MÀU DA CAM TRÊN NHỮNG CÁNH RỪNG VIỆT NAM – NỖI ĐAU CÒN LẠI SAU CHIẾN TRANH

Từ đầu những năm 1960, quân đội Mỹ triển khai chương trình phun rải các loại chất diệt cỏ tại Việt Nam. Chương trình được biết đến với tên Operation Ranch Hand, nhằm làm rụng lá cây và phá hủy thực vật được sử dụng làm nơi che giấu hoặc nguồn lương thực của lực lượng đối phương.

Trong số các loại chất diệt cỏ được sử dụng, Agent Orange trở thành loại được biết đến nhiều nhất.

Tên gọi “Agent Orange” xuất phát từ dải màu cam trên các thùng chứa hóa chất. Theo tài liệu của Bộ Cựu chiến binh Hoa Kỳ, Agent Orange là một hỗn hợp thuốc diệt cỏ chiến thuật được sử dụng trong chiến tranh Việt Nam từ năm 1962 đến 1971.

Những chuyến bay phun rải diễn ra trên nhiều vùng đất.

Máy bay bay thấp.

Phía dưới là rừng cây.

Những dải hóa chất được phun xuống.

Sau đó, những khu rừng bắt đầu thay đổi.

Lá cây rụng.

Nhiều vùng rừng trở nên trơ trụi.

Những cánh rừng từng xanh um trở thành những khoảng đất khác hẳn trước đó.

Theo các tài liệu của Bộ Cựu chiến binh Hoa Kỳ, trong giai đoạn 1962–1971, quân đội Mỹ đã sử dụng hơn 19 triệu gallon các loại chất diệt cỏ tại Việt Nam; Agent Orange là loại được sử dụng nhiều nhất.

Nhưng điều đáng sợ nhất không chỉ nằm ở màu xanh của rừng bị mất đi.

Đó là những gì còn lại sau khi chiến tranh kết thúc.

Agent Orange chứa các thành phần hóa học, trong đó thành phần 2,4,5-T có thể bị nhiễm TCDD, một dạng dioxin có độc tính rất cao. Chính sự hiện diện của TCDD đã khiến vấn đề Agent Orange trở thành một trong những vấn đề sức khỏe và môi trường nghiêm trọng kéo dài sau chiến tranh.

Đối với những người từng sống trong các vùng bị phun rải, chiến tranh không kết thúc hoàn toàn vào năm 1975.

Họ trở về với cuộc sống.

Họ dựng lại nhà cửa.

Trồng lại ruộng vườn.

Khôi phục những làng quê bị tàn phá.

Những cánh rừng cũng dần được phủ xanh trở lại ở nhiều nơi.

Nhưng trong ký ức của những người từng trải qua chiến tranh, những chuyến máy bay phun hóa chất vẫn là một hình ảnh khó quên.

Có những người lính sau chiến tranh phải đối mặt với các vấn đề sức khỏe mà họ và gia đình nghi ngờ có liên quan đến việc tiếp xúc với chất diệt cỏ.

Tại Hoa Kỳ, vấn đề này cũng trở thành một vấn đề lớn đối với các cựu binh từng tham chiến tại Việt Nam. Bộ Cựu chiến binh Hoa Kỳ hiện có các chương trình theo dõi và hỗ trợ đối với những cựu binh được xác định hoặc được suy đoán đã tiếp xúc với Agent Orange và các chất diệt cỏ khác.

Năm 1991, Hoa Kỳ ban hành Agent Orange Act, qua đó thiết lập cơ chế xác định một số bệnh được coi là có liên quan đến phơi nhiễm thuốc diệt cỏ đối với một số cựu binh Việt Nam.

Điều đó cho thấy hậu quả của chiến tranh không chỉ được nhìn thấy trên chiến trường.

Có những hậu quả xuất hiện nhiều năm sau.

Có những gia đình phải sống với bệnh tật.

Có những người mẹ phải chăm sóc con cái suốt đời.

Có những người con lớn lên trong hoàn cảnh đặc biệt mà gia đình họ luôn đặt câu hỏi về những gì đã xảy ra với thế hệ trước.

