MÁU NHUỘM BỜ SÔNG DINH – KHÚC BI TRÁNG NGÀY 28/7/1946 VÀ KHÍ PHÁCH LÀNG VẠN PHƯỚC - ĐỒNG CHÍ TRẦN THI
Dòng sông Dinh mùa nước đỏ năm 1946 không chỉ chở nặng phù sa nuôi dưỡng những bờ dâu, bãi bắp của quê hương Vạn Phước, mà còn ngậm ngùi chở theo máu và nước mắt của 49 người bà con, cô bác ruột thịt.
Làng Vạn Phước – nơi tôi gắn bó từ thuở ấu thơ, nơi ngày 01/5/1930 lá cờ đỏ búa liềm đầu tiên tung bay trên mái đình cổ kính – đã trải qua một trong những khúc quanh bi tráng nhất vào ngày 28/7/1946. Đòn thù hủy diệt tàn bạo của thực dân Pháp đã biến xóm làng thành đống tro tàn, nhưng chính từ trong ngọn lửa ngút trời ấy, khí phách quật cường của mảnh đất anh hùng đã sáng rực, khắc sâu vào bia miệng ngàn đời.
1. Đêm xuất quân rực lửa 24/7/1946 và khúc dạo đầu "Nhất tề nổi dậy"
Sau khi quân Pháp bội ước, tái chiếm thị xã Phan Rang và dựng lại hệ thống đồn bót tề điệp kìm kẹp, Tỉnh ủy Ninh Thuận đã phát động phong trào hành động cách mạng với khẩu hiệu: "Toàn tỉnh nhất tề nổi dậy":
Sân đình Vạn Phước – Điểm hẹn lời thề: Vào lúc 20 giờ đêm ngày 24/7/1946, dưới bóng mái đình cổ rêu phong, lực lượng vũ trang địa phương do đồng chí Cao Đôn Luân chỉ huy đã tề tựu đông đủ cùng nhân dân làm lễ xuất quân trang nghiêm, thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.
Tiến công sấm sét: Các mũi tiến công thần tốc áp sát, đánh thẳng vào đồn Hòa Trinh – trung tâm chỉ huy đầu não của giặc ở khu vực nông thôn; đồng thời một cánh quân đột nhập sào huyệt Văn Lâm diệt ác, trừ gian, đập tan mạng lưới tề điệp.
Bão táp lòng dân: Đúng như kế hoạch hiệp đồng, khi tiếng súng phát lệnh vang rền, các hạt nhân cốt cán cùng hàng trăm đồng bào làng Vạn Phước và các làng xung quanh đồng loạt nổi dậy. Tiếng trống đình, tiếng mõ tre, tiếng phèng la khua vang dậy trời đất. Bọn hội tề hoảng loạn vứt sổ sách tháo chạy, chính quyền cách mạng trong phút chốc lại trở về tay nhân dân, khí thế cách mạng dâng cao ngút ngàn.
2. Rạng sáng 28/7/1946: Tiếng mõ oan khiên và cơn cuồng sát của bầy thú dữ
Bị đánh đòn đau bất ngờ, bộ máy cai trị của thực dân Pháp run sợ trước nguy cơ tan rã hoàn toàn hệ thống kìm kẹp. Để thị uy và trấn an tinh thần bầy tay sai tề điệp, quân Pháp đã điên cuồng vạch kế hoạch trả thù tàn khốc:
Vòng vây đen tối lúc 4 giờ sáng: Đúng 4 giờ sáng ngày 28/7/1946 (nhằm ngày 29/6 âm lịch), trong làn sương sớm lạnh buốt ven bờ sông Dinh, quân viễn chinh Pháp bí mật điều động lực lượng đông đảo, trang bị hỏa lực mạnh kéo về khép chặt vòng vây xung quanh làng Vạn Phước.
Sự nhầm lẫn đau đớn xé ruột:
Khi những loạt súng chỉ thiên đầu tiên nổ ran ở phía đầu làng, trong bóng mờ le lói, các cụ già và nhân dân trong làng ngỡ rằng lực lượng vũ trang của đồng chí Cao Đôn Luân lại một lần nữa kéo về đánh đồn, giải phóng hoàn toàn xóm thôn như đêm 24/7.
Với niềm tin son sắt vào bộ đội, các bậc bô lão lập tức thúc trống đình, gõ mõ tre vang liên hồi để báo hiệu cho dân làng "khởi nghĩa giành chính quyền".
Tội ác tày trời của giặc: Tiếng trống, tiếng mõ vừa dứt thì lưỡi lê giặc Pháp đã tràn vào từng ngõ xóm. Biết đây là căn cứ trung kiên của cách mạng, bầy giặc lồng lộn như thú dữ:
Chúng thẳng tay xả súng liên thanh vào các khu vườn, ném lựu đạn vào các căn hầm trú ẩn nơi người già, phụ nữ đang ôm con nhỏ bế bồng.
