Máu Đào Thắp Sáng Tuổi Trẻ Việt Nam
Lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc Việt Nam không chỉ được dệt nên bằng hào khí của những bậc tiền bối, những người lính dạn dày sương gió, mà còn được thắp sáng bởi lòng quả cảm của những thế hệ học sinh, sinh viên yêu nước. Trong những năm tháng sục sôi của đô thị miền Nam đầu thế kỷ XX, cái chết anh dũng của người học sinh Trường Pétrus Ký – Trần Văn Ơn – đã trở thành ngọn đuốc rực lửa, châm ngòi cho một làn sóng yêu nước cuộn trào, đồng thời tạc vào thời gian một biểu tượng bất tử của tuổi trẻ Việt Nam.
Sinh ra năm 1931 tại vùng đất giàu truyền thống cách mạng Phước Thạnh, Châu Thành, Bến Tre, Trần Văn Ơn lớn lên trong một gia đình mà hầu hết các anh chị em đều sớm giác ngộ và tham gia kháng chiến. Chuyển lên Sài Gòn sinh sống, anh thi đỗ vào Trường Cao đẳng Tiểu học Pétrus Ký (nay là Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, TP. Hồ Chí Minh) – một trong những ngôi trường danh tiếng bậc nhất bấy giờ. Không chỉ là một học sinh xuất sắc, chăm ngoan và hiếu thảo, Trần Văn Ơn còn sớm mang trong mình một trái tim mẫn cảm trước nỗi đau mất nước.
Từ năm 1947, khi mới 16 tuổi, anh đã đứng vào hàng ngũ của Hội học sinh sinh viên Việt Nam - Nam Bộ và trở thành hội viên mật của Đoàn học sinh kháng chiến nội thành. Bằng sự thông minh, uy tín và nhiệt huyết của mình, Trần Việt Ơn nhanh chóng trở thành một "cột trụ", người nòng cốt tuyên truyền, vận động bạn bè đồng trang lứa tham gia vào các hoạt động chống thực dân Pháp và chính quyền bù nhìn thân Pháp. Dù bận rộn chuẩn bị cho kỳ thi Tú tài, anh vẫn gác lại lợi ích cá nhân, dũng cảm đứng đầu nhóm học sinh Trường Pétrus Ký tham gia cuộc bãi khóa quy mô lớn vào tháng 11 năm 1949 nhằm phản đối việc chính quyền bắt giữ các học sinh yêu nước.
Đỉnh cao của phong trào đấu tranh nổ ra vào ngày 9 tháng 1 năm 1950, khi một làn sóng phẫn nộ dâng cao với hơn 6.000 học sinh, sinh viên và giáo viên Sài Gòn xuống đường biểu tình, đòi chính quyền Trần Văn Hữu phải trả tự do cho những người bị bắt. Trước khí thế hừng hực của đoàn người, chính quyền tay sai đã huy động một lực lượng cảnh sát khổng lồ tiến hành đàn áp dã man bằng vòi rồng và dùi cui, khiến hàng trăm người bị thương và bị bắt giữ.
Giữa làn mưa đòn roi tàn khốc, Trần Văn Ơn đã không lùi bước. Anh hiên ngang tiến về phía trước, vừa lớn tiếng tố cáo tội ác của kẻ thù, vừa dùng thân mình che chở cho các em học sinh nhỏ tuổi phía sau, đỡ các bạn vượt tường rào lánh nạn. Chính trong khoảnh khắc quả cảm ấy, một viên đạn tàn bạo của kẻ thù đã găm vào bụng anh. Dù được đồng đội tức tốc đưa vào Bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu, nhưng do vết thương quá nặng, người thanh niên trẻ tuổi đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 15 giờ 30 phút chiều ngày hôm đó, khi chưa đầy 19 tuổi. Anh ngã xuống, nhưng máu của anh đã hòa vào đất mẹ Sài Gòn, đánh thức lòng tự tôn và ý chí chiến đấu của hàng triệu con người.
Cái chết của Trần Văn Ơn lập tức trở thành một cú sốc lớn, làm rung chuyển toàn bộ giới trí thức và nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn. Linh cữu của anh được đưa về quàn tại nhà vĩnh biệt đường Thuận Kiều, trở thành nơi hội tụ của lòng yêu nước. Trong suốt ba ngày, hàng trăm đoàn thể từ công nhân, công chức, nhà báo, nghệ sĩ cho đến các thương nhân người Việt, người Hoa, người Ấn đã đến đặt hoa, thắp hương kính viếng anh với hơn 300 vòng hoa đỏ thắm.
Ngày 12 tháng 1 năm 1950, đám tang của Trần Văn Ơn đã biến thành một cuộc biểu dương lực lượng vĩ đại chưa từng có trong lịch sử đô thị miền Nam thời bấy giờ. Hơn 300.000 người dân Sài Gòn đã xuống đường, các hiệu buôn đóng cửa, các bác tài xích lô tình nguyện chở hoa không lấy tiền để tiễn đưa người anh hùng trẻ tuổi. Dẫn đầu đoàn tang lễ kéo dài hàng cây số là những nhân sĩ trí thức tên tuổi như giáo sư Lưu Văn Lang, luật sư Trịnh Đình Thảo, luật sư Nguyễn Hữu Thọ... Tại nghĩa trang Chợ Lớn, lời điếu văn của đại biểu học sinh sinh viên vang lên như một lời thề khắc cốt ghi tâm: “Chúng ta sẽ không bao giờ quên được ngày 9 tháng 1... Tinh thần bạn Trần Văn Ơn bất diệt!”.
Sự hy sinh của anh Trần Văn Ơn đã vượt ra khỏi ranh giới của một cá nhân, trở thành ngọn hải đăng soi sáng cho phong trào thanh niên cả nước. Để ghi nhớ sự kiện lịch sử này, vào tháng 2 năm 1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hàng năm làm Ngày truyền thống Học sinh Sinh viên Việt Nam.
Trải qua nhiều thập kỷ, tên của người anh hùng tuổi 19 đã được trân trọng đặt cho nhiều trường học, con đường và giải thưởng cao quý trên khắp đất nước. Danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân được truy tặng năm 2000 là sự khẳng định vĩnh hằng cho một tượng đài bất tử – người đã hiến dâng trọn vẹn tuổi thanh xuân và xương máu để đổi lấy bình minh tự do cho Tổ quốc.
