MẸ KÍNH: NGƯỜI MẸ TRONG AN TOÀN KHU VÀ GÁNH HÀNG RONG BẢO VỆ ĐẦU NÃO CÁCH MẠNG

Nếu như chiến trường miền Nam có những người mẹ đào hầm chở che chiến sĩ dưới tầm đại bác, thì ở chiến trường miền Bắc thời kỳ tiền khởi nghĩa và kháng chiến chống Pháp, có những người mẹ thầm lặng biến chính ngôi nhà của mình thành "An toàn khu" (ATK) ngay giữa lòng địch. Mẹ Nguyễn Thị Cúc (thường gọi là Mẹ Kính) chính là một tấm lá chắn sống như thế. Với gánh hàng rong trên vai, mẹ đã che chở cho những bộ óc chiến lược của Cách mạng Việt Nam đi qua những năm tháng hiểm nguy nhất.

Ngôi nhà tranh bên bến phà sông Hồng

Mẹ Nguyễn Thị Cúc (1888–1971) sinh ra tại làng vạn chài bên bờ sông Hồng, sau này lấy chồng và định cư tại làng Phú Gia, xã Phú Thượng, huyện Từ Liêm (nay thuộc quận Tây Hồ, Hà Nội). Phú Gia ngày ấy là một dải đất ven sông, địa hình bán sơn địa hẻo lánh, địch kiểm soát gắt gao vì nằm ngay cửa ngõ thủ đô.

Chứng kiến nỗi nhục mất nước, mẹ Cúc cùng chồng là cụ ông Nguyễn Đình Kính đã bí mật liên lạc với cán bộ. Từ năm 1941 đến 1945, ngôi nhà tranh vách đất của gia đình mẹ chính thức trở thành một trạm giao liên cốt tử trong ATK Trung ương, là nơi dừng chân và hội họp của Ban Thường vụ Trung ương Đảng.

Gánh hàng rong qua mắt mật thám Pháp

Để bảo vệ các lãnh đạo cao cấp như đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Lương Bằng... mẹ Cúc đã đóng vai một người đàn bà buôn thúng bán mẹt. Hàng ngày, mẹ gánh trên vai đôi quang gánh, bên trong xếp đầy bánh đa, bánh đúc, chuối chín, lội bộ khắp các ngõ hẻm từ Phú Gia lên tận nội thành Sài Đồng, Gia Lâm.

Nhưng ẩn dưới những lớp bánh đúc ấy là tài liệu mật của Đảng, là truyền đơn và những chỉ thị khẩn cấp cần chuyển giao. Đôi mắt tinh anh của người mẹ hàng rong vừa nhìn đường, vừa dò xét mật thám Pháp. Mỗi khi đi chợ về, có tiền, mẹ lại đổi ra gạo, muối mang về nuôi giấu cán bộ. Mẹ lo từ bữa ăn, giấc ngủ, giặt giũ quần áo bẩn cho các đồng chí như lo cho chính những đứa con ruột thịt của mình.

Mật hiệu từ ấm nước chè xanh: Ngay trước hiên nhà, mẹ Cúc luôn đặt một chậu nước hoặc một ấm chè xanh. Nếu ấm chè đặt quay vòi ra cổng, đó là ám hiệu "an toàn", cán bộ có thể vào. Nếu vòi ấm quay vào trong hoặc chậu nước bị úp, đó là báo động "có động", tuyệt đối không được tiếp cận. Hệ thống mật hiệu thầm lặng ấy đã vận hành suôn sẻ suốt 5 năm trời mà kẻ địch không hề hay biết.

Tấm lòng son sắt trước nanh vuốt kẻ thù

Sống ngay sát nanh vuốt của mật thám, ngôi nhà của mẹ không ít lần bị địch ập vào khám xét bất ngờ. Có lần, đồng chí Trường Chinh đang viết tài liệu ở gian sau thì tiếng giày đinh của lính bạt mạng vang lên đầu ngõ. Trong khoảnh khắc sinh tử, mẹ Cúc vờ luống cuống làm đổ thau nước cá tanh sặc sụa ngay trước cửa, vừa lau dọn vừa lớn tiếng cằn nhằn để kéo dài thời gian cho cán bộ kịp leo qua tường rào, lẩn vào bãi ngô ven sông Hồng.

Nhờ sự mưu trí, bình tĩnh và gan dạ của mẹ, trạm giao liên Phú Gia luôn được giữ vững an toàn tuyệt đối. Cho đến ngày Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 thành công, không một cán bộ nào bị bắt tại nhà mẹ, mạch máu thông tin từ Trung ương về các chiến khu luôn thông suốt.

Người mẹ nuôi của những vị lãnh đạo tiền bối

Sau khi đất nước hòa bình, ngôi nhà của mẹ Thứ ở miền Nam, mẹ Suốt ở miền Trung thì ở miền Bắc, ngôi nhà của mẹ Kính tại Tây Hồ đã trở thành một địa chỉ đỏ, một di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia. Ngày đất nước độc lập, các đồng chí lãnh đạo Đảng dù bận trăm công nghìn việc vẫn thường xuyên ghé thăm, trân trọng gọi mẹ là "Mẹ nuôi của Cách mạng".

Mẹ Nguyễn Thị Cúc được Nhà nước truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng và Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Mẹ ra đi vào năm 1971, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của đất nước đang bước vào giai đoạn cam go nhất, nhưng tinh thần của mẹ thì vẫn hòa vào dòng chảy của sông Hồng cuộn đỏ.

Câu chuyện của Mẹ Kính là minh chứng rằng: Cách mạng không phải lúc nào cũng là tiếng súng nổ vang, mà đôi khi nó được bảo vệ bằng chính sự thầm lặng của một gánh hàng rong, bằng sự kiên định của một người mẹ già tóc bạc. Thế hệ trẻ hôm nay, khi đi trên những con đường thênh thang ven hồ Tây, cần biết rằng dưới mỗi tấc đất thanh bình ấy, đã từng có những người mẹ gánh cả vận mệnh non sông trên đôi vai gầy guộc của mình.