Mẹ Đỗ Thị Điểm: Trăm năm bóng cả bên hiên vắng và nụ cười đi qua giông bão

Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ Thị Điểm đã đi qua hơn một thế kỷ cuộc đời. Trong dòng chảy miên viễn của một trăm lẻ năm năm ấy, mẹ đã chứng kiến biết bao sự đổi thay, chuyển mình vươn dáng của quê hương, đất nước, để rồi hôm nay, khi tóc đã trắng như mây trời, mẹ lặng lẽ cảm nhận trọn vẹn giá trị thiêng liêng của tự do, hòa bình cùng cả những nỗi mất mát khôn nguôi, không thể gọi thành tên.Chúng tôi có duyên lành đến thăm mẹ vào một ngày cuối tháng 1-2026, khi đất trời đang sửa soạn những bước chân đầu tiên của mùa xuân mới...Bên hiên nhà ngập tràn ánh nắng, mẹ Điểm ngồi đó một mình, lặng lẽ hướng ánh mắt sâu thẳm, rưng rưng nhìn về phía cổng như đang chờ đợi một hình bóng thân thương từ quá khứ dội về. “Tuổi cao sức yếu rồi, cái chân này không cho mẹ đi đâu xa được nữa, con cháu trong nhà cũng bộn bề đi làm cả ngày. Mỗi ngày trôi qua, mẹ chỉ mong có người quen, bà con lối xóm ghé chơi, nán lại tâm tình, trò chuyện đôi ba câu là lòng thấy vui lắm rồi”, mẹ Điểm mỉm cười hiền hậu, nét nụ cười tỏa rạng cả không gian tĩnh mịch.Mẹ Đỗ Thị Điểm sinh năm 1921 trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng tại xã Hưng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (vùng đất lịch sử mà nay thuộc thôn Cổ Giang 2, xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị). Cũng như bao người con khác sinh ra và lớn lên trên dải đất miền Trung khắc nghiệt, suốt đời chung sống với gió Lào thổi rát và cát trắng bủa vây, tuổi thơ của mẹ là những chuỗi ngày dài cơ cực, đói nghèo và thiếu thốn. Đến tuổi trưởng thành, lập gia đình, mẹ lại cùng chồng vất vả ngược xuôi, bán mặt cho đất bán lưng cho trời để nuôi dạy đàn con thơ khôn lớn.Vào những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, mảnh “đất lửa” Quảng Bình đã trở thành cái nôi khai sinh ra phong trào hành động cách mạng rực lửa: “Xe chưa qua nhà không tiếc, đường chưa thông không tiếc máu tiếc xương”, làm nức lòng quân dân khắp hai miền Nam Bắc. Hòa chung vào khí thế sục sôi, hừng hực của những ngày cả nước ra trận, mẹ Điểm đã tình nguyện viết đơn tham gia lực lượng dân công hỏa tuyến. Bất chấp hiểm nguy, bom đạn rát mặt, người phụ nữ ấy đã gùi thồ, vận chuyển tiếp tế từng gánh lương thực, từng hòm vũ khí vào chiến trường miền Nam, đồng thời ngày đêm đào hầm công sự, nuôi giấu cán bộ, bộ đội ngay trong lòng đất quê hương.Năm 1968, người con trai cả yêu dấu của mẹ — anh Nguyễn Xuân Khuê (sinh năm 1950) nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, tạm biệt gia đình để tình nguyện lên đường nhập ngũ. Ngày tiễn con ra trận tuyến, mẹ Điểm ghìm chặt giọt nước mắt lăn dài, chỉ biết ân cần dặn dò con giữ gìn sức khỏe, gắng làm tròn nghĩa vụ với nước, với dân. “Mẹ biết ngoài chiến trường bom cày đạn xới ác liệt lắm, con gắng giữ gìn sức khỏe, tự lo cho bản thân mình. Nếu có thời gian, thỉnh thoảng tranh thủ viết lấy vài dòng thư gửi về cho gia đình, để mẹ ở nhà biết con vẫn còn bình an, con