Máy bay đến lúc đoàn xe vừa qua

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An, vào một buổi chiều lặng gió. Sau khi kể về bữa cơm có muối vừng mà ấm lòng giữa rừng Trường Sơn, cụ bỗng trầm xuống:

“Có những lúc sống chết chỉ cách nhau vài phút. Tôi nhớ nhất một lần máy bay đến đúng lúc đoàn xe vừa qua.”

Rồi cụ bắt đầu kể.

Đó là cuối năm 1973. Đơn vị anh Dinh đang làm nhiệm vụ bảo đảm hành quân trên một đoạn đường Trường Sơn thường xuyên bị máy bay Mỹ đánh phá. Ban ngày mọi hoạt động phải ngụy trang kỹ, còn xe vận tải chủ yếu chạy vào chiều tối và ban đêm.

Hôm ấy trời âm u, sương núi xuống sớm. Đơn vị nhận lệnh dẫn đường cho một đoàn xe chở gạo, thuốc men và đạn dược vượt qua một trọng điểm nguy hiểm trước khi trời tối hẳn.

Con đường chỉ vừa đủ cho xe tải đi một hàng. Hai bên là rừng già, nhưng nhiều khoảng đã bị bom đánh trụi cây, để lộ đất đỏ loang lổ hố bom.

Cụ Dinh kể:

“Hồi đó ai đi qua trọng điểm cũng nín thở.”

Đoàn xe có gần mười chiếc. Đèn bịt kín, chỉ để khe sáng nhỏ sát mặt đường. Tiếng động cơ được giữ ở mức thấp nhất có thể.

Tiểu đội anh Dinh đi bộ dọc tuyến, vừa cảnh giới vừa sẵn sàng xử lý nếu xe sa lầy hoặc đường bị sạt.

Khoảng chập choạng tối, chiếc xe cuối cùng vừa qua khỏi khúc cua lớn thì từ xa bỗng vọng lại tiếng động cơ phản lực.

Một chiến sĩ cảnh giới trên cao lao xuống hô khẽ nhưng dứt khoát:

“Máy bay!”

Cả tuyến đường lập tức chuyển sang trạng thái im lặng căng thẳng.

Tiểu đội trưởng Trần Văn Hậu quê Thanh Chương quát nhỏ:

“Xuống hầm! Nhanh!”

Mọi người lao vào những hố cá nhân ven đường vừa đào từ trước. Anh Dinh vừa kịp ép người xuống hố thì tiếng máy bay đã xé gió trên đầu.

Cụ kể, giọng vẫn còn hồi hộp:

“Lúc đó tôi chỉ nghĩ: nếu đoàn xe còn ở đây thì nguy rồi.”

Chiếc máy bay đầu tiên lượn qua rất thấp. Không thấy mục tiêu, nó vòng lại lần nữa. Rồi thêm một chiếc nữa xuất hiện.

Cả khu rừng nín thở.

Chỉ vài phút trước, gần chục xe đầy hàng còn nối đuôi nhau trên đoạn đường ấy.

Bây giờ con đường trống không.

Máy bay bắt đầu ném bom vào khu vực nghi có xe vừa đi qua.

Tiếng nổ chát chúa dội vào vách núi. Đất đá tung lên như mưa. Cây rừng gãy đổ răng rắc.

Trong hố cá nhân, anh Dinh ôm chặt khẩu súng, cảm nhận mặt đất rung lên từng đợt. Đất bụi rơi lả tả xuống mũ và cổ áo.

Một quả bom nổ rất gần, sức ép ép nghẹt lồng ngực.

Anh nghe tiếng Hòa ở hố bên cạnh gọi:

“Dinh, ổn không?”

“Ổn!”

Giọng đáp lại cũng run vì sức ép.

Máy bay quần thảo chừng mười lăm phút rồi dần xa.

Không ai vội ngoi lên ngay.

Chờ thêm một lúc, Hậu mới ra hiệu:

“Kiểm tra người!”

Cả tiểu đội lần lượt trả lời.

May mắn, không ai bị thương.

Nhưng đoạn đường phía trước đã bị cày nát thêm nhiều hố bom mới.

Mọi người đứng lên, phủi đất đỏ trên người rồi nhìn nhau mà chưa ai nói được gì.

Cụ kể nhỏ:

“Chỉ cần đoàn xe chậm vài phút thôi…”

Câu nói bỏ lửng giữa khoảng rừng còn mùi khói bom khét lẹt.

Tiểu đội lập tức ra đường kiểm tra thiệt hại. Một hố bom mới chắn gần nửa mặt đường. Đất đá và cành cây văng ngổn ngang.

Trong ánh đèn pin bọc giấy đỏ, anh em lại xúc đất, kéo cây, san tạm lối đi cho đoàn xe sau.

Làm việc giữa mùi thuốc nổ còn chưa tan, ai cũng hiểu mình vừa thoát một lằn ranh rất mỏng giữa sự sống và cái chết.

Khi công việc tạm xong, Hòa ngồi bệt xuống mép hố bom, thở dài:

“Xe vừa qua mà máy bay tới ngay. Đúng là ông trời còn thương.”

Tiểu đội trưởng Hậu nhìn con đường rồi nói chậm rãi:

“Không chỉ ông trời. Là cả công binh, thông tin, giao liên và những người giữ đường nữa.”

Mọi người im lặng.

Họ hiểu phía sau sự “may mắn” ấy là biết bao công sức âm thầm của những người làm nhiệm vụ trên tuyến Trường Sơn.

Đêm hôm đó, đơn vị tiếp tục bám đường đến gần sáng. Không ai còn thấy buồn ngủ.

Cụ Dinh kể:

“Sau lần ấy tôi mới thật sự hiểu giá trị của từng phút trên tuyến lửa.”

Nhiều năm sau, cụ đi qua nhiều trận bom dữ dội hơn. Có lần bom đánh trúng xe phía trước, có lần phải lấp đường ngay dưới ánh pháo sáng.

Nhưng ký ức về buổi chiều đoàn xe vừa qua thì máy bay ập đến vẫn còn nguyên.

Tôi hỏi:

“Điều gì ám ảnh cụ nhất?”

Cụ nhìn xa xăm:

“Là khoảng trống trên con đường. Vài phút trước còn đầy xe và người, vài phút sau chỉ còn bom và khói.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng chiến tranh đôi khi được quyết định bởi những khoảnh khắc rất nhỏ: một tín hiệu cảnh giới kịp thời, một đoàn xe đi nhanh hơn vài phút, một tiểu đội bám đường đúng lúc.

Máy bay đến lúc đoàn xe vừa qua không chỉ là một lần thoát chết may mắn. Đó là hình ảnh thu nhỏ của cuộc chiến trên đường Trường Sơn – nơi mỗi chuyến xe vượt qua được trọng điểm là kết quả của lòng dũng cảm, kỷ luật, sự phối hợp và cả những hy sinh thầm lặng của biết bao con người giữ cho mạch máu giao thông không bao giờ tắt giữa bom đạn đại ngàn.