẦN THANH SƠN

Trong tâm khảm của người cán bộ cách mạng Trần Thanh Sơn, đi qua những năm tháng bom đạn khốc liệt ở chiến trường Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia, nơi người lính phải đối mặt với sốt rét rừng và vết thương chiến tranh, tôi luôn thấm thía một chân lý: Một xã hội ấm no không chỉ đo bằng hạt thóc trong bồ hay đồng tiền mặt trong túi, mà trước hết người dân phải có một cơ thể khỏe mạnh, lành lặn.

Sau mốc son năm 1985, khi 17 làng Chăm hoàn thành hợp tác hóa và sản lượng lúa đạt 420 kg/người/năm, cái đói cơ bản được đẩy lùi. Nhưng bước vào giai đoạn 1986 – 1990, khó khăn chuyển sang một dạng thức mới: đất nước lạm phát cao, vật tư cạn kiệt, thuốc kháng sinh và bông băng quý như vàng. Ninh Phước lại là vùng nắng rát, nhiều đồi cát, rừng khộp và chuột đồng – mảnh đất màu mỡ cho sốt rét và dịch hạch rình rập.

Nếu không có sự hy sinh thầm lặng của đội ngũ cán bộ y tế huyện nhà, không có những bàn chân y tá lặn lội đến từng ngõ xóm, từng palei Chăm, thì thành quả của hạt lúa, giàn nho khó lòng giữ vững được sinh lực cho dân làng.

1. Mạng lưới y tế chân rết: Đưa thầy thuốc về tận gốc rễ Hợp tác xã và Làng Chăm

Chuyển biến mang tính đột phá nhất của y tế Ninh Phước trong những năm đầu Đổi mới là việc phá vỡ lối làm việc hành chính quan liêu, đưa y tế về tận nơi quần chúng lao động:

• Mô hình y tế tại chỗ ở các làng Chăm:

• Ngay tại 17 làng Chăm và các HTX nông nghiệp, ngành y tế huyện phối hợp cùng Ban Quản trị HTX bố trí lực lượng y tá cơ sở bám sát địa bàn.

• Toàn huyện duy trì phân bổ cán bộ phụ trách Bệnh viện huyện và 13 trạm xá xã.

2. Vượt khó giữ vững đội ngũ 131 cán bộ và xây dựng cơ sở trọng điểm

Giữa thời kỳ kinh tế đất nước khủng hoảng nghiêm trọng, nguồn lực ngành y tế Ninh Phước được tập hợp và bố trí hết sức khoa học:

• Tập hợp 131 cán bộ công nhân viên y tế:

• Toàn ngành quy tụ được 131 cán bộ, nhân viên, trong đó nòng cốt là 38 y sĩ, bác sĩ được đào tạo bài bản.

• Tranh thủ sự quan tâm và chi viện nguồn lực từ Ty Y tế tỉnh Thuận Hải, huyện đã tập trung đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất cho Bệnh viện Đa khoa huyện.

3. Mặt trận phòng ngừa và chiến quả 19 vạn lượt khám bệnh (1986 – 1988)

Với phương châm "Phòng bệnh hơn chữa bệnh", ngành y tế Ninh Phước đã phát huy cao độ tinh thần tự lực cánh sinh để chăm sóc sức khỏe nhân dân:

• Chủ động đánh chặn dịch hạch và sốt rét:

• Ninh Phước có diện tích bãi bồi, ruộng lúa và rừng gò đồi xen kẽ, mật độ chuột đồng cao, nguy cơ bùng phát dịch hạch là mối đe dọa thường trực. Cùng với đó là sốt rét từ các vùng bán sơn địa Nhị Hà, Phước Hà tràn xuống.

• Dù thiếu thốn từng viên thuốc cảm, chai dịch truyền, trong 3 năm (1986 – 1988), mạng lưới y tế toàn huyện đã:

• Tổ chức khám bệnh và cấp phát thuốc cho 190.354 lượt người (con số vượt cả quy mô dân số huyện thời điểm đó, phản ánh tần suất chăm sóc y tế rất cao).

