Mẹ Đỗ Thị Phức – Người mẹ kiên cường giữa vùng tranh chấp

Từ một gia đình bị thực dân Pháp đưa vào Nam khai phá đồn điền, Đỗ Thị Phức, thường gọi là mẹ Gấm, đã sớm chứng kiến cảnh đời cơ cực và đến với cách mạng. Trong những năm chiến tranh, mẹ vừa nuôi giấu cán bộ, bộ đội, vừa làm giao liên, trinh sát, vận động nhân dân và tham gia đấu tranh chính trị. Sáu người con, cháu lần lượt hy sinh nhưng không khuất phục được ý chí của người mẹ.

Từ vùng đất lưu dân đến con đường cách mạng

Mẹ Đỗ Thị Phức sinh năm 1906, dân tộc Kinh, quê tại xã Phương Xá, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Hà.

Năm 1941, gia đình mẹ nằm trong số khoảng 750 gia đình bị thực dân Pháp đưa vào Nam Bộ để khai phá đồn điền. Gia đình sau đó trở thành cư dân của ấp 2, kênh 3, xã Nam Thái Sơn, huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang.

Cuộc sống nơi đất mới không đem lại sự bình yên. Chứng kiến cảnh áp bức, bất công và cuộc sống cơ cực của người dân, mẹ sớm hình thành lòng căm thù đối với chế độ áp bức và tìm đến cách mạng.

Trước năm 1945, gia đình mẹ đã là một cơ sở cách mạng trung kiên. Mẹ làm công tác giao liên, chuyển công văn, thư từ cho Đảng bộ địa phương.

Trong kháng chiến chống Pháp, mẹ tham gia Hội Mẹ chiến sĩ, tích cực phục vụ bộ đội chiến đấu. Đến những năm chống Mỹ, mẹ tiếp tục bám trụ tại vùng tranh chấp giữa ta và địch, nhất quyết không rời quê, không vào ấp chiến lược.

Căn hầm dưới lòng đất và cuộc họp đặc biệt

Trong những ngày tháng gian khó, mẹ âm thầm đào một căn hầm bí mật ngay tại nơi ở để nuôi giấu cán bộ, bộ đội và du kích.

Suốt nhiều tháng, bằng sức lao động của mình, mẹ hoàn thành căn hầm và biến ngôi nhà thành một địa điểm che chở cho lực lượng cách mạng.

Năm 1960, căn hầm của mẹ trở thành nơi một chi bộ Đảng tổ chức họp. Trong một lần địch phát hiện và tìm cách tấn công căn hầm, mẹ đã tìm cách che chắn, bảo vệ những người đang ở bên trong.

Hành động ấy cho thấy sự gan dạ của một người phụ nữ lớn tuổi nhưng luôn đặt sự an toàn của cán bộ, chiến sĩ lên trên bản thân mình.

Người mẹ với những nhiệm vụ đặc biệt

Năm 1968, mẹ tích cực vận động nhân dân đấu tranh, hỗ trợ lực lượng vũ trang. Mẹ thường sử dụng chiếc khăn len làm ám hiệu để bộ đội và đoàn biểu tình phối hợp tiến lên, đồng thời tuyên truyền, vận động binh lính trở về với gia đình.

Để nắm tình hình đối phương, mẹ từng dẫn hai cháu lên Rạch Giá, giả làm người đi xin ăn để tìm hiểu tình hình rồi báo cáo cho cán bộ cơ sở.

Hình ảnh một người phụ nữ lớn tuổi dắt theo hai đứa trẻ, trong bộ dạng nghèo khổ, đã giúp mẹ vượt qua sự kiểm soát và tiếp cận địa bàn mà không bị phát hiện.

Bằng sự mưu trí ấy, mẹ nhiều lần vận chuyển tài liệu, công văn từ xã lên tỉnh an toàn, góp phần giữ thông tin liên lạc giữa cơ sở và cấp trên.

Từ những nắm cơm đến những cuộc đấu tranh

Năm 1972, trong những trận càn trên cánh đồng Nam Thái, mẹ vận động nhân dân đóng góp gạo, làm cơm rồi chuyển ra các vị trí chiến đấu cho bộ đội, du kích.

Không chỉ chăm lo hậu cần, mẹ còn tích cực tham gia đấu tranh chính trị. Mẹ đã dẫn đầu 40 cuộc đấu tranh của nhân dân với đối phương.

Có lần, mẹ cầm cờ lên tận thị xã Rạch Giá yêu cầu phía Mỹ và chính quyền đương thời bồi thường cho những người dân bị thiệt hại.

Trong một lần khác, mẹ trực tiếp đứng chặn xe tăng khi chúng tìm cách tiến vào phá xóm làng. Sự kiên quyết của người phụ nữ đã khiến đối phương phải dừng lại.

Những việc làm ấy cho thấy hoạt động cách mạng của mẹ không chỉ diễn ra trong căn hầm bí mật hay trên những tuyến giao liên. Mẹ còn là một trong những người trực tiếp tập hợp, vận động nhân dân và tổ chức đấu tranh ngay giữa vùng tranh chấp.

Bốn lần bị bắt, vẫn không lay chuyển

Nhà nghèo, cuộc sống đơn chiếc, nhưng mẹ Đỗ Thị Phức luôn dành những gì mình có để giúp đỡ bộ đội và du kích – từ lương thực, nơi ăn ở đến việc nắm tình hình và cung cấp thông tin.

Mẹ cũng là một cán bộ địch vận tích cực, vận động và thuyết phục nhiều binh lính đối phương từ bỏ hàng ngũ, trở về với gia đình và cách mạng.

Từ năm 1963 đến năm 1972, gia đình mẹ chịu mất mát lớn khi sáu người con, cháu hy sinh. Những nỗi đau riêng ấy không khiến mẹ dừng lại. Mẹ tiếp tục tham gia công tác, tiếp tục che chở và hỗ trợ cán bộ, chiến sĩ.

Mẹ từng bốn lần bị bắt, bị tra khảo, đe dọa và dụ dỗ. Nhưng trước những sức ép ấy, mẹ vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo những điều có thể gây tổn hại cho cơ sở cách mạng.

Nhân dân xã Nam Thái Sơn kính trọng mẹ không chỉ bởi lòng dũng cảm mà còn bởi sự chở che mà mẹ dành cho những người con của cách mạng.

Người mẹ trở thành Anh hùng

Với những đóng góp trong nhiều năm hoạt động cách mạng, mẹ Đỗ Thị Phức được tặng thưởng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất.

Ngày 6-11-1978, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phong tặng mẹ danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy là sự ghi nhận đối với những đóng góp đặc biệt của một người phụ nữ đã dành nhiều năm tháng cuộc đời cho cách mạng.

Câu chuyện về mẹ Gấm không chỉ được nhớ bởi những lần làm giao liên, những chuyến vận chuyển tài liệu hay những cuộc đấu tranh giữa vùng tranh chấp. Đó còn là câu chuyện về một người mẹ đã biến căn nhà của mình thành nơi che chở, biến lòng yêu quê hương thành hành động và biến những mất mát riêng thành nghị lực tiếp tục đứng về phía cách mạng.

Mẹ Đỗ Thị Phức đã đi qua chiến tranh bằng sự kiên cường của một người phụ nữ bình dị. Những việc mẹ làm có thể bắt đầu từ một căn hầm, một nắm cơm, một chuyến giao liên hay một cuộc đấu tranh của người dân, nhưng tất cả đã góp phần tạo nên hình ảnh một Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được nhân dân Nam Thái Sơn kính trọng và ghi nhớ.