MẸ LÂM THỊ GIÃ – NHỮNG ĐỨA CON ĐI MÃI KHÔNG VỀ

Có những người mẹ đi qua chiến tranh không phải bằng một trận đánh, một chiến công hay một tấm huân chương trên chiến trường, mà bằng những tháng năm dài chờ đợi tin con. Mẹ Việt Nam Anh hùng Lâm Thị Giã, quê ở xã Kim Phú, thành phố Tuyên Quang, là một trong những người mẹ như thế. Cuộc đời Mẹ gắn với những năm tháng chiến tranh và những mất mát mà thời gian không thể xóa nhòa. Khi còn trẻ, Mẹ từng tham gia hoạt động thanh niên xung phong, làm nhiệm vụ trên nhiều tuyến đường, vận chuyển lương thực, súng đạn phục vụ chiến trường. Những công việc ấy không trực tiếp diễn ra trong chiến hào nhưng đều gắn với cuộc chiến và góp phần bảo đảm cho tiền tuyến.

Rồi những năm tháng chiến tranh đi qua, những đứa con của Mẹ cũng lần lượt trưởng thành. Năm 1971, người con trai đầu nhập ngũ. Sau đó, hai người con khác cũng lần lượt lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc. Với một người mẹ, mỗi lần con khoác lên mình bộ quân phục và bước ra khỏi nhà có lẽ đều là một lần vừa tự hào vừa lo lắng. Mẹ biết chiến tranh là hiểm nguy, nhưng những người con của Mẹ vẫn lựa chọn lên đường. Họ đi và Mẹ ở lại, tiếp tục cuộc sống nơi quê nhà, mang theo hy vọng một ngày những đứa con sẽ trở về.

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng trả những người con trở về với mẹ. Hai người con của Mẹ Lâm Thị Giã đã hy sinh tại chiến trường Lào và Campuchia. Những năm tháng sau đó, căn nhà của Mẹ thiếu đi những người con từng quen thuộc với tiếng nói, bước chân và bóng dáng mỗi ngày. Thứ trở về với gia đình không phải là những người con bằng xương bằng thịt, mà là những tin báo tử và những ký ức ngày càng xa về một thời tuổi trẻ. Nhiều năm trôi qua, nỗi đau ấy không biến mất. Nó chỉ lặng xuống trong một người mẹ đã đi qua quá nhiều mùa mưa nắng. Theo những tư liệu viết về Mẹ, dù tuổi cao và trí nhớ không còn minh mẫn như trước, những ký ức về hai người con hy sinh vẫn luôn hiện diện trong tâm trí Mẹ.

Có những nỗi đau không cần nói thành lời. Một người mẹ có thể kể lại câu chuyện của con bằng vài câu rất ngắn, nhưng phía sau những câu nói ấy là hàng chục năm chờ đợi. Hai người con đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, còn người mẹ ở lại tiếp tục sống cùng ký ức. Đó là một trong những điều khiến câu chuyện về các Mẹ Việt Nam Anh hùng trở nên đặc biệt. Chiến tranh có thể kết thúc bằng một ngày đất nước hòa bình, nhưng đối với những gia đình có người hy sinh, chiến tranh không phải lúc nào cũng kết thúc vào ngày tiếng súng ngừng vang. Nó còn ở lại trong những bức ảnh cũ, những kỷ vật, những nén hương và trong ký ức của những người mẹ đã mất đi một phần máu thịt của mình.

Mẹ Lâm Thị Giã cũng là một người phụ nữ từng trực tiếp góp sức trong những năm chiến tranh. Trước khi trở thành một người mẹ có hai người con hy sinh, Mẹ đã từng là một thanh niên xung phong, từng vận chuyển gạo, súng và đạn trên những tuyến đường phục vụ chiến trường. Vì thế, câu chuyện của Mẹ không chỉ là câu chuyện về sự mất mát của một gia đình, mà còn là câu chuyện về một thế hệ phụ nữ đã góp sức cho đất nước theo nhiều cách khác nhau. Có người ở chiến trường, có người trên những tuyến đường vận tải, có người ở hậu phương sản xuất, có người chăm sóc thương binh và có những người vừa làm nhiệm vụ của mình vừa nuôi con, chờ chồng, chờ con trở về.

