MẸ CÒN ĐÓ GIỮA NON SÔNG

Có những câu chuyện lịch sử được viết bằng những chiến công hiển hách nơi chiến trường. Nhưng cũng có những câu chuyện không bắt đầu từ tiếng súng, không khắc ghi bằng những trận đánh, mà được viết bằng những giọt nước mắt lặng thầm của những người mẹ Việt Nam. Trên mảnh đất Quảng Nam kiên trung, cuộc đời của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ là một bản anh hùng ca đặc biệt – bản anh hùng ca về sự hy sinh vô bờ bến, về tình mẫu tử hòa quyện với tình yêu Tổ quốc.

Một buổi sáng đứng trước Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng ở xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ, tôi lặng nhìn gương mặt người mẹ bằng đá hoa cương hướng ra biển lớn. Khuôn mặt ấy hiền từ nhưng cương nghị, bình dị mà thiêng liêng. Mỗi đường nét như chất chứa biết bao nỗi đau của dân tộc. Trong khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu rằng tượng đài không chỉ tạc hình một người mẹ, mà còn khắc ghi bóng dáng của hàng chục nghìn bà mẹ Việt Nam đã gửi những người con thân yêu nhất cho đất nước. Và trong tất cả những người mẹ ấy, Mẹ Nguyễn Thị Thứ là biểu tượng tiêu biểu của sự hy sinh cao cả.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 tại vùng quê Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam – vùng đất giàu truyền thống yêu nước nhưng cũng oằn mình dưới bom đạn trong suốt hai cuộc kháng chiến. Cuộc đời Mẹ gắn liền với ruộng đồng, với mái nhà tranh đơn sơ và những tháng ngày tảo tần nuôi con khôn lớn. Thế nhưng, khi Tổ quốc cần, Mẹ đã gạt tình riêng sang một bên để động viên các con lên đường tham gia cách mạng.

Chiến tranh ngày càng ác liệt cũng là lúc những mất mát liên tiếp ập đến với gia đình Mẹ. Hết người con trai này đến người con trai khác lần lượt hy sinh nơi chiến trường. Mỗi tờ giấy báo tử gửi về là thêm một lần trái tim người mẹ bị cứa thêm một vết thương. Nhưng điều kỳ lạ là sau mỗi mất mát, Mẹ không gục ngã.

Người ta kể rằng, mỗi lần tiễn con ra trận, Mẹ chỉ dặn một câu rất giản dị: "Đã đi thì phải giữ trọn khí tiết, đừng làm điều gì hổ thẹn với quê hương." Câu nói mộc mạc ấy chứa đựng biết bao tình yêu và niềm tin của một người mẹ dành cho các con và cho đất nước.

Rồi chiến tranh tiếp tục cướp đi những người thân yêu nhất của Mẹ.

Tổng cộng, chín người con trai, một con rể và hai cháu ngoại của Mẹ đã anh dũng hy sinh trong sự nghiệp giải phóng dân tộc. Con số ấy khiến bất cứ ai nghe đến cũng nghẹn lòng. Thật khó có ngôn từ nào diễn tả hết nỗi đau của một người mẹ phải nhiều lần nhận giấy báo tử, nhiều lần đứng trước bàn thờ nghi ngút khói hương, nhiều lần tiễn biệt máu thịt của mình mà không biết đến ngày đoàn tụ.

Thế nhưng, điều khiến cả dân tộc kính phục không chỉ là những mất mát ấy, mà chính là nghị lực phi thường của Mẹ. Mẹ không oán trách số phận, không than thân trách phận. Mẹ lặng lẽ biến nỗi đau riêng thành sức mạnh để tiếp tục động viên bà con, động viên cán bộ, nuôi giấu cách mạng và giữ vững niềm tin vào ngày đất nước thống nhất.

Trong những năm tháng ấy, ngôi nhà nhỏ của Mẹ không chỉ là mái ấm của gia đình mà còn là nơi che chở cho nhiều cán bộ hoạt động bí mật. Dẫu biết mỗi lần cưu mang cách mạng là thêm một lần đối mặt với hiểm nguy, Mẹ vẫn chưa bao giờ lùi bước. Đối với Mẹ, giữ gìn từng cán bộ cũng chính là góp phần giữ lấy tương lai của đất nước.

Ngày đất nước hoàn toàn giải phóng, niềm vui thống nhất không thể bù đắp những khoảng trống quá lớn trong trái tim người mẹ. Những người con đã mãi mãi nằm lại trên khắp các chiến trường. Bữa cơm gia đình không bao giờ còn đông đủ. Mái nhà xưa vẫn còn đó nhưng tiếng gọi "má" thân thương đã thưa dần theo năm tháng.