Ở Việt Nam, ký ức về chất độc da cam/dioxin cũng trở thành một phần đau thương của lịch sử chiến tranh.

Nhiều cựu chiến binh trở về quê hương sau nhiều năm chiến đấu.

Họ mong muốn một cuộc sống bình thường.

Nhưng một số người phải đối mặt với bệnh tật và những khó khăn lâu dài.

Có gia đình nhiều thế hệ cùng chịu ảnh hưởng.

Những câu chuyện ấy không chỉ nằm trong những con số thống kê.

Đó là những căn nhà có người bệnh.

Những người cha, người mẹ chăm sóc con.

Những người vợ chăm sóc chồng.

Những cựu chiến binh mang ký ức chiến tranh trong suốt phần đời còn lại.

Và đó cũng là lý do câu chuyện về Agent Orange không chỉ là một câu chuyện quân sự.

Đó là câu chuyện về con người và hậu quả của chiến tranh.

Một trong những điều đáng chú ý là tác động của chiến tranh đối với môi trường.

Rừng bị phá hủy.

Đất đai bị ảnh hưởng.

Hệ sinh thái bị tổn thương.

Một số khu vực từng chịu lượng hóa chất lớn tiếp tục được nghiên cứu và xử lý trong nhiều năm sau chiến tranh.

Tại những điểm nóng dioxin, việc xử lý đất và môi trường trở thành một phần quan trọng của quá trình khắc phục hậu quả chiến tranh.

Những hoạt động này cho thấy một sự thật:

Chiến tranh có thể kết thúc bằng một hiệp định hoặc một chiến thắng quân sự, nhưng hậu quả của chiến tranh có thể kéo dài nhiều thập kỷ.

Những cánh rừng có thể được trồng lại.

Những con đường có thể được xây mới.

Những thành phố có thể được phục hồi.

Nhưng nỗi đau của con người không phải lúc nào cũng dễ dàng biến mất.

Vì vậy, khi nhắc đến chất độc da cam/dioxin, điều quan trọng không chỉ là nhắc lại những gì đã xảy ra.

Điều quan trọng hơn là ghi nhớ những con người đã chịu ảnh hưởng và hướng tới việc khắc phục hậu quả.

Trong nhiều năm sau chiến tranh, các hoạt động nghiên cứu, hỗ trợ y tế, trợ giúp người khuyết tật và xử lý ô nhiễm dioxin đã được triển khai.

Đó là một phần của quá trình hàn gắn những vết thương chiến tranh.

Câu chuyện về màu da cam trên những cánh rừng Việt Nam vì thế không nên chỉ được kể bằng sự đau thương.

Nó còn cần được kể bằng nghị lực sống.

Những gia đình chịu ảnh hưởng vẫn tiếp tục chăm sóc nhau.

Những người cựu chiến binh vẫn cố gắng sống và đóng góp cho cộng đồng.

Những vùng đất từng bị chiến tranh tàn phá tiếp tục được phục hồi.

Những cánh rừng mới được trồng.

Những đứa trẻ được đến trường.

Cuộc sống tiếp tục.

Đó chính là điều khiến câu chuyện này trở thành một phần của ký ức “Thời hoa lửa”.

Không phải để khơi lại hận thù.

Mà để hiểu rằng chiến tranh đã để lại những mất mát sâu sắc như thế nào.

Để thế hệ sau biết trân trọng hòa bình.

Và để những đau thương của quá khứ trở thành lời nhắc nhở về giá trị của một cuộc sống không có chiến tranh.

Ngày nay, khi nhìn những cánh rừng Việt Nam xanh trở lại, ít người có thể hình dung rằng nhiều nơi từng trải qua những năm tháng khốc liệt như vậy.

Những tán cây mới mọc lên trên vùng đất từng bị bom đạn và hóa chất tàn phá.

Màu xanh trở lại.

Nhưng ký ức vẫn còn.

Và chính ký ức ấy nhắc nhở con người rằng hòa bình không phải là điều tự nhiên có được.

Hòa bình được đánh đổi bằng rất nhiều mất mát.