MẸ LÊ NGỌC ÁNH – NGƯỜI MẸ KIÊN CƯỜNG CỦA ĐỘI QUÂN TÓC DÀI
Trên quê hương Bến Tre giàu truyền thống cách mạng, giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, có một người phụ nữ bình dị đã dành cả cuộc đời mình cho quê hương, đất nước. Mẹ là Lê Ngọc Ánh, sinh năm 1911 tại ấp Gia Phước, xã Hưng Khánh Trung, huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre. Xuất thân trong một gia đình lao động nghèo, mẹ thấu hiểu nỗi nhọc nhằn của người dân và sớm gắn bó với phong trào cách mạng ở địa phương.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ngôi nhà của mẹ đã trở thành cơ sở cách mạng, nơi nuôi giấu cán bộ hoạt động. Giữa cảnh địch thường xuyên lùng sục, mẹ âm thầm che chở cho những người chiến sĩ, góp phần bảo vệ lực lượng cách mạng. Những việc làm tưởng chừng nhỏ bé ấy lại mang ý nghĩa lớn lao trong hoàn cảnh chiến tranh, bởi chỉ một sơ suất cũng có thể khiến cả gia đình gặp nguy hiểm.
Sau phong trào Đồng Khởi ở Bến Tre, mẹ càng tích cực tham gia hoạt động cách mạng. Từ năm 1960 đến năm 1968, mẹ lần lượt đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong Hội Phụ nữ giải phóng tại địa phương, đồng thời tham gia tổ chức phong trào đấu tranh chính trị của phụ nữ. Mẹ trở thành một thành viên tích cực của lực lượng thường được gọi là “Đội quân tóc dài” — những người phụ nữ đã dùng lòng dũng cảm, sự kiên trì và sức mạnh đoàn kết để đấu tranh với chính quyền và quân đội đối phương.
Ngày 15 tháng 3 năm 1963, mẹ được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam và trở thành chi ủy viên Chi bộ xã Hưng Khánh Trung. Trên cương vị công tác của mình, mẹ vận động phụ nữ tham gia phong trào, tổ chức đấu tranh chính trị, hỗ trợ cán bộ và giữ vững cơ sở cách mạng. Mẹ vừa làm nhiệm vụ cách mạng, vừa chăm lo gia đình, đối mặt với những hiểm nguy luôn rình rập trong cuộc sống thường ngày.
Nhưng chiến tranh đã đem đến cho mẹ những nỗi đau không gì bù đắp được.
Năm 1966, mẹ nhận tin người con gái Trần Thị Thu Lan hy sinh tại chiến khu R, vùng căn cứ cách mạng. Nỗi đau mất con chưa nguôi thì bi kịch lại giáng xuống gia đình. Người con gái khác của mẹ là Trần Thị Thu Nguyệt, khi đang làm nhiệm vụ nữ hộ sinh tại trạm xá ấp Gia Phước, đã hy sinh trong một trận pháo kích của quân địch. Chồng của chị Nguyệt là anh Nguyễn Văn Hồng, cán bộ y tế xã, cùng hai người con nhỏ cũng thiệt mạng trong trận pháo kích ấy.
Chỉ trong một biến cố, mẹ mất con gái, con rể và hai cháu ngoại. Đó là nỗi đau quá lớn đối với bất kỳ người mẹ nào. Thế nhưng, giữa đau thương, mẹ vẫn giữ vững tinh thần đấu tranh và quyết tâm bảo vệ những người dân vô tội.
Theo tư liệu của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, sau khi gia đình chịu thảm kịch ấy, mẹ đã một mình chèo xuồng đưa thi thể con, cháu đến chợ Cái Mơn để trực tiếp đấu tranh, yêu cầu phía đối phương chịu trách nhiệm và chấm dứt việc pháo kích bừa bãi vào khu dân cư. Hành động ấy thể hiện lòng can đảm phi thường của một người mẹ đang chịu tang những người thân yêu nhất. Cuộc đấu tranh của mẹ đã thu hút sự tham gia của nhiều tiểu thương, người lao động và cả một số công chức địa phương.
Đến tháng 2 năm 1968, mẹ tiếp tục được bầu làm Hội trưởng Hội Phụ nữ xã và tham gia Ban Chấp hành Hội Phụ nữ huyện Chợ Lách. Khi trạm quân y của tỉnh dựng lán trong vườn nhà, mẹ tổ chức tiếp tế lương thực, đào hầm phía sau vườn để nuôi giấu cán bộ, bộ đội và thương bệnh binh. Những việc làm ấy đòi hỏi sự kín đáo, bền bỉ và lòng dũng cảm, bởi sự an toàn của nhiều người phụ thuộc vào từng hành động của mẹ.
Năm 1970, do nhiều thành viên trong gia đình đều tham gia cách mạng, gia đình mẹ buộc phải ly tán, mỗi người hoạt động ở một nơi để tránh sự truy lùng của địch. Mẹ được con gái đưa đến Sóc Sãi tạm trú, nhưng vẫn tiếp tục làm công tác liên lạc và nuôi giấu cán bộ cho đến ngày miền Nam được giải phóng.
Sau chiến tranh, những hy sinh của mẹ và gia đình được Nhà nước ghi nhận. Năm 2006, mẹ được tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Ba. Ngày 21 tháng 7 năm 2014, mẹ được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Tuy nhiên, chỉ một tháng sau, ngày 20 tháng 8 năm 2014, mẹ qua đời ở tuổi 103.
Cuộc đời Mẹ Lê Ngọc Ánh là câu chuyện về lòng yêu nước, tinh thần kiên cường và sức mạnh của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh. Mẹ vừa là người mẹ đau đớn trước những mất mát của gia đình, vừa là một cán bộ cách mạng không ngừng đấu tranh vì quê hương. Những hy sinh ấy nhắc chúng ta nhớ rằng phía sau nền độc lập, tự do hôm nay là biết bao gia đình đã chịu cảnh chia ly, mất mát.
Mẹ Lê Ngọc Ánh – người mẹ của Đội quân tóc dài – mãi là biểu tượng của lòng can đảm, đức hy sinh và tình yêu quê hương đất nước. Câu chuyện của mẹ nhắc nhở thế hệ hôm nay phải trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã ngã xuống và gìn giữ những giá trị mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng cả cuộc đời mình.
