MẸ ĐÀO THỊ NHẪN

Trong số các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng huyện Xuân Lộc được Nhà nước phong tặng đợt đầu tiên năm 1994, có một má người dân tộc Chơro tên là Đào Thị Nhẫn. Má Nhẫn sinh năm 1928 tại Cẩm Mỹ, Xuân Lộc (nay là xã Xuân Mỹ, huyện Cẩm Mỹ). Má Nhẫn vốn không phải họ Đào. Thời đó con gái dân tộc Chơro chỉ có họ Thị. Má và một người chị nguyên là chị em sinh đôi, cùng tên là Thị Thường, mọi người hay gọi là Thường chị và Thường em để phân biệt. Năm 1944, đến tuổi “đi bắt chồng”, má kết duyên với ông Võ Văn Khối, người dân tộc Kinh, quê ở Biên Hòa. Ông Khối lớn hơn má một mùa rẫy. Vợ chồng sống với nhau, má đã năm lần sinh nở nhưng chỉ nuôi được duy nhất một người con trai là anh Võ Văn Bình. Trong những năm 1960-1961, hàng chục thanh niên nam nữ, công nhân cao su, thanh niên dân tộc Chơro thoát ly gia đình để kháng chiến chống Mỹ. Năm 1964, anh Bình khi đó vừa tròn 16 tuổi đi thoát ly, tham gia vào đội du kích xã. Sau đó một năm, anh làm giao liên huyện. Từ ngày đó, má không còn gặp được anh. Khi vác dao vào rừng hay vác cuốc vào rẫy, má đều nhớ đến con. Má thầm vái Giàng phù hộ cho con mạnh khỏe để đánh giặc. Càng thương nhớ con bao nhiêu, má càng thương bộ đội giải phóng bấy nhiêu. Má xem các anh như con, có cái gì má cũng cho, ăn gì má cũng gọi. Nhiều lần má luồn rừng lội suối, vượt qua đồn bót giặc mang đồ tiếp tế đến cho bộ đội, du kích. Ngày nọ nối tiếp ngày kia, năm này tiếp qua năm khác, từ khi Bình ra đi đã qua mấy mùa nương, mùa rẫy rồi mà chẳng có tin về. Lòng má đêm ngày bồn chồn, lo lắng nhớ mong. Gần 10 năm biền biệt vắng tin, má ngỡ con đi công tác xa xôi không liên lạc được với gia đình, ngờ đâu sau ngày giải phóng (tháng 4/1975) má được tin anh Bình đã hi sinh từ tháng 4/1969. Đồng đội anh kể hôm đó trên đường đi công tác, Bình và ba đồng chí bị địch phục kích. Cuộc chiến đấu diễn ra hết sức quyết liệt, một đại đội địch vây chặt, các anh đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng quyết không để sa vào tay giặc, và cả bốn người đều anh dũng hi sinh. Năm 1970, má bị địch bắt, đưa về giam giữ ở Bà Rịa. Mãi đến năm 1973 mới được thả ra. Các cháu đưa má về xã Xuân Phú (huyện Xuân Lộc) tạm lánh và đổi tên là Đào Thị Nhẫn để che mắt địch. Người con trai duy nhất đã hi sinh, má Nhẫn sống với chị và các cháu cho đến lúc qua đời. Má mất ngày 27/8/2007. Má được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/K.TCTN ngày 17/12/1994.