Sau chiến tranh, Mẹ tiếp tục sống tại quê nhà. Những người con đã không trở về, nhưng Mẹ vẫn mang theo ký ức về họ trong suốt phần đời còn lại. Nhiều năm qua, Mẹ được các cơ quan, đơn vị địa phương quan tâm, thăm hỏi và phụng dưỡng. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đã thực hiện việc phụng dưỡng Mẹ từ năm 2021 và thường xuyên thăm hỏi, tặng quà Mẹ vào các dịp lễ, Tết, ngày kỷ niệm. Những sự chăm sóc ấy không thể bù đắp được những mất mát của một người mẹ, nhưng đó là cách thế hệ hôm nay thể hiện sự biết ơn đối với những người đã chịu nhiều hy sinh vì đất nước.

Ngày nay, khi đất nước đã bước sang một thời kỳ khác, những con đường mà Mẹ từng đi qua đã thay đổi, những vùng đất từng là chiến trường cũng đã trở lại cuộc sống bình thường. Nhưng câu chuyện của Mẹ Lâm Thị Giã vẫn còn đó như một lời nhắc về cái giá mà nhiều gia đình Việt Nam đã phải trả cho hòa bình. Có những người lính nằm lại ở chiến trường mà gia đình không còn cơ hội gặp lại. Có những người mẹ chờ đến cuối đời vẫn chỉ có thể gặp con trong những tấm ảnh. Và có những người mẹ, dù tuổi đã cao, vẫn nhớ tên con, nhớ ngày con lên đường và nhớ cả lời hứa giản dị rằng con sẽ trở về.

Nhưng những người con ấy đã không trở về. Họ nằm lại nơi những chiến trường xa xôi, trong khi Mẹ ở quê nhà đi qua từng năm tháng. Đó là khoảng cách mà không một con đường nào có thể nối lại. Chỉ có ký ức là còn ở đó, giúp một người mẹ giữ lại hình bóng những đứa con đã đi xa.

Mẹ Lâm Thị Giã là một trong những người mẹ được Nhà nước ghi nhận với danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Nhưng phía sau danh hiệu ấy vẫn là một người mẹ rất đời thường: một người phụ nữ từng làm thanh niên xung phong, từng có những người con trẻ tuổi, từng mong con trở về và rồi phải học cách sống tiếp với những mất mát không thể thay thế.

Có lẽ vì vậy, khi kể về các Mẹ Việt Nam Anh hùng, chúng ta không nên chỉ nói về những con số hay những danh hiệu. Bởi mỗi danh hiệu là phía sau một gia đình, một cuộc đời và những câu chuyện riêng. Có Mẹ mất một người con, có Mẹ mất nhiều người con; có Mẹ mất chồng, mất con; có Mẹ vừa chịu mất mát vừa trực tiếp tham gia kháng chiến. Mỗi người một hoàn cảnh, nhưng điểm chung là họ đã phải mang theo những vết thương của chiến tranh trong suốt phần đời còn lại.

Với Mẹ Lâm Thị Giã, đó là câu chuyện về hai người con đã đi đến những chiến trường xa xôi và không trở về. Mẹ đã sống tiếp qua nhiều năm tháng, mang theo ký ức về những người con của mình và trở thành một phần của câu chuyện về những người mẹ Việt Nam đã đi qua chiến tranh.

Chiến tranh kết thúc, nhưng nỗi nhớ của một người mẹ thì không có ngày kết thúc. Có những người con đã đi mãi không về, nhưng tên tuổi và ký ức về họ vẫn ở lại trong căn nhà của mẹ, trong quê hương và trong ký ức của những thế hệ sau.

Và có lẽ, khi chúng ta nói về “thời hoa lửa”, bên cạnh những người lính đã chiến đấu ngoài mặt trận, cũng cần nhớ đến những người mẹ đã đứng phía sau họ — những người đã tiễn con đi bằng nước mắt, chờ con bằng hy vọng và cuối cùng phải học cách sống cùng nỗi mất mát.

Mẹ Lâm Thị Giã – một người mẹ đã gửi những người con của mình cho đất nước, rồi mang nỗi nhớ ấy đi qua cả những năm tháng còn lại của cuộc đời.