MẸ ĐOÀN THỊ DIỆP – TRỌN ĐỜI SON SẮC VỚI TỔ QUỐC

Có những người mẹ không một lần cầm súng ra trận, nhưng cuộc đời họ lại gắn với những mất mát lớn lao nhất của chiến tranh. Họ tiễn chồng, tiễn con lên đường, rồi lặng lẽ chờ đợi trong những tháng năm dài đằng đẵng. Khi chiến tranh đi qua, điều còn lại đôi khi chỉ là những tấm giấy báo tử, những di ảnh trên bàn thờ và một nỗi nhớ không bao giờ nguôi. Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Đoàn Thị Diệp là một người mẹ như thế – một đời tần tảo, một đời son sắt với quê hương, đất nước.

Sinh ra trong những năm tháng đất nước còn chìm trong cảnh nô lệ, mẹ Đoàn Thị Diệp sớm thấu hiểu nỗi đau của một dân tộc mất nước. Mẹ lập gia đình với ông Hà Đồng Hùng ở thôn Phúc Tiền, xã Thái Phúc, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Cuộc sống gia đình chưa kịp đủ đầy thì chiến tranh đã khiến mái ấm nhỏ phải đối mặt với những chia lìa.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chồng mẹ lên đường chiến đấu và hy sinh ngày 3-10-1951, khi mới 33 tuổi. Mẹ khi ấy còn rất trẻ, một mình gánh vác gia đình, nuôi ba người con trong cảnh thiếu thốn, gian khổ. Nỗi đau mất chồng chưa bao giờ nguôi, nhưng mẹ không gục ngã. Mẹ vừa làm lụng nuôi con, vừa dạy các con biết yêu quê hương, đất nước, biết trân trọng nền độc lập mà biết bao người đang chiến đấu để giành lại.

Ba người con của mẹ lớn lên trong tình yêu thương và sự giáo dục ấy. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước vào những năm tháng ác liệt, hai người con trai Hà Ngọc Hoàng và Hà Đình Khuông tình nguyện lên đường nhập ngũ. Năm 1966, mẹ tiễn hai con vào Nam chiến đấu. Khoảnh khắc chia tay ấy có lẽ là một trong những khoảnh khắc khó khăn nhất của người mẹ. Mẹ tự hào vì các con được góp sức mình cho đất nước, nhưng sâu thẳm trong lòng vẫn là nỗi lo về một ngày các con có thể không trở về.

Những năm chiến tranh, thư từ giữa tiền tuyến và hậu phương vô cùng ít ỏi. Mỗi khi nhận được thư con, mẹ nâng niu từng dòng chữ, đọc đi đọc lại như muốn giữ lấy hơi ấm của những đứa con đang ở nơi xa. Những lá thư ngắn ngủi trở thành niềm an ủi, giúp mẹ vượt qua những tháng ngày chờ đợi.

Nhưng rồi nỗi đau lớn nhất cũng đến.

Ngày 12-5-1968, mẹ nhận tin người con trai Hà Ngọc Hoàng hy sinh. Nỗi đau mất con một lần nữa khiến trái tim người mẹ vốn đã từng chịu cảnh góa bụa thêm một lần tan nát. Thế nhưng chỉ sáu ngày sau, ngày 18-5-1968, mẹ lại nhận tin người con trai thứ hai, Hà Đình Khuông, cũng đã hy sinh tại chiến trường miền Nam.

Chỉ trong một thời gian ngắn, mẹ mất cả hai người con trai.

Hai tờ giấy báo tử nối tiếp nhau trở thành những ký ức đau thương nhất trong cuộc đời mẹ. Nhưng giữa những mất mát ấy, mẹ vẫn cố gắng gượng dậy để nuôi người con còn lại trưởng thành. Nỗi đau của mẹ không chỉ là nỗi đau riêng của một gia đình, mà cũng là nỗi đau chung của biết bao người mẹ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Điều khiến cuộc đời mẹ Đoàn Thị Diệp càng khiến người đời xúc động là hơn 70 năm sau ngày chồng hy sinh và hơn nửa thế kỷ sau ngày hai người con ngã xuống, mẹ vẫn chưa thể đón hài cốt của chồng và các con trở về quê hương. Mộ phần của họ ở đâu vẫn là câu hỏi đau đáu trong lòng người mẹ cho đến những năm tháng cuối đời.

