MẸ LÊ THỊ KHÁNH
Mẹ Lê Thị Khánh (Năm Khánh) sinh đầu thế kỷ 20 tại làng Mỹ Khánh (nay thuộc phường Bửu Hòa, TP. Biên Hòa). Trước Cách mạng tháng Tám 1945, ông Châu Văn Kéo (Hai Kéo) chồng mẹ là thầy giáo dạy Trường Mỹ nghệ Biên Hòa. Vì vậy, cuộc sống gia đình công chức tương đối sung túc, mẹ chỉ lo việc nội trợ, chăm con. Năm 1944, ông tham gia nhóm trung kiên do đồng chí Nguyễn Văn Nghĩa (Xược) tổ chức. Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, ba người con trai đầu của mẹ Năm Khánh đã khá lớn, các anh đều vào dân quân du kích xã. Mẹ Năm tham gia quyên góp gạo, tiền... nuôi dân quân du kích hàng ngày tập luyện quân sự. Khi Pháp trở lại chiếm Biên Hòa, vợ chồng mẹ vui vẻ tiễn hai anh: Châu Ngọc Hạnh (Năm Hạnh) và Châu Ngọc Thông (Sáu Thông) gia nhập bộ đội. Anh Châu Ngọc Đức chỉ huy du kích xã Bửu Hòa, sau làm Trưởng quận quân sự 5, phụ trách mấy xã quận Châu Thành ở hữu ngạn sông Đồng Nai. Giữa năm 1947, ông Hai Kéo qua đời, địch lại khủng bố các gia đình có người đi kháng chiến, nên mẹ đưa các con nhỏ về Sài Gòn sinh sống. Mẹ được các cơ sở của ta móc nối và yêu cầu tham gia công tác hậu cần. Mẹ cũng móc nối với du kích để thăm và tiếp tế cho các con. Từ năm 1949, địch đóng tua bót dầy đặc trên đất Biên Hòa nên mẹ ít có điều kiện thăm con như trước. Gần tết Canh Dần (1950), mẹ gặp anh Tư Đức, thấy vẻ mặt con hơi khác, gặng hỏi mới biết Sáu Thông (Châu Ngọc Thông) hi sinh ngày 14/12/1949 trong trận chống càn ở xã Tân Phong. Mẹ vô cùng đau xót, chỉ hai năm đã mất hai người ruột thịt: chồng và con. Mẹ Năm Khánh vay nợ ở Sài Gòn phục vụ kháng chiến và nuôi các con. Vì lãi nặng, chủ nợ đến đòi không có trả, mẹ phải bỏ về Bửu Hòa sinh sống. Năm 1951, anh Tư Đức được cử làm đoàn trưởng Đoàn vũ trang tuyên truyền số 4 thị xã Biên Hòa. Anh liên tục ra vô nội ô công tác và chiến đấu. Anh cùng đồng đội diệt một xe chở đầy sĩ quan kỹ thuật không quân Pháp ở dốc Chú Hỏa (chân núi Châu Thới)... Trưa ngày 7/12/1951, lính Cao Đài ở tổng hành dinh Bửu Hòa phát hiện nhóm vũ trang tuyên truyền của ta ở rừng Nhíp Hố Ngựa (Hóa An). Hai bên chạm súng, anh Tư Đức hi sinh. Địch chở xác anh để trước cửa Trường Tiểu học Bửu Hòa nhằm hù dọa nhân dân. Bàng hoàng, đau xót vô hạn nhưng mẹ Năm Khánh cố nén nước mắt, lo chôn cất cho con. Sau Hiệp định Genève năm 1954, anh Năm Hạnh đi tập kết. Thi thoảng mẹ nhắc đến với niềm nhớ thương vời vợi. Hơn hai mươi năm trôi qua, ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, mẹ đứng ven đường đón mừng đoàn quân chiến thắng trở về. Mãi hai năm sau mẹ lại đón nhận tin dữ: Năm Hạnh (Châu Ngọc Hạnh), cán bộ tham mưu Tỉnh đội Lâm Đồng hi sinh ngày 30/7/1967 vì voi chà trên đường công tác. Mẹ Năm Khánh vinh dự được nhận Huân chương Độc lập, Huân chương Kháng chiến, được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.
