MẸ HOÀNG THỊ LOAN

Trong thời gian kháng chiến chống Mỹ, cách ngã tư Cây Da, liên tỉnh lộ số 2, ấp Suối Sóc, xã Xuân Mỹ (huyện Cẩm Mỹ) chừng 30 mét, có căn nhà lá lụp xụp quanh năm hiu quạnh, đó là nhà của mẹ Thành (tên thật là Hoàng Thị Loan sinh năm 1915). Mẹ sống ở đây từ khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc thắng lợi năm 1954. Quê của mẹ ở Nội Duệ, Tuyên Du, Bắc Ninh. Năm 1933, lúc đó mới 18 tuổi, mẹ đã xa quê huơng vào làm công nhân công tra cho đồn điền cao su Chúp (Campuchia). Cuộc sống của người công nhân công tra nơi đâu cũng khắc nghiệt, khổ ải, luôn bị hà hiếp, đánh đập. Chồng mẹ, ông Đỗ Văn Đắc cũng là công nhân công tra. Năm 1958, mẹ cùng chồng con rời đồn điền cao su Chúp về Cẩm Mỹ làm ăn sinh sống. Ngày 5/01/1959, chồng mẹ bị xe be đè chết. Trong cao trào chống phá ấp chiến lược ở địa phương, tháng 8/1964, anh Đỗ Văn Huấn (tên thật Đỗ Văn Thành) vừa tròn 18 tuổi, từ biệt mẹ lên đường tham gia cách mạng. Theo bước anh, tháng 7/1965, anh Đỗ Văn Bé 16 tuổi cũng nhập ngũ. Trong những năm 1965-1966, đế quốc Mỹ ra sức càn quét, đánh phá cơ sở cách mạng. Ở đồn điền cao su Cẩm Mỹ, những gia đình có người thoát li kháng chiến, những công nhân tình nghi có hoạt động cách mạng luôn bị chúng rình rập, theo dõi, bắt bớ, đánh đập khảo tra, cuộc sống hết sức cơ cực. Giữa năm 1971, quân ta giải phóng hàng loạt sở cao su ở tuyến lộ 2: Láng Lớn, Xà Bang, Quang Minh, Tân Việt Nam, Hoa Lạc, Việt Cường... Các anh đã đưa mẹ và cháu nội về sống ở Hoa Lạc. Tại đây mẹ mới hay tin cả hai anh Huấn và Bé đã ra đi vĩnh viễn. Mắt mẹ nhòa lệ vì đau đớn khi nghe đồng đội của các con kể lại: ngày 23/5/1969, anh Bé, Trung đội phó trinh sát tiểu đoàn 440 Bà Rịa, trong một trận chiến đấu phản phục kích tại Bàu Lâm - Xuyên Mộc đã chiến đấu anh dũng và hi sinh. Còn anh Huấn, Đại đội phó lực lượng huyện Cao su đi chiến đấu ở Rừng Tre - Châu Đức, bị địch đánh bom B52 hi sinh tháng 3/1970. Sau ngày miền Nam được giải phóng, mẹ và cháu nội sống trong sự thương yêu đùm bọc của bà con hàng xóm, Nông trường cao su Cẩm Mỹ, xã Cẩm Mỹ (nay là xã Xuân Mỹ, huyện Cẩm Mỹ). Ngày 11/12/1985, mẹ được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba, danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Mẹ đã vui sống cùng cháu nội, cháu cố cho đến khi qua đời vào ngày 8/9/1999.MẸ HOÀN