Tuổi cao, sức yếu, trí nhớ dần không còn minh mẫn, nhưng mẹ vẫn nhớ rất rõ ngày tháng chồng và các con hy sinh. Mỗi khi nhìn lên những di ảnh trên bàn thờ, đôi mắt mẹ lại đỏ hoe. Có lẽ đối với mẹ, chiến tranh dù đã lùi xa hàng chục năm nhưng chưa bao giờ thực sự khép lại. Những người mẹ như mẹ Đoàn Thị Diệp đã mang theo nỗi đau ấy suốt cả cuộc đời.

Thế nhưng, điều đáng kính phục ở mẹ chính là mẹ chưa bao giờ than trách số phận. Trong sâu thẳm trái tim người mẹ, nỗi đau luôn song hành với niềm tự hào. Chồng và các con của mẹ đã sống, chiến đấu và hy sinh vì Tổ quốc. Sự hy sinh ấy, dù không thể đổi lại những người thân yêu, đã góp phần làm nên ngày đất nước hòa bình, thống nhất.

Năm 2010, mẹ Đoàn Thị Diệp được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, ghi nhận những hy sinh to lớn của mẹ và gia đình đối với đất nước. Những năm cuối đời, mẹ luôn nhận được sự quan tâm, chăm sóc của cấp ủy, chính quyền, các cơ quan, đoàn thể và nhân dân. Từ năm 2010, Công ty Điện lực Sơn La nhận phụng dưỡng mẹ, thường xuyên thăm hỏi, động viên và chăm sóc mẹ.

Đó không chỉ là sự chăm lo về vật chất, mà còn là tình cảm, là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam dành cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Tháng 3-2025, mẹ Đoàn Thị Diệp từ trần, hưởng thọ 107 tuổi. Mẹ đã đi qua hơn một thế kỷ với biết bao biến động của đất nước, từ những năm tháng chiến tranh, đói nghèo đến ngày quê hương thanh bình. Mẹ đã ra đi, nhưng câu chuyện về cuộc đời mẹ vẫn còn ở lại.

Đó là câu chuyện về một người phụ nữ Việt Nam bình dị nhưng mang trong mình sức mạnh phi thường. Mẹ không trực tiếp cầm súng, không lập chiến công nơi chiến trường, nhưng mẹ đã trao cho Tổ quốc những người thân yêu nhất của mình. Một người chồng, hai người con – ba người thân yêu mãi mãi nằm lại vì non sông.

Cuộc đời mẹ Đoàn Thị Diệp cũng là hình ảnh của biết bao Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trên khắp mọi miền đất nước. Họ âm thầm chịu đựng những nỗi đau mà không gì có thể bù đắp, để rồi từ những mái nhà nhỏ bé nơi hậu phương, họ góp phần tạo nên sức mạnh tinh thần cho cả một dân tộc đứng lên chiến đấu.

Hôm nay, khi đất nước đã sống trong hòa bình, những con đường quê đã đổi thay, những mái nhà mới mọc lên, ký ức chiến tranh dần lùi vào quá khứ. Nhưng những hy sinh ấy không bao giờ được phép lãng quên.

Từ sự hy sinh của mẹ, thế hệ hôm nay càng hiểu rằng hòa bình không tự nhiên mà có. Đằng sau mỗi ngày bình yên là biết bao người đã gửi lại tuổi xuân, máu xương và cả những người thân yêu nhất cho đất nước. Và chính vì thế, nhớ về mẹ cũng là nhớ về trách nhiệm của mỗi thế hệ hôm nay: biết ơn quá khứ, trân trọng hòa bình và sống xứng đáng với những gì cha anh đã hy sinh để trao lại.