Chúng châm đuốc phóng hỏa đốt trụi hơn 30 ngôi nhà tranh của dân nghèo; ngọn lửa bốc cháy ngùn ngụt soi rõ cảnh tượng tang thương, tiếng khóc than xé lòng vang vọng cả một khúc sông Dinh.
Trong cơn cuồng sát ấy, 49 người dân vô tội làng Vạn Phước đã bị sát hại dã man. Máu của những người cha, người mẹ, những đứa trẻ vô tội đã nhuộm đỏ từng bờ kênh, lối ngõ, sân đình.
3. Nén đau thương thành sức mạnh: Khăn tang trên đầu, gùi gạo trên vai
Thực dân Pháp toan tính dùng họng súng và ngọn lửa hủy diệt để san phẳng làng Vạn Phước, dập tắt ý chí đấu tranh của nhân dân Ninh Phước. Nhưng chúng đã lầm! Đòn thù man rợ chỉ càng khoét sâu thêm lòng căm hờn ngút trời và tôi luyện ý chí sắt đá của những người còn sống:
Biến đau thương thành hành động cách mạng: Sau ngày tang tóc, trước đống tro tàn đổ nát của mái nhà mình, bà con Vạn Phước gạt nước mắt, chôn cất người thân tử nạn rồi lại lặng lẽ ngồi lại bên nhau bàn việc kháng chiến.
Khí phách phụ nữ Vạn Phước:
Hình ảnh tạc vào lịch sử quê hương là những người mẹ, người chị làng Vạn Phước: trên đầu vẫn chít vành khăn tang trắng xóa, nhưng trên vai đã trĩu nặng những chiếc gùi đựng đầy gạo, muối, thuốc men.
Bất chấp đồn bót giặc bao vây gắt gao, các chị, các mẹ vẫn mưu trí lội qua dòng sông Dinh, vượt bưng biền cát bỏng, băng rừng lội suối bí mật tiếp tế lên Chiến khu CK7 trên dãy Hòn Thông để nuôi dưỡng cán bộ, chiến sĩ ta bám trụ đánh giặc trường kỳ.
Những bát cơm nấu từ những hạt gạo thấm đẫm nghĩa tình và nước mắt của làng Vạn Phước đã tiếp thêm nguồn sinh lực vô tận, giúp các đơn vị vũ trang kiên cường bám trụ, đánh thắng hàng trăm trận càn của giặc Pháp suốt 9 năm trường kỳ kháng chiến.
4. Dấu mốc xếp hạng Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh năm 2020
Sự hy sinh to lớn của 49 người dân lành vô tội và tinh thần kiên trung bất khuất của làng Vạn Phước ngày 28/7/1946 mãi mãi là một mốc son bi tráng được non sông ghi tạc:
Quyết định lịch sử: Nhằm khắc ghi tội ác dã man của thực dân xâm lược, đồng thời tri ân, tôn vinh đức hy sinh kiên cường của nhân dân địa phương, ngày 17/12/2020, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận đã chính thức ban hành Quyết định số 2215/QĐ-UBND xếp hạng:
"Sự kiện thảm sát làng Vạn Phước (xã Phước Thuận)" là Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh.
Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống: Tấm bia tưởng niệm và di tích thảm sát hôm nay đứng sừng sững bên mái đình Vạn Phước cổ kính, trở thành "địa chỉ đỏ" thiêng liêng để thế hệ trẻ tìm về soi mình, tri ân xương máu của cha anh và hiểu sâu sắc hơn giá trị của nền độc lập, tự do mà quê hương đang thụ hưởng.
Ý NGHĨA LỊCH SỬ BẤT TỬ
Chiêm nghiệm lại khúc quanh lịch sử ngày 28/7/1946, đồng chí Trần Thi rưng rưng xúc động:
Sự kiện thảm sát làng Vạn Phước là biểu tượng chói ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tinh thần quật khởi của nhân dân Ninh Phước. Giặc Pháp có thể đốt cháy hơn 30 ngôi nhà, có thể cướp đi sinh mạng của 49 người thân ruột thịt của chúng ta, nhưng chúng vĩnh viễn không thể dập tắt được tiếng trống, tiếng mõ đòi độc lập tự do đã ăn sâu vào huyết quản mỗi người dân Vạn Phước.
Từ đống tro tàn của ngày 28/7/1946, làng Vạn Phước đã hiên ngang đứng dậy, kiên cường làm "pháo đài ngầm sát nách địch", góp phần cùng toàn huyện đi trọn cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đến ngày toàn thắng 16/4/1975.
Máu của 49 đồng bào ngã xuống năm ấy đã hòa vào đất mẹ, nuôi dưỡng nên những vườn nho trĩu ngọt, những cánh đồng lúa xanh ngút ngàn và danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân mà Đảng và Nhà nước đã trao tặng cho mảnh đất Ninh Phước anh hùng.
