Mẹ Nguyễn Thị Cội
Mẹ Nguyễn Thị Cội sinh năm Quý Mão (1903), tại làng An Thuận, xã Thuận Giao, quận Lái Thiêu, tỉnh Thủ Dầu Một (nay là huyện Thuận An, tỉnh Sông Bé) trong một gia đình nông dân. Theo phong tục xưa, mẹ lập gia đình sớm, sinh hạ nhiều con, nhưng chỉ dăm người sống đến tuổi trưởng thành. Nhà đông con, mẹ vất vả hai sương một nắng cùng chồng nuôi đàn con nhỏ. Do ăn uống đạm bạc, thiếu thốn, sinh đẻ dày nên sức khỏe mẹ hao mòn suy kiệt nhanh chóng. Mẹ lâm bệnh - bà con thường gọi là hậu sản - do không
Cuối tháng 10-1945, quân Pháp từ Sài Gòn kéo lên tái chiếm tỉnh lỵ Thủ Dầu Một. Chúng nông ra càn quét, bình định các làng xóm chung quanh với ý đồ chiếm Nam Kỳ trong vài ba tháng. Xã Thuận Giao và hai xã bạn An Phú, Bình Hòa nằm ở vùng gò huyện Lái Thiêu ; nơi đây ruộng nương xen kẽ một số sở cao su dựa lưng vào rừng Cò Mi rộng hàng trăm hecta. Do đó, ngay từ đầu thời kỳ kháng chiến chống Pháp, tỉnh ủy Thủ Dầu Một và huyện ủy Lái Thiêu chủ trương xây dựng căn cứ địa Thuận - An - Hòa. Anh Bảy Cạp đi thoát ly, vào bộ đội huyện tháng 10-1945. Hai tháng sau, chị Năm Liên trở thành liên lạc cho bộ đội. Địch lấn chiếm các xã chung quanh căn cứ Thuận - An - Hòa. Bộ đội và du kích liên tục chống càn, đánh bót Võ Lầu, bót CâyMe... Đêm 20-10-1947, ta đánh bót Cầu Mới (Bình Chuân), chiến sĩ Trần Văn Cạp anh dũng hy sinh. Nghe tin anh chết, Tám Liềm xin đi thoát ly để trả thù cho anh. Đơn vị bộ đội địa phương mà chị Năm Liên phục vụ và du kích xã Thuận An có nhiệm vụ chủ yếu bám trụ địa phương để bảo vệ các cơ quan chỉ đạo của tỉnh và huyện.
Tháng 9-1951, địch mở cuộc càn quy mô lớn, sử dụng hỏa lực mạnh, âm mưu xóa chiến khu Thuận - An - Hòa. Chúng đổ quân đóng ba bót : Chợ Miễu, An Phú, Ký Vĩnh trong ruột căn cứ địa ; ngoài ra chúng còn đóng nhiều tua trên các trục lộ phía Bắc và Nam khu Thuận - An - Hòa. Vùng căn cứ xưa bị địch xẻ dọc ngang, phần lớn trở thành vùng trắng, nhưng lực lượng ta vẫn đeo bám rừng Cò Mi. Địch dùng những tên đầu hàng phản bội lập thành các toán biệt kích áo đen, thường xuyên đánh phá những nơi chúng nghi có anh em ta đóng. Công việc giao liên trở nên vất vả, nguy hiểm. Ngày 18-9-1953, chị Năm Liên đi công tác đụng giặc phục kích và hy sinh. Như vậy, trong chín năm kháng chiến chống Pháp, hai người con của mẹ Nguyễn Thị Cội hiến dâng cuộc sống thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng Tổ quốc. Sau hiệp định Giơ-ne-vơ (Genève) tháng 7-1954, anh Tám Liềm không đi tập kết. Anh ở lại tham gia đấu tranh chính trị tại địa phương. Trong cao trào đồng khởi ở tỉnh Bình Dương (nay là Sông Bé), anh được rút đi lực lượng vũ trang chủ lực, trong đơn vị C.30 / D.302. Đơn vị anh chiến đấu liên tục trên địa bàn Tam giác sắt. Trong một cuộc chống càn, anh bị thương nặng, sau đó hy sinh ngày 22-2-1962 ở Bến Súc.
Mẹ Nguyễn Thị Cội qua đời lúc còn rất trẻ, nhà không khá giả nên không có di ảnh. 62 năm đã trôi qua từ ngày mẹ mất ; mẹ không bị quặn lòng khi quân xâm lược trở lại dày xéo quê hương Thuận Giao, mẹ không phải chịu những cơn đau đớn xé ruột khi các con mẹ hy sinh. Tổ quốc không quên ơn mẹ đã hiến dâng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc ba người con mà mẹ từng mang nặng đẻ đau, đã truy tặng mẹ danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh Hùng cao quý.
