Mẹ Lê Thị Sô và những người thân đã nằm lại trong hai cuộc kháng chiến

Tuy tuổi đã cao, bước chân không còn nhanh nhẹn, nhưng Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Sô ở thôn Trung Trường, xã Diên Sanh vẫn còn minh mẫn. Mỗi khi nhắc về những năm tháng chiến tranh, về người chồng và người con đã hy sinh, đôi mắt mẹ lại ngấn lệ. Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, nhưng với mẹ, những ký ức về một thời bom đạn dường như vẫn còn nguyên vẹn. Mẹ Sô kể, gia đình mẹ có đến 3 người được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng, gồm mẹ, mẹ chồng và chị dâu. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, gia đình có 7 người hy sinh. Trong số đó có người chồng và một người con trai của mẹ.

Căn nhà tranh và những cán bộ được chở che

Những năm 1967-1968, chồng mẹ là liệt sĩ Võ Toàn, khi ấy giữ cương vị Phó Chủ tịch kiêm phụ trách tài chính - kinh tế xã Hải Tân (cũ). Căn nhà tranh vách đất 4 gian của gia đình không chỉ là nơi che chở cho vợ con mà còn trở thành địa điểm hoạt động bí mật của cán bộ cách mạng.

Ở gian trong cùng, trên trần nhà có một chiếc trát được làm để cất giấu lương thực, đồng thời làm nơi cán bộ trú ẩn khi địch càn quét. Nhiều lần quân địch kéo đến lùng sục, kiểm tra khắp nhà nhưng vẫn không phát hiện được nơi cán bộ đang ẩn náu.

Cuộc sống khi ấy vô cùng thiếu thốn. Con đông, lương thực không đủ ăn, nhưng vợ chồng mẹ vẫn chắt chiu từng hạt gạo để dành tiếp tế cho bộ đội. Với mẹ, giúp đỡ cách mạng khi ấy không phải là điều gì lớn lao, mà đơn giản là góp những gì gia đình có thể góp, dù chỉ là vài lon gạo, ít lương thực hay một chỗ trú an toàn.

Hoạt động bí mật của ông Võ Toàn sau đó bị địch phát hiện. Năm 1967, ông bị bắt giam tại Lao Xá Quảng Trị. Gần một năm trong nhà tù, ông phải chịu những trận tra tấn dã man nhưng không khai báo bất cứ thông tin gì về cơ sở cách mạng.

Không khuất phục được người cán bộ kiên trung, địch buộc phải thả ông về. Trở về nhà với cơ thể đầy thương tích, ông vẫn tiếp tục hoạt động cách mạng.

Người chồng ngã xuống, người vợ tiếp tục đứng lên

Ngày 11/9/1968, ông Võ Toàn cùng đồng đội đang trên đường đi thu mua gạo cho bộ đội tại xã Hải Tân, nay thuộc xã Nam Hải Lăng, thì bị địch càn quét. Biết khó có thể thoát khỏi vòng vây, ông và đồng đội đã kịp đào đất, giấu các tài liệu mật, bảo đảm an toàn cho cán bộ cách mạng địa phương.

Khi quân địch phát hiện, ông cùng đồng đội kiên quyết không đầu hàng. Ông bị địch bắn xuyên ngực và hy sinh tại chỗ.

Ngày người chồng ra đi, người con út của mẹ Sô mới lên 2 tuổi. Mẹ trở thành chỗ dựa duy nhất của đàn con thơ. Nỗi đau mất chồng chưa nguôi, mẹ lại tiếp tục bước vào những ngày tháng gian khổ của cuộc chiến.

“Mất chồng đau lắm, nhưng mẹ nghĩ mình còn sống thì còn phải làm cách mạng. Cán bộ cần thì mình giúp, bộ đội cần gạo thì mình tìm cách lo”, mẹ nhớ lại.

Mẹ tiếp tục nuôi giấu cán bộ, làm giao liên, tiếp tế lương thực cho bộ đội. Trong 7 người con, có 3 người con lớn lên đã tiếp bước cha mẹ tham gia cách mạng.

Người con 15 tuổi và chuyến đi không trở lại

Trong số những người con của mẹ, Võ Dĩnh là người khiến ký ức của mẹ đau đáu nhất. Khi ấy, dù tuổi đời còn rất trẻ, Dĩnh đã noi gương cha, tham gia lực lượng vũ trang huyện.

Tháng 6/1972, trong lúc cùng đồng đội trên đường đi họp bàn công việc bí mật, anh bị địch phục kích, thả bom và hy sinh. Anh mới chỉ 15 tuổi.

“Dù mới chỉ là một cậu thiếu niên nhưng con trai mẹ có lòng yêu nước rất lớn. Nó noi gương bố, tham gia cách mạng. Hay tin con hy sinh, mẹ bàng hoàng, đau đớn lắm. Nhưng biết làm sao được, con đã hiến dâng tuổi xuân cho quê hương, đất nước”, mẹ Sô kể, đôi mắt đỏ hoe.

Một người chồng, một người con và nhiều người thân lần lượt ra đi trong chiến tranh. Những mất mát ấy không thể đong đếm bằng thời gian. Nhưng mẹ Sô vẫn phải gạt nước mắt để tiếp tục nuôi những người con còn lại khôn lớn.

Hơn nửa thế kỷ sau, chiến tranh đã lùi xa, quê hương đã đổi thay. Căn nhà năm xưa có thể không còn nguyên vẹn, những người từng sống và chiến đấu cùng mẹ cũng đã nhiều người không còn nữa. Nhưng ký ức về những năm tháng ấy vẫn còn nguyên trong tâm trí người mẹ.

Cuộc đời mẹ Lê Thị Sô là câu chuyện về một người phụ nữ bình dị đã biến nỗi đau riêng thành sức mạnh để tiếp tục đồng hành cùng cách mạng. Sự hy sinh của mẹ và gia đình cũng như biết bao bà mẹ Việt Nam khác đã góp phần làm nên nền độc lập, hòa bình hôm nay.