• Tập quán sinh nhiều con của đồng bào nông thôn và các palei Chăm từng là rào cản lớn đối với bài toán thoát nghèo.

4. Sự phối hợp của Hội Chữ thập đỏ: Cánh tay nối dài của y tế nhân dân

Sức mạnh của ngành y tế giai đoạn này được nhân lên gấp bội nhờ sự vào cuộc nhịp nhàng của các đoàn thể quần chúng, tiêu biểu là Hội Chữ thập đỏ:

• Mạng lưới 49 chi hội với gần 1,2 vạn hội viên:

• Đến năm 1988, toàn huyện đã xây dựng và củng cố được 49 chi hội Chữ thập đỏ từ cơ quan, trường học đến tận các thôn xóm, tập hợp tới 11.963 hội viên.

• Lực lượng hội viên Chữ thập đỏ chính là những tuyên truyền viên tích cực nhất trong việc vận động nhân dân ăn chín uống sôi, đào hố rác hợp vệ sinh, không thả rông gia súc dưới gầm nhà sàn ở các làng Chăm.

BẢNG TỔNG HỢP CÔNG TÁC Y TẾ HUYỆN NINH PHƯỚC (1985 – 1990)

Tiêu chí hoạt động

Kết quả & Chỉ số cụ thể

Ý nghĩa lịch sử & Đóng góp xã hội

Tổ chức mạng lưới

Y tá cắm chốt tại 17 làng Chăm/HTX; y sĩ, bác sĩ phụ trách 13 trạm xá xã

Đưa dịch vụ y tế về tận gốc rễ cộng đồng; khám chữa bệnh kịp thời tại chỗ

Quy mô lực lượng

131 cán bộ công nhân viên, nòng cốt là 38 y, bác sĩ

Lực lượng chuyên môn vững vàng, bám cơ sở giữa thời kỳ khủng hoảng kinh tế

Cơ sở hạ tầng

Tỉnh chi viện đầu tư Bệnh viện Đa khoa huyện và Trạm y tế xã Phước Sơn

Từng bước kiên cố hóa hạ tầng khám chữa bệnh; Phước Sơn thành hình mẫu cơ sở

Hoạt động điều trị (1986 – 1988)

Khám, cấp thuốc cho 190.354 lượt người; điều trị nội trú 10.938 bệnh nhân

Bảo vệ trọn vẹn sinh lực lao động của nhân dân trong giai đoạn chuyển đổi cơ chế

Y tế dự phòng & Dân số

Phun thuốc diệt muỗi, phòng dịch hạch, sốt rét; vận động 2.069 người KHHGĐ

Kéo giảm tỷ lệ tăng dân số tự nhiên xuống 2,1% năm 1988 (giảm 0,4%)

Phối hợp xã hội

49 chi hội Chữ thập đỏ với 11.963 hội viên (năm 1988)

Xã hội hóa y tế; xây dựng nếp sống vệ sinh khoa học trong các xóm thôn, palei

Ý NGHĨA LỊCH SỬ BẤT TỬ

Nhìn lại chặng đường 1985 – 1990 của ngành y tế huyện Ninh Phước, người cán bộ cách mạng Trần Thanh Sơn luôn khẳng định:

Đó là bản anh hùng ca về sự tận tụy, lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm trước Nhân dân của Đảng bộ và đội ngũ y bác sĩ áo trắng:

1. Chỗ dựa vững chắc của người lao động trong thời kỳ Đổi mới: Giữa lúc nền kinh tế trải qua lạm phát dữ dội, việc ngành y tế giữ vững trận địa khám chữa bệnh cho hơn 19 vạn lượt người nghèo chính là minh chứng sống động nhất cho bản chất nhân văn của chế độ ta: không để ai bị bỏ lại phía sau vì đau ốm, bệnh tật.