Mẹ Kan Lịch và huyền thoại chim Pơ-rao của đại ngàn Pa Cô

Trên những đỉnh núi cao vợi của dãy Trường Sơn hùng vĩ, nơi mây ngàn bao phủ những bản làng của người dân tộc Pa Cô, có một người phụ nữ đã trở thành huyền thoại khi còn rất trẻ và sau này trở thành một Bà mẹ Việt Nam Anh hùng mẫu mực. Đó chính là Mẹ Kan Lịch (tên thật là Kăn Lịch). Mẹ không chỉ là người mẹ hiền của bản làng mà còn là nữ anh hùng đầu tiên của dân tộc thiểu số miền Tây Thừa Thiên Huế, một người con gái của núi rừng đã đứng lên bảo vệ buôn làng khỏi nòng súng quân thù.

Kan Lịch sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Ngay từ khi còn là một cô thiếu nữ, chứng kiến cảnh lính Mỹ dẫm đạp lên nương rẫy, đốt phá bản làng, lòng căm thù giặc trong cô gái trẻ đã bùng cháy mãnh liệt. Kan Lịch đã sớm tham gia vào đội du kích, cùng bà con dân bản vót chông, cài bẫy, dùng cung nỏ và súng kíp để đánh giặc. Hình ảnh cô gái Pa Cô nhỏ nhắn nhưng nhanh nhẹn như con sóc, thoắt ẩn thoắt hiện giữa rừng già đã trở thành nỗi khiếp sợ cho những toán lính đi càn.

Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt nhất tại thung lũng A Lưới, Kan Lịch đã trực tiếp chỉ huy và tham gia hàng chục trận đánh lớn nhỏ. Đặc biệt, chiến công bắn rơi máy bay Mỹ bằng súng bộ binh của bà đã vang dội khắp chiến trường miền Nam. Bà không chỉ là một chiến sĩ cầm súng mà còn là người mẹ nuôi giấu, bảo vệ bộ đội chủ lực từ miền Bắc chi viện vào. Bà nhường cơm xẻ áo, chia từng củ sắn lùi, từng nắm muối trắng cho những người lính trẻ, coi họ như chính anh em ruột thịt trong nhà.

Sự hy sinh của Mẹ Kan Lịch mang một sắc thái đặc biệt của người phụ nữ Tây Nguyên. Đó là sự hy sinh tuổi thanh xuân, sự bình yên của gia đình để dành trọn đời cho cách mạng. Sau chiến tranh, mẹ lại tiếp tục cống hiến, dạy bảo con cháu giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và xây dựng cuộc sống mới trên vùng đất từng bị chất độc hóa học tàn phá nặng nề. Mẹ Kan Lịch giống như một cánh chim Pơ-rao bền bỉ, dù trải qua bao nhiêu bão tố vẫn sải cánh bay cao, giữ cho ngọn lửa yêu nước luôn cháy sáng trong các bản làng Pa Cô.

Với những cống hiến vô giá ấy, bà đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân khi tuổi đời còn rất trẻ và sau này là danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Câu chuyện về Kan Lịch mãi mãi là niềm tự hào của vùng cao A Lưới, là minh chứng cho tinh thần đại đoàn kết dân tộc, nơi những người mẹ vùng cao cũng kiên cường và bất khuất không kém gì những người mẹ miền xuôi.