nhé!”, mẹ Điểm xúc động nghẹn ngào khi nhớ lại lời căn dặn mộc mạc mà chứa chan tình mẫu tử dành cho anh Khuê trước giờ xuất kích.Và người lính trẻ Nguyễn Xuân Khuê đã vẹn toàn thực hiện đúng như lời hẹn ước với mẹ. Cứ cách vài tháng, anh lại chắt chiu thời gian giữa hai trận đánh để biên thư gửi về hậu phương. Những lá thư từ chiến trường gửi về dẫu nét mực vội vã, dòng chữ chẳng thể dài, nhưng lại là liều thuốc tinh thần vô giá đối với người mẹ nơi quê nhà. Bởi qua những dòng chữ ấy, mẹ biết con trai mình vẫn bình an vô sự, vẫn đang hăng hái cùng đồng đội thi đua chiến đấu lập công. Thế nhưng, niềm hạnh phúc giản đơn và ngắn ngủi ấy đã chẳng thể kéo dài mãi mãi...Ngày 18-8-1969, trong một trận chiến sinh tử giáp lá cà với quân thù, anh Nguyễn Xuân Khuê bị trúng đạn và anh dũng hy sinh. Tin dữ dội về đúng vào thời điểm mẹ Điểm vừa hạ sinh người con út chưa đầy 3 tháng. Nỗi đau xé lòng vì mất đi khúc ruột đầu lòng khiến người mẹ trẻ ngày ấy kiệt quệ hoàn toàn cả về thể xác lẫn tinh thần...Khi đất nước khải hoàn, non sông nối liền một dải, gạt đi giọt nước mắt tủi hận của người mẹ có con là liệt sĩ, mẹ Điểm cùng chồng lại tiếp tục thắt lưng buộc bụng, hăng hái bước vào công cuộc lao động sản xuất, dựng xây cuộc sống mới và lo chuyện dựng vợ gả chồng cho các người con trai, con gái còn lại.Nhưng cuộc đời dường như lại muốn thử thách ý chí của người mẹ già một lần nữa. Tháng 10-1985, một trận đại hồng thủy hung hãn đổ ập xuống xã Hưng Trạch. Trong nỗ lực kiên cường phòng chống thiên tai, bảo vệ và trông coi cửa hàng dịch vụ của xã, chị Nguyễn Thị Xuân (người con gái thứ tư của mẹ Điểm) đã không may bị dòng nước lũ dữ dội cuốn trôi. Sự ra đi đột ngột của chị đã để lại một khoảng trống hoác mênh mông, một vết thương sâu hoắm trong tâm hồn vốn đã nhiều vết sẹo của mẹ.“Mẹ sinh được 7 người con thì chiến tranh và thiên tai tàn khốc đã cướp mất của mẹ hai người! Mẹ đau đớn lắm, tiếc thương con đến đứt ruột chứ, nhưng mẹ tự hiểu rằng, các con của mẹ ngã xuống vì Tổ quốc, vì nhân dân là một điều cao cả. Đó là niềm tự hào kiêu hãnh không chỉ riêng của mẹ, mà còn của cả gia đình, dòng họ và quê hương”, mẹ Điểm bùi ngùi tự nhủ lòng mình đầy bao dung.Để ghi nhận và tri ân những cống hiến, hy sinh thầm lặng mà vĩ đại của mẹ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, năm 2014, mẹ Đỗ Thị Điểm đã được Đảng và Nhà nước trang trọng phong tặng danh hiệu cao quý “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”. Đây là sự tôn vinh thiêng liêng dành cho người mẹ có hai con là liệt sĩ, là nén tâm nhang tri ân người phụ nữ đã hiến dâng những người con thân yêu nhất của mình cho nền độc lập, tự do của nước nhà.Mẹ Đỗ Thị Điểm hiện đang thanh thản sống những ngày tháng tuổi già trong ngôi nhà tình nghĩa khang trang, kiên cố tại thôn Cổ Giang 2, xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị. Ngôi nhà ấm áp này được dựng lên trên nền đất vững chãi từ nguồn kinh phí trích từ Quỹ đền ơn đáp nghĩa do UBND huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình hỗ trợ trước đây, kết hợp cùng sự chung tay quyên góp của người thân trong gia đình.Công trình nghĩa tình dành tặng mẹ được khởi công vào tháng 9 và hoàn thành viên mãn vào tháng 12-2024. Ngày đầu tiên dọn về sống trong ngôi nhà mới, mẹ Điểm đã xúc động đến trào nước mắt. Mẹ nghẹn ngào bảo, nếu không có sự chở che, quan tâm thấu đáo của Đảng, Nhà nước, của cấp ủy, chính quyền và các ban ngành đoàn thể địa phương, thì cái thân già này làm sao có được một mái ấm kiên cố, thắm đượm nghĩa tình đến thế.Năm 2026 này, mẹ Đỗ Thị Điểm chính thức bước sang tuổi 105. Mặc dù đã ở cái tuổi bách niên giai lão, sức khỏe có phần giảm sút nhưng mẹ vẫn giữ được sự minh mẫn đáng kinh ngạc. Mẹ vẫn tự mình định liệu, chăm sóc cho bản thân trong sinh hoạt hằng ngày mà không muốn phụ thuộc hay làm phiền quá nhiều đến con cháu.Chị Đỗ Thị Yên (vợ anh Nguyễn Văn Dương) — người con dâu út ngày đêm kề cận chăm sóc mẹ, xúc động tâm sự: “Mẹ chồng tôi thực sự là một tượng đài, một tấm gương sáng ngời về tinh thần vượt khó, lòng nhẫn nại và đức hy sinh vô bờ bến. Trải qua bao dâu bể, giông bão khốc liệt của cuộc đời, chưa một lần nào con cháu thấy mẹ chịu đầu hàng hay buông bỏ xuôi tay. Trong cuộc sống hằng ngày, mẹ luôn răn dạy con cháu phải nỗ lực học tập, lao động thật tốt, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật và tích cực đóng góp công sức nhỏ bé của mình để dựng xây gia đình, quê hương ngày càng giàu đẹp. Mẹ bảo làm như vậy mới luôn xứng đáng với phần xương máu của các thế hệ cha anh đi trước đã ngã xuống vì nền độc lập, thống nhất của Tổ quốc”.Hiện tại, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ Thị Điểm đang được Bộ Quốc phòng phối hợp cùng Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và Công ty TNHH Tập đoàn Vĩnh Hưng (tỉnh Quảng Trị) trang trọng nhận phụng dưỡng, chăm sóc suốt đời.Song song với đó, cấp ủy và chính quyền địa phương cũng luôn dành sự quan tâm đặc biệt, thực hiện đầy đủ và kịp thời các chế độ, chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng. Đại úy QNCN Phạm Thị Thu Hiền — Chủ tịch Hội Phụ nữ Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị chia sẻ, vào các dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn, các sự kiện chính trị trọng đại của đất nước và Quân đội, Hội Phụ nữ Bộ CHQS tỉnh thường xuyên phối hợp chặt chẽ với địa phương và các đơn vị tổ chức đến thăm hỏi, động viên, trao tặng những chiếc áo lụa và quà nghĩa tình đến các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, trong đó có mẹ Đỗ Thị Điểm.Sự quan tâm, tri ân sâu sắc và thiết thực ấy chính là nguồn động lực to lớn tiếp thêm sức mạnh để mẹ Điểm tiếp tục sống vui, sống khỏe, làm bóng cây đại ngàn chở che cho con cháu. Đặc biệt hơn cả, tấm gương sáng ngời về nghị lực kiên cường và đức hy sinh cao cả của mẹ Điểm đã trở thành ngọn lửa truyền cảm hứng mãnh liệt, tiếp thêm niềm tin cho những nữ quân nhân thời bình vững vàng vượt qua mọi khó khăn, thử thách, sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Quân đội và nhân dân tin tưởng giao phó.