Có lẽ chính vì thế mà mỗi người dân Quảng Nam khi nhắc đến Mẹ Nguyễn Thị Thứ đều dành một sự kính trọng đặc biệt. Mẹ không chỉ là mẹ của những người con đã hy sinh, mà còn trở thành người mẹ chung của biết bao thế hệ người Việt Nam.

Năm 1994, Nhà nước phong tặng Mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Nhưng với người dân Quảng Nam, danh hiệu ấy dường như đã hiện hữu từ rất lâu trong trái tim mỗi người. Mẹ không cần những lời ca ngợi hoa mỹ. Chính cuộc đời Mẹ đã là minh chứng hùng hồn nhất cho đức hy sinh và lòng yêu nước.

Để tri ân những người mẹ đã hiến dâng những điều quý giá nhất cho Tổ quốc, Đảng và Nhà nước đã xây dựng Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại thành phố Tam Kỳ. Điều đặc biệt là tượng đài lấy nguyên mẫu từ gương mặt Mẹ Nguyễn Thị Thứ. Mỗi ngày, hàng nghìn lượt người từ khắp mọi miền đất nước tìm về nơi đây để dâng nén hương tưởng nhớ. Không ít người đã lặng đi trước ánh mắt hiền từ của Mẹ, bởi dường như trong ánh mắt ấy có cả niềm tự hào lẫn nỗi đau của dân tộc Việt Nam suốt những năm tháng chiến tranh.

Là một Bí thư Đoàn, tôi có nhiều dịp đưa đoàn viên, thanh niên đến tham quan tượng đài và nghe kể về cuộc đời của Mẹ. Điều khiến tôi xúc động nhất không phải là những con số về sự hy sinh, mà là sự im lặng của các bạn trẻ sau khi câu chuyện kết thúc. Không còn những tiếng cười nói rộn ràng, thay vào đó là những ánh mắt trầm ngâm hướng về tượng đài. Có lẽ, trong khoảnh khắc ấy, mỗi người đều hiểu rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên có được.

Chúng tôi thường nói với nhau rằng, nếu thế hệ cha anh cống hiến bằng máu xương thì thế hệ hôm nay phải cống hiến bằng trí tuệ, bằng trách nhiệm và bằng khát vọng vươn lên. Học tập tốt hơn, lao động sáng tạo hơn, sống nhân ái hơn và sẵn sàng cống hiến cho cộng đồng – đó chính là cách thiết thực nhất để tri ân những người mẹ như Mẹ Nguyễn Thị Thứ.

Ngày nay, Quảng Nam đang từng ngày thay da đổi thịt. Những con đường rộng mở, những khu công nghiệp hiện đại, những trường học khang trang và những làng quê nông thôn mới đã tạo nên diện mạo của một vùng đất đang phát triển mạnh mẽ. Nhưng giữa nhịp sống sôi động ấy, câu chuyện về Mẹ Nguyễn Thị Thứ vẫn luôn được kể lại trong các buổi sinh hoạt Đoàn, trong những giờ học lịch sử và trong hành trình về nguồn của tuổi trẻ. Đó không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà còn là ngọn nguồn nuôi dưỡng lòng yêu nước của thế hệ hôm nay.

Thời gian có thể phủ màu lên những bức tường cũ, có thể làm mờ dấu tích của chiến tranh, nhưng không bao giờ xóa nhòa được hình ảnh người mẹ Quảng Nam lặng lẽ tiễn con ra trận với niềm tin son sắt vào ngày đất nước hòa bình. Mẹ Nguyễn Thị Thứ đã ra đi, nhưng tấm lòng của Mẹ vẫn còn đó, như dòng sông Thu Bồn âm thầm bồi đắp phù sa cho quê hương, như ngọn lửa không bao giờ tắt trong trái tim của hàng triệu người Việt Nam.

Với tôi, câu chuyện về Mẹ Nguyễn Thị Thứ không chỉ là ký ức của một thời hoa lửa. Đó còn là lời nhắc nhở rằng mỗi thế hệ đều có một sứ mệnh riêng. Nếu thế hệ của Mẹ đã hiến dâng những người con cho độc lập dân tộc, thì thế hệ trẻ hôm nay phải biết hiến dâng tuổi trẻ của mình cho sự phát triển của đất nước.

Bởi lẽ, cách tri ân đẹp nhất không chỉ là cúi đầu trước tượng đài, mà còn là ngẩng cao đầu để sống xứng đáng với những hy sinh mà các thế hệ đi trước đã gửi lại cho non sông Việt Nam.