“Mẹ Hẹ – nỗi đau của một gia đình, sức mạnh của một vùng đất thép”
Trong lịch sử hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Quảng Trị là một trong những địa bàn chịu chiến tranh khốc liệt nhất. Ở thôn Linh An, xã Triệu Trạch, huyện Triệu Phong, câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Hẹ trở thành một biểu tượng đặc biệt về sự hy sinh của người dân nơi “đất lửa”.
Điều đáng chú ý là tư liệu báo chí hiện có về Mẹ Hẹ không ghi nhận Mẹ trực tiếp tham gia một chiến dịch quân sự với tư cách người chiến đấu. Vì vậy, để bảo đảm chính xác, câu chuyện dưới đây không gán cho Mẹ những chiến công quân sự không có nguồn xác nhận, mà đặt sự hy sinh của Mẹ và gia đình trong bối cảnh những chiến trường, chiến dịch lớn của Quảng Trị. Báo Thanh Niên cho biết đại gia đình Mẹ Hẹ có 7 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và 17 liệt sĩ; trong số đó có 11 người là con đẻ, con dâu, con rể, cháu nội, cháu ngoại của Mẹ.
Linh An – nơi một gia đình trở thành chứng nhân của chiến tranh
Mẹ Lê Thị Hẹ quê ở thôn Linh An, xã Triệu Trạch, huyện Triệu Phong, Quảng Trị. Chiến tranh đã để lại dấu ấn sâu sắc trong chính ngôi nhà và gia đình Mẹ.
Theo ghi nhận của Thanh Niên, trong khu nhà thờ gia đình hiện nay có những tấm bằng Tổ quốc ghi công, Huân chương Độc lập và bằng truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Điều đặc biệt là gian thờ gần như không có di ảnh của những người đã khuất, bởi chiến tranh quá khốc liệt, điều kiện lúc đó không cho phép các gia đình lưu giữ được hình ảnh của người thân.
Danh sách những người hy sinh trong gia đình Mẹ gồm con trai Lê Công Lạp, con rể Lê Đình Trầm, các cháu Lê Công Đổng, Lê Công Hùng, Lê Công Lạc, Lê Công Điến, Trần Thị Dẫn, Lê Đình Thiêm, Lê Phổ cùng những người thân khác.
Những con số ấy không chỉ phản ánh sự mất mát của một gia đình mà còn cho thấy mức độ khốc liệt của chiến tranh trên vùng đất Triệu Phong.
Quảng Trị trong những năm chiến tranh quyết liệt
Quảng Trị là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, nơi đây diễn ra nhiều chiến dịch và trận đánh lớn, tiêu biểu là Chiến dịch Trị - Thiên năm 1972, trong đó có cuộc chiến đấu 81 ngày đêm tại Thành cổ Quảng Trị.
Trong mùa hè năm 1972, thị xã Quảng Trị và Thành cổ trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất. Hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu và hy sinh trong cuộc đọ sức kéo dài nhiều tuần.
Mẹ Hẹ không được các nguồn báo chí hiện có xác nhận là người trực tiếp tham gia Chiến dịch Trị - Thiên hay chiến đấu tại Thành cổ. Tuy nhiên, đặt câu chuyện gia đình Mẹ trong bối cảnh ấy giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hoàn cảnh mà những người dân Quảng Trị phải trải qua: chiến tranh không chỉ diễn ra ở chiến hào mà còn bao phủ lên từng làng quê, từng gia đình.
Chính trong những năm tháng ấy, nhiều người con, người cháu của Mẹ đã ra đi và không trở lại.
Những người con cháu chiến đấu và hy sinh
Trong đại gia đình Mẹ Hẹ, có những câu chuyện chiến đấu đặc biệt bi tráng.
Thanh Niên ghi lại trường hợp Nguyễn Thị Xân, con dâu Mẹ Hẹ, là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và liệt sĩ. Khi bị địch bắt, bà bị tra tấn nhưng không khai báo về đồng đội, đồng chí. Sau đó bà bị sát hại và thi thể bị vứt trên đồi cát; gia đình phải nhiều ngày sau mới tìm được để an táng.
Một trường hợp khác là Lê Công Điến, cháu nội Mẹ Hẹ, một chiến sĩ đặc công. Khi bị quân địch bao vây, anh sử dụng quả lựu đạn cuối cùng chống trả, sau đó bật dậy hô vang “Hồ Chí Minh muôn năm” trước khi hy sinh trên chính quê hương mình.
Những câu chuyện ấy cho thấy tinh thần chiến đấu của một thế hệ người Quảng Trị: bị bao vây nhưng không đầu hàng, bị bắt nhưng không khai báo, đứng trước cái chết vẫn giữ vững niềm tin.
Một gia đình – nhiều thế hệ hy sinh
Điều làm câu chuyện của Mẹ Hẹ đặc biệt là sự hy sinh không dừng lại ở một thế hệ.
Ngoài Mẹ Hẹ, gia đình còn có các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng là Lê Thị Xá, Nguyễn Thị Con, Nguyễn Thị Xân và Lê Thị Con. Bên ngoại và bên gia đình chồng của Mẹ cũng có nhiều người được phong, truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và nhiều liệt sĩ. Tổng cộng, đại gia đình có 7 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và 17 liệt sĩ.
Đây là một minh chứng rõ ràng cho mức độ huy động và hy sinh của nhân dân trong chiến tranh giải phóng dân tộc. Không chỉ người trẻ cầm súng ra trận, mà cả gia đình, dòng họ đều trở thành một phần của cuộc kháng chiến.
Bởi vậy, sự hy sinh của Mẹ Hẹ cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ một người mẹ mất con, mà còn dưới góc độ một gia đình cách mạng đã chịu tổn thất qua nhiều thế hệ.
“Địa chỉ đỏ” giữa vùng đất thép
Mẹ Lê Thị Hẹ mất từ sớm, trong hoàn cảnh chiến tranh và những năm đầu đất nước còn nhiều khó khăn. Theo lời người cháu được Thanh Niên dẫn lại, mãi về sau, khi chính quyền và thân nhân hoàn thiện hồ sơ, những đóng góp và sự hy sinh của Mẹ mới được làm rõ, từ đó Mẹ được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.
Ngày nay, nhà thờ và nghĩa trang gia đình Mẹ Hẹ ở Linh An trở thành một “địa chỉ đỏ” của địa phương, nơi các đoàn thể, đơn vị và thế hệ trẻ đến tưởng niệm. Lãnh đạo địa phương đánh giá nơi đây không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là địa điểm giáo dục truyền thống cách mạng.
