MẸ ĐÀO THỊ BÍA
Mẹ Đào Thị Bía sinh năm 1912 ở xã Lục Kỳ, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương trong một gia đình nông dân nghèo, chồng là ông Nguyễn Ngọc Ba (Ba Quýt) người cùng làng. Vợ chồng mẹ làm ruộng thuê mướn, quanh năm một nắng hai sương vẫn không đủ sống, chưa nói đến nạn cường hào ác bá ở nông thôn đè nặng. Trong cuộc sống tăm tối ấy, năm 1936, vợ chồng mẹ quyết định ký giao kèo vào làm phu cao su ở đồn điền Quản Lợi (l) . Kiếp sống của những người phu cao su thật chẳng khác “địa ngục trần gian”. Không chịu được sự bất công tàn nhẫn đó, vợ chồng mẹ tham gia phong trào công nhân Quản Lợi, đấu tranh phản đối hành động đánh đập công nhân của bọn chủ, đòi cải thiện sinh hoạt và lao động cho công nhân. Năm 1943, chồng mẹ bị địch bắt giam tại trại giam Phú Lợi, được thả ra, ông thoát li hoạt động chống Pháp tại Cao Lãnh. Năm 1946, thực dân Pháp mở rộng cuộc chiến tranh xâm lược nước ta một lần nữa, chúng chiếm đóng các đồn điền, gia đình mẹ bồng bế nhau về Cao Lãnh sinh sống. Kháng chiến chống Pháp thắng lợi, năm 1954, gia đình mẹ về đồn điền cao su Ông Quế (Cam Tiêm) làm công nhân được 3 năm lại chuyển về đồn điền cao su Cẩm Mỹ. Chồng mẹ vừa làm công nhân vừa tham gia hoạt động trong tổ chức nghiệp đoàn Cẩm Mỹ. Năm 1964, anh Nguyễn Ngọc Hạnh cùng hai em Nguyễn Ngọc Phúc, Nguyễn Ngọc Tự theo cha thoát li hoạt động cách mạng. Anh Hạnh và anh Tự vào du kích xã Cẩm Mỹ; anh Phúc công tác tại Ban cơ yếu của tỉnh Bà Rịa - Long Khánh. Cuối năm 1964, ngày 24/10 được tin giặc giết anh Hạnh đem xác về xã Cẩm Mỹ, lòng mẹ đau xót khôn nguôi. Tối đó, mẹ thức trắng đêm đứng bên bàn thờ nước mắt tuôn trào. Năm 1966, Mỹ và chư hầu đổ quân ồ ạt vào Long Khánh xây dựng nhiều căn cứ quân sự, ủi phá cao su, càn quét vùng căn cứ cách mạng ven tỉnh lộ số 2. Cẩm Mỹ trở thành vùng trọng điểm bình định của địch. Lúc này, chồng mẹ phụ trách Bí thư xã Cẩm Mỹ, ông đã tổ chức nhiều cơ sở cách mạng bên trong lòng địch, xây dựng đội du kích, tổ chức đánh địch nhiều nơi làm chúng bao phen khiếp vía. Địch treo giải thưởng cho ai bắt sống hoặc bắn chết ông Ba Quýt sẽ được thưởng năm trăm ngàn đồng. Mặt khác, chúng đến nhà mua chuộc, hăm dọa rồi bắt mẹ đi ở tù... Dù bị tù đày đánh đập, mẹ vẫn cắn răng chịu đựng. Cuối cùng chúng phải thả mẹ ra. Năm 1966, trong một chuyến công tác, tổ trinh sát gồm: Nguyễn Ngọc Tự và hai đồng đội Tâm và Căn đã lọt vào vòng phục kích của địch. Các anh đã chiến đấu anh dũng đến viên đạn cuối cùng. Tự và Tâm đã vĩnh viễn nằm lại trên mảnh đất quê hương. Căm thù giặc, con gái mẹ là chị Nguyễn Thị Do khi đó mới 16 tuổi đã tiếp bước cha anh, tham gia cách mạng. Năm 1971, chồng mẹ được tổ chức điều về công tác tại căn cứ núi Bể. Ngày 7/03/1972 địch đánh vào căn cứ, chồng mẹ hi sinh. Nước mắt mẹ lại rơi, nhưng nỗi đau không quật ngã được người mẹ anh hùng. Địch bắt giam, tra tấn dã man nhưng mẹ vẫn một lòng kiên trung với Đảng, với cách mạng. Năm 1980, vì tuổi cao sức yếu, mẹ Đào Thị Bía đã mãi mãi ra đi, để lại niềm tiếc thương, kính trọng cho con cháu và mọi người. Mẹ được Nhà nước tặng Huân chương Độc lập hạng Ba; danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.
